ปกิณณกธรรม ตอนที่ 1463

ตอนที่ ๑๔๖๓

สนทนาธรรม ที่ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า จ.นครนายก

วันที่ ๑๖ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๖๒

ท่านอาจารย์ มีจริงหรือไม่ แล้วเป็นอะไร ตอบได้ว่า มีจริง ไม่พอ แต่ต้องรู้ยิ่งกว่านั้นอีก แล้วสิ่งที่ว่ามีจริงนั้น สิ่งนั้นคืออะไร นี่จึงจะเป็นความรู้ ซึ่งรู้สิ่งที่กำลังมีจริงๆ ต่างกับที่เราไปยกย่องนับถือนักวิทยาศาสตร์บางคนยิ่งกว่าพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จนเขากล่าวว่า เขานับถือคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพราะเป็นวิทยาศาสตร์ ไปคิดอย่างนั้น แทนที่จะคิดว่าแม้นักวิทยาศาสตร์กี่คนรวมกันทั้งโลก ก็ไม่มีความรู้จริงเท่าพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จึงนับถือพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่เช่นนั้นก็นับถือนักวิทยาศาสตร์กัน

เพราะฉะนั้น แต่ละคำเต็มไปด้วยความไม่รู้ แต่ถ้าพิจารณาไตร่ตรอง ความเข้าใจถูก เปลี่ยนไม่ได้เลย เพราะเป็นความจริงถึงที่สุด ใครจะเปลี่ยนธรรมให้ไม่เป็นธรรมได้หรือไม่ เปลี่ยนแข็ง แข็งมีจริง จึงเป็นธรรม เพราะฉะนั้น ธรรมก็คือทุกอย่างที่มีจริง ทำไมว่าจริง มีลักษณะเฉพาะสิ่งนั้นที่ปรากฏให้รู้ว่าเป็นสิ่งนั้น เพราะฉะนั้น สิ่งที่มีลักษณะที่รู้ได้ว่า เป็นสิ่งนั้น ก็เป็นธรรมแต่ละหนึ่ง

หิวมีจริงหรือไม่ หิวจริงๆ จะบอกว่าไม่มีจริงได้อย่างไร แล้วหิวมีจริงเป็นธรรมหรือไม่ เป็นธรรมอะไร ไม่พอเลย เราจะถามไป คำตอบก็คือว่าถ้าไม่ได้ฟังคำของพระสัมมาสัมพุุทธเจ้า ไม่สามารถจะรู้ความจริงได้ แต่พระองค์ทรงแสดงอย่างละเอียดยิ่งลึกซึ้งถึงที่สุดโดยประการทั้งปวง ให้มีความเข้าใจมั่นคงว่า คำของพระองค์เกิดจากการที่ได้ทรงตรัสรู้ ไม่ใช่การคิดไตร่ตรองอย่างของนักวิทยาศาสตร์ หรือคนที่มีความรู้วิชาการใดๆ แต่เป็นการประจักษ์แจ้ง

เพราะฉะนั้น เมื่อตรัสว่า สิ่งหนึ่งสิ่งใดมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นมีความดับไปเป็นธรรมดา เริ่มคิด จริงใช่หรือไม่ เดี๋ยวนี้หรือไม่ ต้องละเอียดมากกว่านั้นอีก เพราะฉะนั้น เดี๋ยวนี้เห็นต้องดับ คนละขณะกับได้ยิน เพราะฉะนั้น ถ้ามีปัญญาเพิ่มขึ้น จะรู้ว่า เห็นกับได้ยินห่างกันแน่ เพราะสามารถจะปรากฏทีละหนึ่งได้ ไม่ติดกันเหมือนเดี๋ยวนี้ เดี๋ยวนี้เหมือนกับเห็นกับได้ยินติดกันเลย แยกไม่ออก

