ปกิณณกธรรม ตอนที่ 1491

ตอนที่ ๑๔๙๑

สนทนาธรรม ที่ มูลนิธิศึกษาและเผยแพร่พระพุทธศาสนา

วันที่ ๒๖ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๙

เพราะฉะนั้นภาวะจิตก็ทำกิจภวังค์สืบต่อจากปฏิสนธิมีอารมณ์เดียวกับปฏิสนธิโดยตลอด แต่เมื่อปัญญาเจริญแล้วนะคะ สิ่งที่กำลังปกปิดความจริงในขณะนี้ก็ค่อยๆ คลายลงจนกระทั่งสามารถที่จะรู้แจ้งความจริงตรงตามที่ได้ฟังทุกครั้ง ท่านอาจารย์ครับเมื่อกี้เดินไปเข้าห้องน้ำจิตไปรู้ใกล้ที่เคลื่อนไหวกลายเป็นอารมณ์ตอนนั้นใช่ไหมครับ อะไรเป็นอารมณ์ก่ายก่ายคืออะไร การเคลื่อนไหวของกายการเคลื่อนไหวครับการเคลื่อนไหวไม่ใช่แข็งใช่ไหมคะ ผมไม่รู้ฮะนี้นะคะ เพราะไม่รู้ไงค่ะแล้วเราก็ไปจับต้นชนปลายศึกษาธรรมะแบบกระโดดข้าม แต่ไม่ได้เข้าใจอะไรเลยกายคืออะไรยังไม่รู้แล้วไปบอกว่าขณะนั้นผมมีกายเป็นอารมณ์นั้นเป็นเรื่องการคิดที่เหมือนกับไม่เคยฟังธรรมะเลย เหมือนเปี๊ยบเลยใช่ไหมคะ แต่พอฟังธรรมะเริ่มเข้าใจว่าเมื่อไม่ใช้แล้วเป็นอะไรแต่ละเหน่งให้ชัดเจนจนกว่าจะมั่นคงนั่นไม่ใช่เรานั่นไม่ใช่เรานั่นไม่ใช่เราทุกอย่างไม่ใช่เรา เพราะฉะนั้นแม้แต่บอกว่าเดินไปมีกายเป็นอารมณ์ใกล้คืออะไร ท่านบอกว่าลักษณะที่เคลื่อนไป ลักษณะที่เคลื่อนไปเกิดระดับหรือเปล่าเป็นค่าหรือเปล่า ไม่ค่ะ เพราะฉะนั้นขณะนั้นไม่ใช่เราแต่มีท่าทีกำลังปรากฏให้รู้ครับ เมื่อกี้นี้บอกว่าไปเข้าห้องน้ำแล้วจะรู้กายเคลื่อนไหวใช่ไหมคะ เพราะฉะนั้นถามว่ากายคืออะไร สิ่งที่เก็บไว้ดูครับอารมณ์ต่างหากค่ะคือสิ่งที่จิตรู้ เพราะฉะนั้นตัวที่จิตรู้นะคืออะไรอารมณ์นั้นคืออะไรที่ว่าเป็นกาย ถ้าไม่เข้าใจตอนนี้นะคะ อย่าไปเอาอะไรมาเพิ่มเติมอีกเลยคะสับสนไปหมดเลยแล้วก็ไม่รู้จะเรียนยังไงจะทำยังไงมีแต่คำว่าแล้วจะทำยังไงจะทำยังไงก็ไม่ฟังให้เข้าใจ ว่าความจริงเพื่อสามารถสัมผัสเจ้าทรงตรัสรู้ทรงแสดงไว้โดยประการทั้งปวงจนถึงที่สุด แม้แต่ความสงสัยว่ากำลังรู้กายก็ต้องรู้ว่าลูกอะไรที่แวลูกาย อะไรเป็นกายตอนนั้นที่วัดรู้ ความเคลื่อนไหวของความเคลื่อนไหวถ้าไม่มีความเคลื่อนไหวมีกายไหมไม่มีครับค่ะ เพราะฉะนั้นอะไรเป็นกายความเคลื่อนไหวความเคลื่อนไหวนั่นแหละเป็นความเคลื่อนไหวแต่เข้าใจว่าเป็นกายของเราค่ะ เพราะฉะนั้นปัญญาก็ค่อยๆ เข้าใจให้ถูกต้องสิ่งนั้นแหละเราหรือการเคลื่อนไหวนั้นแหละ เป็นเราเลยเราเป็นการเคลื่อนไหวหรือด้วยความเคลื่อนไหวก็เป็นลักษณะที่มีจริงที่เคลื่อนไหวได้ครับ ของเราหรือเปล่าไม่ใช่ครับไม่ใช่เพราะฉันไม่ใช่เป็นนั่งมองนั่งคิดว่าเคลื่อนไหวกายของเราไม่ใช่ครับต้องเป็นความเข้าใจว่าไม่ใช่เราแล้วเป็นอะไร ครับท่านอาจารย์ครับเดี๋ยวขออนุญาตเรื่องความเพียรนะครับ คือผมก็ยังรู้สึกว่าเพราะคุณไม่ทำให้เพี้ยนนั้นท่านก็บอกบุคคลจะรวมทุกข้อความเพี้ยนเจ้าให้คนเกิดได้ไหม ไม่ได้ครับพระพุทธเจ้าให้ความเพี้ยนเกิดได้ไหมไม่ได้ครับพระเจ้าให้ใครทำอะไรในเมื่อทำไม่ได้ เมื่อรู้อยู่ว่าทำไม่ได้แล้วจะไปให้เขาทำหรือ แต่ให้เขาเข้าใจให้ถูกต้องครับว่าก่อนนั้นเข้าใจว่าเราเพี้ยนความจริงเพี้ยนเกิดเพราะอะไรที่จะเพี้ยนถูกเพียรฟังให้เข้าใจในเกิดเพราะอะไร แต่เพราะเข้าใจถูกว่าถ้าไม่ฟังไม่มีทางที่จะเข้าใจ เพราะฉะนั้นขณะนี้ค่ะเพี่ยนแล้ว และก็เป็นปัญญาด้วยที่เข้าใจถูกต้องว่าถ้าไม่ฟังสิ่งที่มีจริงที่พระเจ้าตรัสรู้ และทรงแสดงน่าจะเข้าใจได้อย่างไรครับนี่คือความถูกต้องที่เกิดแล้วเพี้ยนด้วยในขณะนั้น และรู้ว่าถ้าไม่ฟังต่อไปก็จะเข้าใจอีกไม่ได้นั่นก็คือเพี้ยนแล้ว ไม่ใช่มีเราอีกต่างหากที่จะไปเพียร เพราะฉะนั้นคำแรกคือธรรมะ ทิ้งไม่ได้ ไม่ใช่เราทิ้งไม่ได้แม้แต่ได้ยินคำในพระไตรปิฏกทั้ง๓ปิฏกก็คือกล่าวถึงสิ่งที่ไม่ใช่เรา แต่เข้าใจผิดมานานว่าเป็นเรา พออ่านก็เป็นเราเลยเพราะเข้าใจผิดลืมว่าธรรมะทั้งหลายเป็นอนัตตา หลังจากก็รู้ความเพียรไหมคะการรบคือเริ่ม เริ่มแล้วเริ่มอีก เสร็จแล้วเกิดอีกไหมใหม่ก็ต้องบ่อยๆ จนกว่าจะชำนาญก็ต่างกันละตอนเริ่มเกิด จากการที่เกิดจนชำนาญต่างกันมั้ยคะ นะครับเพราะฉะนั้นก็จะมีคำว่าเริ่มเข้าใจกับเข้าใจแล้วต่างกันไม่ต่างกันฮะ เพราะฉะนั้นจากความเพียรซึ่งไม่เคยเพียรที่จะเข้าใจธรรมะโดยการฟัง ก็เริ่มรู้ว่าเพียรฟังธรรมะให้เข้าใจ ไม่ใช่เราไปเพียงทำอย่างอื่น ฝันธรรมะต้องเข้าใจนะคะ แล้วเข้าใจยากเพราะว่าเคยเป็นเราใครไม่มีความเข้าใจผิดว่าเป็นเราเลย พระโสดาบันขึ้นไปพระโสดาบัน เพราะฉะนั้นใครที่ยังไม่ใช่พระโสดาบันก็ยังมีความยึดถือสภาพธรรมะว่าเป็นเรา และความยึดถือนั้นจะหมดได้อย่างไรถึงจะถึงความเป็นพระโสดาบันไม่ใช่ไม่มีหนทางนี้เป็นเหตุที่พระธรรมลึกซึ้ง