แต่พระปัญญาคุณที่ทรงแสดง ๔๕ พรรษา โดยละเอียดยิ่ง ทำให้ค่อยๆ เข้าใจว่า ทุกสิ่งทุกอย่างมีจริงเมื่อเกิดขึ้น เกิดขึ้นแล้วก็ดับไป แล้วก็ไม่ใช่ของใคร และไม่ใช่เป็นใครด้วย เพราะฉะนั้น จะเกิดจะตาย ก็เป็นธรรมทั้งหมด ไม่ใช่เรา เพราะฉะนั้น จะเศร้าโศกกับสิ่งซึ่งเกิดขึ้นแล้วก็ต้องดับไป แต่ว่าไม่ใช่เรา ไม่ใช่ของใครทั้งสิ้น ทรงอุปมาว่าเหมือนหญ้าในพระวิหารเชตวัน เวลาไฟไหม้ เราเดือดร้อนหรือไม่

เพราะฉะนั้น การเกิดดับที่ไม่ใช่เรา จะเดือดร้อนอะไร แต่พอเป็นเรา ก็เสียดาย ไม่อยากจะให้เป็นอย่างนั้น อยากให้เที่ยง อยากให้ยั่งยืน อยากให้อยู่นานๆ แต่เป็นไปไม่ได้เลย อย่างไรๆ ก็ชั่วขณะที่แสนสั้น เพราะฉะนั้น ความตายมีหลายขณะ ตายหมายความว่าสิ่งนั้นไม่กลับมาอีก ใช่หรือไม่ ต้องมีก่อน แล้วก็หมดไป แล้วก็ไม่กลับมาอีก จึงใช้คำว่า ตาย คำนี้จริง เพราะเหตุว่า แม้เดี๋ยวนี้เห็นเกิดแล้ว เห็นอย่างเดียว ไม่ใช่คิด ไม่ใช่จำ เห็นเกิดแล้วดับไป แล้วไม่กลับมาอีก ตายหรือไม่ เห็นตายหรือไม่ ได้ยินกำลังได้ยิน แล้วก็ไม่ได้ยิน ได้ยินตายหรือไม่

เพราะฉะนั้น คำในภาษาบาลีจะใช้คำว่า ขณิกะ หมายความถึง ขณะ ขณิกมรณะ ตายทุกขณะ เมื่อเกิดแล้วก็ตายทุกขณะ จริงหรือไม่ แต่ไม่เห็น ก็เลยคิดว่าเราเกิดมาเป็นเด็ก และค่อยๆ โตขึ้น และก็มีชีวิตต่อไป เห็นโน่น เห็นนี่ สุขบ้าง ทุกข์บ้าง แล้วก็ตาย แต่ความจริง อยู่ไหนที่ว่าเป็นเรา แต่ละหนึ่งชาติ ก็ไม่เหลือแล้ว แต่ว่ามีแต่ธรรม ซึ่งมีปัจจัยเกิดขึ้นหลากหลายมาก เป็นแต่ละชาติ แต่ละภาษา แต่ละความคิด แต่ละคน ซึ่งก็เป็นธรรมแต่ละหนึ่ง แต่ละหนึ่ง ซึ่งเกิดขึ้นแล้วก็ดับไป

เริ่มเห็น และเข้าใจคำว่า ธรรม ซึ่งไม่มีใครปฏิเสธได้ เพราะเหตุว่า เดี๋ยวนี้ก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ มีจริงๆ ไม่ได้พูดถึงสิ่งที่ไม่มี แต่พูดถึงสิ่งที่กำลังมีให้เข้าใจถูกต้อง นี่เป็นชาวพุทธหรือไม่ คำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ยินได้ฟังหรือไม่ สัพเพ สังขารา อนิจจา สัพเพ สังขารา ทุกขา สัพเพ ธัมมา อนัตตา ทุกคำมีความหมายที่ชัดเจน และก็เป็นจริงที่เปลี่ยนไปไม่ได้

ขอถาม พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสว่าอะไร หรือตรัสสอนอะไรใน ๔๕ พรรษา ถ้าไม่รู้ เป็นชาวพุทธหรือไม่ เพราะพุทธคือรู้ และไม่ใช่รู้อย่างอื่น รู้คำที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงประกาศทรงแสดงความจริงถึง ๔๕ พรรษา ต้องเป็นสิ่งที่ลึกซึ้งแน่นอน เพราะเหตุว่า ทำไมถึงต้อง ๔๕ พรรษา ฟังวันนี้ ยังไม่ได้เห็นธรรมเลย แต่รู้ว่าเป็นธรรม แต่ทั้งๆ ที่รู้ว่าเป็นธรรม แต่ธรรมเกิดแล้วดับสุดที่จะประมาณได้ ปัญญาไม่พอที่จะถึงหนึ่งสภาพธรรมที่เกิดและดับ แต่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงประจักษ์แจ้งทุกคำที่พระองค์ตรัส ประกาศความจริงของสิ่งนั้น

เพราะฉะนั้น เมื่อพระองค์ตรัสว่า ทุกสิ่งเกิดขึ้นแล้วก็ดับไป เพราะฉะนั้นพระองค์ประจักษ์แจ้งสภาพธรรมนี้ และทรงแสดงหนทางให้ทุกคนที่ได้เริ่มเข้าใจความจริงว่า ที่ว่าเป็นเรา ความจริงคืออะไร ถ้าไม่เกิดขึ้น จะมีเราหรือไม่ แล้วทำไมจึงเกิดขึ้นเป็นเรา ไม่เป็นคนอื่น หลากหลายมาก ทุกอย่างมีคำตอบ เพราะว่า ต้องเป็นไปตามเหตุปัจจัย ซึ่งขณะนี้กำลังเป็นเหตุปัจจัยอยู่ ที่จะให้มีการได้ยินได้ฟังอีก เมื่อมีความสนใจ และเมื่อมีความสนใจ ก็จะเห็นว่าไม่มีอะไร มีประโยชน์เท่ากับ ก่อนที่จะจากโลกนี้ ก็ยังรู้ว่า ความจริงตั้งแต่เกิดคืออะไร แม้ความจริงเดี๋ยวนี้คืออะไร

เพราะฉะนั้น คนที่แสวงหาความจริง ประสงค์ที่จะไม่หลงไม่รู้ต่อไป ก็รู้ว่าหนทางที่จะรู้ความจริง ซึ่งกำลังมีเดี๋ยวนี้ได้ เพราะฉะนั้น แต่ละคนก็เป็นแต่ละหนึ่ง ต่างกันไป คนที่ฟังแล้วเบื่อ คนที่ฟังแล้ว พูดเรื่องอะไร เป็นเราหรือไม่ ทำให้เรามีความสุขหรือไม่ หรือต่อไปเราจะเป็นอย่างไร มีแต่ตัวเรา แต่ว่าเป็นความเข้าใจผิดหรือไม่ ตัวเราอยู่ไหน มีจริงๆ หรือไม่ ถ้าไม่มีธรรมก็ไม่มีอะไรหมดเลย ดอกไม้ไม่มี โต๊ะไม่มี คนไม่มี แสงสว่างไม่มี อะไรก็ไม่มี แต่สิ่งที่มีนั่นแหละมี ไม่ให้ไม่มีไม่ได้