ไม่น้อมพระทัยที่จะทรงแสดงแต่ก็รู้ว่ามีผู้ที่ฟังแล้วเข้าใจได้จึงทรงพระมหากรุณาแสดงเพื่อบุคคลที่สามารถฟังแล้วเข้าใจได้ เรื่องธรรมะคือสิ่งที่มีจริง คือจริงอย่างไรเจริญพร เดี๋ยวนี้มีอะไรแค่นี้ก่อนใช่ค่ะ ดีเสียง ที่จะมารับรู้ได้แค่นี้ก่อนจะมีเสียงมีจริงๆ หรือเปล่าใช่ค่ะมีจริงอาจารย์นั่นก็คือคำตอบ แสดงว่าบัญญัติไม่สามารถเป็นอารมณ์ในการพิจารณาได้ใช้บัญญัติคืออะไร ถ้าจะศึกษาคำสอนของสัมมาสัมพุทธเจ้าเริ่มจากเพราะไม่รู้ไม่รู้ว่าอะไร เพราะฉะนั้นพอได้ยินแล้วคืออะไรเพื่อจะรู้ถ้าไม่ตั้งเป้ามาคืออะไรไม่มีทางจะรู้เลยค่ะ เพราะฉะนั้นก่อนอื่นได้ยินคำไหนต้องคืออะไรบัญญัติคืออะไร บัญญัติคือสิ่งที่เป็นชื่อที่เราใช้เรียกสื่อสารกัน สิ่งนั้นมีจริงหรือเปล่าใช่ค่ะไม่มีเอาไว้กัน และอะไรเมย์มีแต่สภาวะจริงที่ปรากฏเลยอันนี้ก็เป็นการที่เราอ่านแล้วก็ไปพบค่ำแล้วก็มีคำอธิบายแต่ถ้าจะเข้าใจจริงๆ ก็คือต้องเข้าใจธรรมะคือสิ่งที่มีจริงได้แก่อะไรบ้าง ตามที่เราได้กล่าวแล้วคือสภาพที่เกิดมีลักษณะนั้นแต่ไม่ใช่สภาพรู้ก็เป็นธรรมะอย่างหนึ่งคือรูปธรรม และก็สิ่งที่มีเกิดขึ้นรู้ก็เป็นสภาพที่มีอีกอย่างหนึ่งเป็นนามธรรม เพราะฉะนั้นในโลกนี้ทั้งหมดไม่ว่าโลกไหนจำแนกแล้ว ประเภทใหญ่ๆ ก็คือว่าเป็นธรรมะทั้งหมดซึ่งเป็นรูปธรรมหรือเป็นนามธรรมอย่างหนึ่งอย่างใดเท่านั้นต้องเริ่มอย่างนี้ก่อนนะคะเพราะฉะนั้นเวลาที่แข็งปรากฏ ไม่ต้องเรียกชื่อ จะเรียกชื่อก็ได้ จะเรียกในภาษาไหนก็ได้ จะเปลี่ยนชื่อก็ได้แต่เปลี่ยนแข็งไม่ได้ ไม่ว่าจะใช้ภาษาอะไรคำไหนแข็งต้องเป็นแข็ง เพราะฉะนั้นเวลาที่กระทบแข็ง แล้วก็รู้ว่า แข็งตรงเนี้ยกับแข็งตรงนี้ ถ้ามองด้วยตา ไม่เห็นแข่ง แต่มีสีสันวรรณะซึ่งต่างกัน สักภาพจำคือสัญญาเจตสิกเกิดขึ้นต้องจำจำจำพอเห็นนี้ก็จำละจำอะไรจำสิ่งที่ปรากฏ แต่สิ่งที่ปรากฏหน้าปรากฏพร้อมกันหมดอย่างนี้เลย หลวงเพราะว่าความจริงแล้วต้องเกิดทีละหนึ่งแล้วก็ดับไปอย่างเร็วที่สุดสืบต่อกันจนปรากฏเป็นนิมิตตะ รูปร่างสัณฐาน ให้จำได้โดยไม่ต้องเรียกเชื่อว่าสิ่งนั้นเป็นอะไร เพราะฉะนั้นพอเห็นสิ่งนี้ แล้วก็จำได้ไม่ต้องเรียกชื่อจะค่ะแต่มีสิ่งที่ปรากฏให้เห็น แล้วก็มีสภาพเห็นพร้อมกับสภาพเห็นก็มีสภาพที่จำสิ่งที่ปรากฏซึ่งสืบต่อจนเป็นนิมิตให้เห็นว่ากรมสาย เพราะฉะนั้นไม่ต้องเรียกชื่ออะไรเลยทั้งสิ้น