เมื่อมีแล้ว ก็ควรรู้ความจริงของสิ่งที่มี เพื่อจะได้มีความเข้าใจที่ถูกต้องว่า ทำไมจึงมีเราเกิดแล้วเราก็ตาย ไม่ตายนี่ไม่ได้แน่ แต่ว่าก่อนตาย สำคัญไหม สุขชั่วคราว ทุกข์ชั่วคราว แต่ความไม่รู้ความจริง จะหลงไม่รู้ไปอีกในสังสารวัฏไม่จบสิ้น แต่ถ้าเริ่มรู้ เริ่มเข้าใจถูกต้องตามความเป็นจริง สิ่งใดๆ ก็ตาม ไม่ว่าจะสุขหรือทุกข์ ก็เกิดขึ้นเพียงชั่วคราว แล้วดับไป เดือดร้อนหรือไม่กับสิ่งที่ชั่วคราวแสนสั้น จะสุขก็เกิดดับ จะทุกข์สักเท่าไรก็เกิดดับ จะพลัดพรากจากไปไม่ว่าใครก็ตามที่คุ้นเคย ก็ต้องเป็นธรรมดาอย่างนี้ ไม่มีใครพ้นไปได้ แล้วจะไปเศร้าโศกไปเป็นทุกข์ เพื่ออะไร มีประโยชน์อะไร เสียเวลาหรือไม่

เพราะฉะนั้น ย่อมเห็นว่าการก็จะมีชีวิตอยู่ ประโยชน์ไม่ใช่ไปเสียเวลากับสิ่งซึ่งไม่รู้ ว่าจะต้องเป็นอย่างนี้ ใครก็เปลี่ยนแปลงแก้ไขไม่ได้ แต่ก็รู้ตามความเป็นจริงว่าเป็นอย่างนั้น แต่ไม่ใช่เรา

ขอให้มีความมั่นใจ ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา ถ้ามีความเข้าใจในคำนี้ ก็จะเริ่มฟังต่อไปว่า อะไรอีกที่มี ที่เป็นสิ่งนั้นสิ่งนั้นที่เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ไม่อยู่ในอำนาจบังคับบัญชาของใครเลย อยากได้ ได้แล้วก็หมดไป มีประโยชน์หรือไม่กับอยากได้ ในเมื่ออยากได้ และก็ได้จริงๆ แต่ก็หมดไปแล้วด้วย

เพราะฉะนั้น ค่อยๆ คิด ค่อยๆ เข้าใจ ค่อยๆ รู้ว่า ทุกข์อยู่ที่ใจ สุขก็อยู่ที่ใจ ถ้ามีปัญญาเมื่อไร ความเป็นทุกข์ก็น้อยลง

อ.อรรณพ การที่ได้เข้าใจความจริงที่ละเอียดลึกซึ้งว่าเป็นธรรม ที่เป็นธรรมตา แล้วก็ธรรมทั้งหลายเกิดเป็นธรรมดา ก็ดับเป็นธรรมดา การเข้าใจความจริงอย่างนี้ จะเป็นประโยชน์อย่างไรกับชีวิตที่จะเป็นนายทหารของท่านเหล่านี้ต่อไป

ท่านอาจารย์ ไม่ว่าจะเป็นนายทหาร นายตำรวจ พ่อค้า นักธุรกิจ หรืออะไรก็ตาม ทุกสาขาอาชีพ มีสุข มีทุกข์หรือไม่ แล้วก็ทรัพย์สินเงินทองทั้งหลาย ทำให้เกิดความสุขจริงๆ หรือไม่ หรือว่าตราบใดที่ยังมีความอยาก มีกิเลสมีความต้องการ ไม่ได้โดยทางสุจริต ก็ทำทุจริตทุกวงการ ใครว่าดีบ้าง ใครว่าใครเป็นสุขเพราะทุจริตที่คนอื่นกระทำบ้าง แล้วเมื่อไม่รู้ก็ทำ

เพราะฉะนั้น ที่เข้าใจว่า เป็นเราก็เช่นเดียวกัน เมื่อไม่รู้ ก็หลงทำสิ่งที่ทำให้เกิดความทุกข์ เป็นโทษกับตนเองก่อน โดยไม่รู้เลยว่า นั่นเป็นโทษ เพราะเหตุว่าสิ่งที่ไม่ดีเป็นเหตุ ย่อมนำสิ่งที่เป็นผลที่ไม่ดี แต่ไม่มีใครมาบอกเลยว่า ทำชั่วอย่างนี้ ทุจริตอย่างนี้ แล้วผลนั้นไม่ดีคืออะไร ให้ทราบว่าตั้งแต่เกิด เกิดต่างกัน ถ้าเหตุไม่ดี ทุจริตเกิดเป็นคนไม่ได้ เกิดเป็นสัตว์เดรัจฉานประเภทต่างๆ

ปลาก็หลายรูปแบบ ร่างกายก็หลายส่วน ตามความวิจิตรของกรรมที่ทำ ใครก็บันดาลไม่ได้ เลือกเกิดไม่ได้ ถึงคนก็มีคนพิการด้วย เพราะอะไร เพราะเหตุว่ามีกรรมที่เป็นกรรมไม่ดีเบียดเบียน แม้ว่าเป็นผลของกรรมดีที่ทำให้เกิดเป็นมนุษย์ แต่ก็ไม่ได้มีความสุขอย่างคนอื่น ยังมีความทุกข์ทางกายด้วย

ทุกสิ่งทุกอย่างมีเหตุอย่างละเอียดอย่างยิ่ง ถ้ามีความเข้าใจอย่างนี้ ทุกข์น้อยลง เพราะไม่ได้ทำเหตุของทุกข์ คือ เป็นคนดีขึ้น ละเว้นการทุจริตต่างๆ ซึ่งทุกคนก็ไม่ต้องการที่จะให้ใครกระทำทุจริต ใช่หรือไม่ แต่เราเองทำบ้างหรือไม่ เพราะฉะนั้น เขาทำไม่ดี ถ้าเราทำก็ต้องไม่ดีด้วย เพราะเหตุว่าความจริงไม่มีเรามีเขา เพราะฉะนั้น ไม่ดีก็คือธรรม เราบอกว่าเขาไม่ดี เพราะว่ามีปัจจัยที่สภาพธรรมที่ไม่ดีเกิดขึ้นมาก จนกระทำสิ่งที่ไม่ดีให้ใครๆ รู้ได้ เราจึงกล่าวว่าเขาไม่ดี แต่เขาก็คือ ธรรมฝ่ายไม่ดี

โลภะ ความโลภ โทสะ ความโกรธ โมหะ ความหลง ไม่เข้าใจความจริง จึงคิดว่าทำแล้วจะเป็นสุข ทุจริตต่างๆ เกิดแล้วเป็นสุข แต่หารู้ไม่ว่า เมื่อเหตุไม่ดี ผลไม่ดีตั้งแต่เกิดต่างกัน แล้วตลอดชีวิตสุขบ้าง ทุกข์บ้าง เพราะการกระทำที่ได้กระทำแล้ว แม้พระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ทรงแสดงเหตุที่ทำให้พระองค์ประชวร ว่าเกิดจากการกระทำไม่ดีในชาติไหน อย่างไร เพราะฉะนั้น ทรงแสดงความจริงทั้งหมด

เพราะฉะนั้น เราก็เห็นได้ว่าใครกำลังได้รับผลเดือดร้อนจากไฟไหม้ หรือว่าแก๊สระเบิด อะไรต่างๆ เหล่านี้ เราสงสารเขามากเลย แต่ให้รู้ว่าสงสารเขาช้าไปหรือไม่ ถ้าสงสารตอนที่เขาทำผิด รู้ว่าคนนี้ต้องไปสู่อบายภูมิแน่ หรือว่าต้องเกิดไม่ดีแน่ ถึงเป็นมนุษย์ก็เป็นมนุษย์ยากไร้ ขัดสน หรือว่าพิการต่างๆ ได้ ตามเหตุที่ได้กระทำแล้ว โดยเขาไม่รู้เลยว่า เขาทำเอง ไม่มีใครทำให้เลยทั้งสิ้น