แต่ว่ามีสิ่งที่เพียงปรากฏแล้วก็ดับ เพราะฉะนั้นการที่จำสิ่งที่ปรากฏแล้ว เหมือนพร้อมกันกับนิมิตมีคำกล่าวไว้ถึงการเกิดดับของสภาพธรรมะว่าเร็วสุดที่จะประมาณได้จึงปรากฏเสมือนพร้อมกับนิมิตรูปร่างสัณฐานเช่นเวลานี้เห็นทีไรก็พร้อมกันเลยเป็นคนนั้นคนนี้แต่จริงจริงแล้วเนี่ยความเร็วที่เกิดหนักแต่ละหนึ่งแต่ละหนึ่ง ร่วมกันสืบต่อเหมือนกับการจุดธูปหนึ่ง๙ เพียงหนึ่งแต่แกว่งให้เร็วก็ปรากฏเป็นวงกลมได้เหมือนแสงไฟที่กรมแต่ความจริงมีแต่ละจุดแต่ละหนึ่งเท่านั้นแต่ความรวดเร็วก็ต่อกัน เพราะฉะนั้นความรวดเร็วของการเกิดดับของทุกอย่างก็ทำให้ปรากฏเป็นนิมิตตะรูปร่างสัณฐานต่างๆ กันไปทางตา เพราะฉะนั้นไม่ว่าจะเป็นอะไรก็ตามเกิดดับเร็วเพราะไม่รู้ว่าเป็นสภาพธรรมะที่มีจริง และเกิดรักสิ่งที่ปรากฏเหมือนเป็นสิ่งหนึ่งสิ่งใดที่จำเป็นนิมิตตะใช่ค่ะ เพราะฉะนั้นนิมิตก็คือว่าสิ่งที่เกิดดับสืบต่อจนปรากฏเป็นสัณฐาน พอร์ครากฎเป็นสัณฐานก็มีการรู้ ในสิ่งนั้นเพราะไม่มิดนั้นถ้าไม่มีนิมิตจะรู้ไหมใช่ครับว่านี่เป็นแก้ว ก็ไม่รู้แต่เพราะเหตุว่าปรากฏเกิดดับสืบต่อจนเป็นอย่างเนี้ยแล้วก็จำไว้อย่างเนี้ยก็เลยมีปัดทบัญญัติรู้ได้โดยอาการนั้นๆ ว่านี่คือนี้นี่คือนี้นี่คือนี้นี่คือนี้ เพราะฉะนั้นสิ่งนี้ก็คือเป็นสิ่งที่เพียงเกิดดับเกิดดับเกิดดับเร็วแล้วก็ปรากฏเป็นนิมิตให้จำได้ และก็ไม่รู้ที่ใช้คำว่าจำได้หมายรู้คือ นิมิตนั้นแหละรู้ในเม็ดนั้นโดยอาการนั้นๆ ว่าเป็นสิ่งนั้น รู้นิมิตนั้นโดยอาการนั้นๆ ว่านั่นเป็นดอกไม้รู้นิมิตนั้นโดยอาการนั้นว่านั่นเป็นดอกมะเละ แต่ความจริงก็คือว่าถ้าไม่มีปรมัตธรรมไม่มีการเกิดดับไม่มีนิมิตก็ไม่มีการที่จะรู้ได้โดยอาการนั้นว่าเป็นอย่างไร เพราะฉะนั้นคำว่าบัญญัติหมายความว่ารู้ได้โดยอาการของนิมิตที่ปรากฏ เพราะฉะนั้นต้องมีนิมิตใช่ค่ะ แล้วก็รู้ในนิมิตนั้น เพราะฉะนั้นบัญญัติคือสิ่งที่เป็นนิมิตที่จิตกำลังรู้ เห็นเหมือนพร้อมกับนิมิตเลยรูปร่างสัณฐานปรากฏรู้ได้โดยอาการว่าเป็นคนเป็นโต๊ะเป็น๙อี้คือบัญญัติคือความต่างกันที่รู้ได้โดยความต่างว่าเป็นอย่างนั้นอย่างนี้ เพราะฉะนั้นจึงมีศรัทธาบัญญัติพอรู้แล้วก็มีเสียง และเลขละ เสียงนี้ใช้สำหรับความหมายอันนี้แข็งหมายอย่างหนึ่งอ่อนหมายความอีกอย่างหนึ่งร้อนหมายความอีกอย่างหนึ่งเย็นหมายความอีกอย่างหนึ่งเมื่อรู้ในอาการที่ต่างกันก็มีเสียงสำหรับที่จะให้ไม่รู้เป็นสัตว์บัญญัติให้รู้ว่าเสียงนี้นะหมายความถึงสภาพธรรมะนั้น พูดคำว่าแข็งหมายความถึงนี้นะหมายถึงลักษณะที่แข็งพูดถึงร้อนใช้คำว่าร้อนคำเดียวเป็นเสียงร้อนเป็นบัญญัติให้รู้ว่าไม่ถึงสิ่งที่ มีสภาพธรรมะอย่างนั่นคือร้อนนะคะเพราะฉะนั้นต้องมีปรมัตธรรมคอนเมื่อมีปรมัตถ์ธรรมซึ่งเกิดแบบเร็วมากก็ปรากฏเป็นนิมิตให้จำไว้เป็นอรรถบัญญัติว่าสิ่งนั้นเป็นอะไรแล้วก็มีสัตว์บัญญัติใช้คำเพื่อที่จะให้ไม่รู้ว่าสิ่งนั้นคืออะไร แต่ว่าความจริงไม่มีคำอะไรเลยก็มีนิมิต หลังจากที่เห็นแล้วก็มีอรรถบัญญัติสัญญาจาก โดยยังไม่มีเสียงเลยเด็กเกิดมาใหม่ๆ ไม่ได้ยินสักคำใช่ค่ะแล้วก็ไม่รู้ด้วยว่าอะไรเป็นอะไรแต่ว่าพอเห็นบ่อยๆ ก็มีนิมิตของสิ่งที่ปรากฏบ่อยๆ จนกระทั่งจำรูปร่างสัณฐานในนิมิตนั้นรู้ได้โดยอาการนั้นเริ่มรู้ได้ว่านี่เป็นนี้นั้นเป็นหนังแต่ยังไม่มีคำสำหรับเรียกจะเรียกแม่ก็เรียกไม่ได้ เด็กคนก็เรียกไม่ได้แต่ยังรู้ความต่างกันของแต่ละคนเพราะนิดๆ ซึ่งเกิดให้เข้าใจได้บัญญัติ เพราะฉะนั้นบัญญัติก็คือสิ่งที่จิตรู้ เพราะฉะนั้นจิตรู้ทั้งปรมัตถ์ธรรมคือแข็ง และรู้ทั้งปัญญัตติคืออาการที่ปรากฏให้รู้ได้ว่าสิ่งนั้นคืออะไรเพราะฉันรู้แข็งแล้วก็รู้แก้ว แก้วเป็นบัญญัติของแข็งถ้าไม่มีนิมิตอย่างนี้ไม่ได้วัดแก้วถ้าเป็นนิมิตอย่างนี้ก็ไม่ได้วัดแก้ว เพราะฉะนั้นสิ่งที่ปรากฏเกิดดับสืบต่อทำให้เกิดนิมิตรรูปร่างสัณฐานต่างๆ ทำให้ไม่รู้ได้โดยความต่างเป็นอะบัญญัติไม่ต้องเรียกอะไรเลย เพราะฉะนั้นพอเห็นแล้วนี่อะไรเจอคะเนี่ย ไม่รู้แต่เห็นแล้วก็มีอรรถบัญญัติ และด้วยว่ารูปร่างเป็นอย่างนี้แต่ไม่รู้ว่าอะไร อะไรจะขนาดนี้ไม่รู้แต่ว่ามีนิมิตแล้ว และก็มีอรรถบัญญัติด้วยว่ากรมฯอย่างนี้ซึ่งในเป็นอย่างนี้ พอเห็นอย่างนี้อาจจะบัญญัติเห็นอย่างนี้ก็อรรถบัญญัติ และว่าต่างกัน เพราะฉะนั้นบัญญัติเคยรู้ได้โดยอาการนั้นอาการนั้นคือนิมิตนั้นคือการเกิดดับอย่างเร็วของสิ่งที่ปรากฏแล้วจึงจะถึงสัตว์บัญญัติใช้คำเรียก มันสามารถที่จะให้รู้ว่านี่คือค้ายาอม จรัมพรนิมิตนั้นย่อมอาจารย์หมายถึงว่าเป็นนิมิตของ สิ่งที่มีจริงซึ่งเกิดจากไม่สามารถที่จะรู้การเกิดดับแต่ละหนึ่งได้เพราะเร็วมากนะคะ แค่ลืมตานี้ก็มีตั้งเยอะแสดงว่าจิตเกิดดับเร็วแค่ไหนมากแค่ไหน