เพราะฉะนั้น ไม่มีใครสามารถทำอะไรให้เราเจ็บได้ นอกจากเราเองที่ได้ทำเหตุมาแล้ว หรือแม้แต่ความคิดต่างๆ ในทางที่ไม่สุจริต เป็นเหตุที่ไม่ดี ถ้ามีปัญญารู้ว่า ถ้าทำอย่างนี้ ผลคืออะไร จะทำหรือไม่ ก็ไม่ทำ แต่เพราะไม่รู้ จะรู้ได้เลยว่า ขณะที่ใครทำทุจริตต่างๆ ทำไม่ดีต่างๆ เพราะไม่รู้ว่า นั่นเป็นเหตุที่จะให้เกิดผลที่ไม่ดี เลือกเกิดไม่ได้ แล้วแต่กรรมที่ทำไว้

เพราะฉะนั้น คนไทยเราก็มีคำที่เราพูดจนชินปาก แต่ไม่ได้เข้าใจ แล้วแต่บุญกรรม พูดใช่หรือไม่ แต่เข้าใจหรือไม่ว่าตอนไหนเป็นบุญ แล้วตอนไหนเป็นบาป และกรรม คืออะไร กรรมมีทั้งกุศลกรรม อกุศลกรรม มีทั้งบุญและบาปซึ่งเป็นเหตุให้เกิดผล แล้วผลคืออะไร

เมื่อสักครู่นี้เรากล่าวถึงเหตุ ทำให้เกิดต่างกัน เกิดแล้วเห็นต่างกัน ได้ยินต่างกัน ลิ้มรสต่างกัน กระทบสัมผัสเย็นบ้าง ร้อนบ้าง อ่อนบ้าง แข็งบ้าง เจ็บไข้ได้ป่วยบ้าง ต่างกัน ทุกอย่างตามเหตุที่ได้กระทำแล้ว

เพราะฉะนั้น ความไม่ดีที่ได้ทำแล้ว นำผลที่ไม่ดีในชีวิตมาให้ ก็คือว่า เห็นสิ่งที่ไม่น่าพอใจ ได้ยินเสียงไม่น่าพอใจ มีหรือไม่ มี มาจากไหน เพราะกรรมที่ทำไว้ในอดีต เพราะฉะนั้น เมื่อกรรมทำไว้ ก็ให้ผล คือว่า เกิดมาต้องเห็น ได้ยิน ได้กลิ่น ลิ้มรส รู้สิ่งที่กระทบสัมผัสที่กายที่ไม่น่าพอใจ เมื่อเป็นผลของกรรมไม่ดี แค่นี้ชีวิต เกิดมาเป็นผลของกรรมส่วนหนึ่ง

เมื่อมีผลของกรรมแล้ว ก็เป็นกรรมต่อไปที่จะให้เกิดผลอีกส่วนหนึ่ง เพราะยังมีกิเลส คือ ความไม่รู้ว่า ดีชั่วคืออะไร และความจริงก็คือว่า ไม่มีเรา แต่มีธรรมที่เป็นเหตุและมีธรรมที่เป็นผล เป็นธรรมดาต้องไม่ลืม เริ่มรู้จักคำว่า ธรรม สิ่งที่มีจริง ธรรมดา ความเป็นไป

เพราะฉะนั้น เท่าที่ได้ฟังในวันนี้ ฟังบ้าง ไม่ฟังบ้าง เข้าใจบ้าง ไม่เข้าใจบ้าง แต่ก็ได้ฟังแล้ว เพราะฉะนั้น ชีวิตต่อไปข้างหน้า ก็จะต้องมีการเห็น การได้ยิน ต้องประสบกับเหตุการณ์ต่างๆ ถ้าเกิดระลึกได้ถึงคำที่ได้ฟังในวันนี้ อย่างน้อยก็จะทำให้รู้ว่า นั่นเป็นความจริง ซึ่งไม่มีใครทำให้เลย นอกจากมีเหตุปัจจัยที่แต่ละคนได้ทำไว้แล้ว ก็เป็นอย่างนั้น