นับไม่ถ้วน ประมาณไม่ได้แต่รู้ได้โดยอาการของนิมิตเท่านั้น เพราะฉะนั้นในพระไตรปิฏกจะมีคำว่ารู้ป่ะนิมิตเวทนานิมิตสัญญานิมิตสังขารนิมิตเม้นท์ย่านนิมิต ทุกอย่างมีนิมิตรอดเกิดแบบเร็วมาก ไม่ค่อยเข้าใจลักษณะนิมิตของปรมัตถ์ธรรมอาจารย์ ขณะนี้มีเห็นตลอดเวลาหรือเปล่าคะ ใหม่ตลอดเวลาได้ตลอดเวลาแต่ปรากฏว่ามีเห็น ใช่ทั้งๆ ที่เห็นหนึ่งก็ดัเกิดแล้วก็ดับเกิดแล้วก็ดับเกิดดับแต่ละหนึ่งเห็น ถ้าเพียงหนึ่งไม่สามารถที่จะปรากฏให้รู้เป็นนิมิตของเห็นได้ แต่ว่าขณะนี้เห็นเหมือนไม่ดับจริงปรากฏให้รู้ว่ามีเห็น เพราะฉะนั้นสิ่งที่กำลังปรากฏขณะนี้คือนิมิตของปรมัตถ์ธรรมที่เห็นเกิดดับสืบต่อ ปรากฏให้รู้ได้เหมือนแกว่งก้านธูปเป็นวง เห็นเป็นวงกลมเพราะแกว่งเร็ว แต่ไม่มีการโทษตามจำนวนที่เห็นว่าวงกลมเลยค่ะเพียงแค่ก้านเดียวแต่สืบต่อ เพราะฉะนั้นก็เป็นนิมิตของแต่ละหนึ่งปรมัตถ์ ที่เกิดดับสืบต่อ ถ้าในขณะที่เข้าใจสภาพมันนั้นก็พูดถึงเดินกันเข้าใจสัจจะญาณที่จะเป็นแนวทางในการเป็นปัจจัยที่จะให้เกิดปฏิบัติติหรือกิจอย่าเอา ถ้าไม่มีการอบรมเจริญเข้าใจตรงนี้วันนี้ทางเลยก็ไม่รู้อยู่นั่นแหละนั่งพิจารณาก็ไม่รู้ว่าอะไร ไม่มีปัญญาเลย ทำให้เข้าใจตรงนี้เป็นจุดสำคัญมากก็ทำให้คนทั่วไปที่ไม่ได้ศึกษาตรงนี้ก็เข้าใจผิด ชวนกันเป็นกลุ่มเป็นพวกไปเดินเป็นแถวไว้นั่งเป็นแถวที่จะทำธรรมะให้มันเกิดขึ้นอะไรซึ่งเป็นสิ่งที่เข้าใจผิดไม่มีในคำสอนของสัมมาสัมพุทธเจ้าพระวิหารเชตวันก็ไม่มีอย่างนี้ที่จะเดินช้าทำอะไร ทำแล้วรู้อะไร อาจารย์ครับการปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมนี้คือยังไงครับ ค่ะต้องรู้ว่าการปฏิบัติธรรมะสมควรแก่ธรรมมะอะไรครับ เห็นไหมคะไม่รู้ล่ะทำอะไรกัน เพราะฉะนั้นปฏิบัติธรรมะสมควรแก่ธรรมมะอะไรธรรมะนั้นคือนิพพาน การดับกิเลส ปฏิบัติธรรมะสมควรแก่การรู้แจ้งเรสัจธรรมที่จะดับกิเลส เพราะฉะนั้นการปฏิบัติธรรมะสมควร แก่การรู้แจ้งก็ต้องเริ่มจากการรู้ ถ้าไม่มีความรู้ตั้งแต่ต้น และจะรู้หนทางที่จะทำให้สู่การรู้แจ้งเรียนสัสได้ยังไง เพราะฉะนั้นปฏิบัติธรรมะสมควรกันธรรมะต้องมีปัญญาตั้งแต่ขั้นฟัง อาตมาเคยฟังคณาจารย์บรรยายบอกว่าการนั่งสมาธิมีสองอย่างก็คือ ๓าสมาชิกกับมิสฉาสมาธิมันเป็นยังไงท่านอาจารย์ค่ะสมาธิคืออะไรคะ ก่อนอื่นต้องมาคืออะไรก่อนทุกครั้งไม่อย่างนั้นไม่เข้าใจพูดไปถึงนานก็ไม่เข้าใจเพราะฉันเริ่มเข้าใจต่อเมื่อคืออะไรก่อนคำถามแรกที่จะนำไปสู่ความเข้าใจเพิ่มขึ้นทุกคำสมาธิคืออะไร คือการทำอารมณ์ให้ทำได้ไม่ใช่ค่ะทำไม่ได้ก็ผิดแล้วก็คือไม่รู้จักสมาธิ เพราะฉะนั้นสมาธิมีจริงๆ หรือเปล่า มี บี เพราะฉะนั้นสมาธิคืออะไร เมื่อมีจริงก็จริงยังไงอ่ะคืออะไรที่วัดจริง เออรู้สภาวะตามความเป็นจริงไม่ใช่นั้นปัญญาจะคะ สมาธิเป็นธรรมะหรือเปล่าใช่ค่ะ เป็นธรรมะเป็นธรรมะประเภทไหนเอกศาสตร์เอกสาเจตสิกคืออะไร ที่มีอารมณ์เดียว คือสภาพธรรมะที่ตั้งมั่นในอารมณ์เน้นเอกอ่ะตั้งมั่นในอารมณ์หนึ่งเอกตาเจตสิกเป็นสภาพเจตสิกที่ตั้งมั่นในอารมณ์ไหน เกิดพร้อมจิตดับพร้อมจิตรู้อารมณ์เดียวกับจิต เพราะฉะนั้นจิตจะรู้อารมณ์สองอารมณ์พร้อมกันไม่ได้เพราะเอกอ่ะค่ะตาเจตสิกเป็นสภาพที่ตั้งมั่นในอารมณ์หนึ่งเมื่อเกิดพร้อมจิตได้จิตนั้นก็รู้เฉพาะอารมณ์ซึ่งเอกตาเจตสิกตั้งมั่นในอารมณ์นั้น เพราะฉะนั้นเอกกระต่ายเจตสิกเป็นสภาพที่ตั้งมั่นในอารมณ์เป็นปัญญาเจตสิกหรือเปล่า ไม่ใช่เยาวชนเป็นสติเจตสิกหรือเปล่าไม่ใช่เป็นวิริยเจตสิกหรือเปล่าก็ไม่ใช่นะ เพราะฉะนั้นเอกอ่ะค่ะตาเจตสิกเป็นหนึ่งใน๗เจตสิกซึ่งต้องเกิดกับจิตทุกประเภท หลอกพระเกิดขึ้นมีเอกลักษณ์ตาเจตสิกเกิดร่วมด้วยหรือเปล่า ดีธรรมะเปลี่ยนไม่ได้เลย เพราะฉะนั้นเอกตาเจตสิกเป็นหนึ่งใน๗ซึ่งเกิดกับจิตทุกขณะไม่ว่าเป็นจิตอะไรทั้งสิ้นไม่ว่าโรคอุจระจิต โสตาปัตติมัคคจิตรหัสผล และจิตหรืออะไรขึ้นชื่อว่าเป็นจิตเกิดขึ้นจากปราศจากเอกตาเจตสิกไม่ได้ เพราะฉะนั้นถ้าทราบว่าเจตสิก๗ซึ่งต้องเกิดกับจิตทุกประเภทมีอะไรบ้างก็จะเห็นความเป็นอนัตตายิ่งขึ้นทั้งหมดทุกคำที่ทรงแสดงด้วยการเข้าใจถูกต้องว่าเป็นอนัตตาใครก็ไปเปลี่ยนแปลงบังคับบัญชาไม่ได้ เพราะฉะนั้นเมื่อเอเกิดตาเจตสิกเกิดกับจิตทุกประเภท หมายความว่ายังไงสมาธิ ก็หมายความว่าเป็นมิตรฉาสมาธิก็ได้เป็นสมาธิก็ได้ หมายความว่า ขณะที่เกิดกับความไม่รู้ก็ตั้งมั่นอยู่ที่นั่น และด้วยความไม่รู้ แค่นั้นเอง ลักษณะของเอกอัคตาเจตสิกแต่ว่าถ้าเอ๋กะตาเจตสิก และจิตเกิดขึ้นพร้อมกันรู้อารมณ์หนึ่งอารมณ์ใดบ่อยๆ นานอารมณ์เดียวลักษณะของความตั้งมั่นก็ปรากฏ จึงใช้คำว่าสมาธิ ไม่ว่าในภาษาในภาษาไทยก็มีคำว่าสมาธิภาษาไหนก็มีคำว่าสมาธิเพราะว่าลักษณะของสมาธิมีจริงอย่างแล้วบอกว่าอย่ามาโกรกำลังทำอย่างนี้เดี๋ยวจะเสียสมาธิหรือไม่มีสมาธิไม่ตั้งมั่นอยู่ที่อารมณ์นั้นแต่ว่าเป็นกุศลหรือเป็นอกุศล ไม่ใช่ว่าสมาธิแล้วต้องเป็นกุศลเยอะค่ะเพราะเกิดกับจิตได้ทุกประเภท เพราะฉะนั้นถ้าขณะนั้นจิตเป็นอกุศลเอกตาเจตสิกก็เป็นอกุศลด้วยตั้งมั่นในอารมณ์แล้วแต่ว่าอารมณ์นั้นเป็นที่ตั้งของความติดข้องคืออารมณ์นั้นเป็นที่ตั้งของความคุณคือ ก็มีลักษณะซึ่งเปลี่ยนไม่ได้ซึ่งเป็นลักษณะของสภาพธรรมะที่ตั้งมั่นแต่ว่าความตั้งมั่นในอารมณ์เดียวมันนานๆ อารมณ์เดียวเท่านั้นก็ปรากฏเป็นลักษณะที่เราใช้คำว่าสมาธิมีทั้งที่เป็นกุศล และกุศล ถ้าเกิดกับอกุศล และจิตใจให้เป็นสมาธิที่เป็นกุศลไม่ได้ เพราะฉะนั้นใครทำสมาธิ เราพระเพราะเห็นว่าเราพยาธิมีสมาธิ ที่ว่าเป็นความตั้งมั่นในอารมณ์หนึ่งอารมณ์ใดนะครับ เพราะตั้งมั่นนี่คือความตั้งมั่นของจิตใช่ไหมครับหรือว่าเป็นการตั้งมั่นของการประชุมร่วมกันของธรรมจิตเป็นสภาพรู้แจ้งครับเปลี่ยนให้เป็นเจตสิกแต่ละหนึ่งไม่ได้ครับความรู้สึกเป็นเจตสิกที่รู้สึกเปลี่ยนให้เป็นจำไม่ได้ เพราะฉะนั้นจึงมีเจตสิกหลากหลายมีลักษณะต่างกันมีกิจเฉพาะของเจตสิกนั้นๆ ซึ่งซับซ้อนไม่ได้ก้าวก่ายไม่ได้ เพราะฉะนั้นสภาพที่ตั้งมั่นไม่ใช่สภาพที่จำ ไม่ใช่สภาพที่สุขหรือทุกข์แต่เป็นสภาพที่ตั้งมั่นในอารมณ์หนึ่งเกิดกับจิตทุกขณะแสดงว่าจิตหนึ่งขณะจะรู้อารมณ์สองอย่างไม่ได้เพราะเอกกะตาเจตสิกที่เกิดร่วมด้วยทำให้ตั้งมั่นในอารมณ์หนึ่ง เหมือนกับเป็นอาการหนึ่งของจิตพูดอย่างนี้ถูกไหมจะคิดเองทำไมล่ะคะก็อยู่ดีๆ ก็เป็นอาการหนึ่งของจิตโผล่ขึ้นมาได้ยังไงในเมื่อพระพุทธเจ้าทรงแสดงว่าจิตเป็นจิตขับค่ะ และก็จิตหลากหลายไปเพราะเจอแต่สิ่งที่เกิดร่วมด้วย เจตสิกที่เกิดร่วมด้วยกับจิตทุกประเภทก็มี บางเจตสิกซึ่งเป็นอกุศลเกิดกับจิตทุกประเภทไม่ได้เกิดได้เฉพาะที่เป็นอกุศลเท่านั้นพวกนี้ค่ะเราไม่ใช่ผู้ตราดหนูเราฟัง และพิจารณาวัดถูกไหมจริงไหม เป็นอย่างนั้นรึเปล่านี่พอพูดว่าเป็นการตั้งมั่นในอารมณ์นี้ผมก็เลยไม่แน่ใจว่าเอ๊ะเป็นการตั้งมั่นของอะไรเงี้ยค่ะของเจตสิกนั้นไง ถ้าไม่มีเจตสิกนั้นจะตั้งมั่นหรอไม่ได้ฮะ ก็เอกกะตาเจตสิกเวทนาก็ไม่ได้ทำให้ตังค์มากเขารู้สึก ในสิ่งที่ปรากฏ