เพราะฉะนั้น ก็มีการเห็นประโยชน์ที่จะรู้ว่า ถ้าเป็นความเข้าใจถูกต้อง ก็จะนำมาสู่สิ่งที่ดีทั้งหมดทั้งกาย ทั้งวาจา ถ้าเป็นความไม่เข้าใจ ก็เป็นไปตามกำลังของกิเลส เช่น โลภะความต้องการ โทสะความขุ่นเคืองใจ และโมหะ คือ การไม่รู้ความจริง เหมือนคนที่ไม่ได้สะสมมาที่จะได้ยินได้ฟังเลย แล้วก็เหมือนพวกสัตว์ต่างๆ ซึ่งอยู่ในบ้านเดียวกัน ได้ยินเสียงเดียวกัน แต่ไม่สามารถจะเข้าใจคำที่มีความหมาย ที่ทำให้สามารถค่อยๆ มีความเข้าใจถูกต้องขึ้น

เพราะฉะนั้น แม้ไม่กี่คำ เพียงเล็กๆ น้อยๆ แต่ ณ กาลครั้งหนึ่ง ที่ได้ฟัง แล้วก็มีคนที่ยังจำได้ ระลึกได้ ก็จะทำให้สามารถเข้าใจความจริงที่เกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นขณะไหน แต่ให้เห็นว่า แค่นี้ไม่พอเลย ฟังแล้วก็ลืมเลย พอออกจากห้องนี้ ก็ลืมหมดเลย เป็นเรื่องอื่นทันที

เพราะฉะนั้น มีโอกาสจะได้เข้าใจเพิ่มเติมอีก เมื่อรู้หนทาง ว่ามีทางใดบ้างที่สามารถจะได้ยินได้ฟังเพิ่มเติม ซึ่งทางมูลนิธิก็มีทุกอย่าง ทั้งหนังสือ และก็สื่อต่างๆ ด้วย ถ้ามีการระลึกถึง ณ กาลครั้งหนึ่งซึ่งได้ฟัง ก็จะทำให้มีความสนใจว่า เราจะได้ฟังอีก เพราะเหตุว่ารู้ว่า จะได้ฟังจากที่ไหน

สนทนาธรรม

ที่ ร้านโป๊ต เรสเตอรองต์

วันที่ ๑๘ ธันวาคม พุทธศักราช ๒๕๖๒

ผู้ฟัง อยากจะเริ่มต้นว่า ธรรมประจำวันมีความสำคัญกับชาวพุทธศาสนาอย่างไรบ้าง

ท่านอาจารย์ วันนี้ก็เป็นวันสบายๆ มากเลย แล้วก็มีโอกาสได้เข้าใจคำที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสไว้ตั้ง ๒,๕๐๐ กว่าปี เกินกว่านั้นอีก นานมาก แต่ใครก็ตามที่ได้ฟังแล้ว มีความสบายที่ไม่เคยได้รู้สิ่งที่กำลังมีเดี๋ยวนี้เลย เป็นธรรมดา ทุกสิ่งทุกอย่างที่มี แต่เราไม่เคยรู้ว่า พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ความจริงของสิ่งที่มี

เพราะฉะนั้นทุกคำ ฟังเพราะเหตุว่า ถ้าเป็นคำของคนอื่น เราได้ยินมาตลอดชีวิตในสังสารวัฏ แต่คำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายากที่จะได้ฟัง แต่ว่ากล่าวถึงสิ่งที่กำลังมีจริงขณะนี้ซึ่งน่าฟังมาก เพราะเหตุว่า กำลังมีจริงๆ ด้วยทุกอย่างหมด แล้วก็ทรงแสดงความจริงของสิ่งที่มีจริง ให้คิดให้ไตร่ตรอง จนกระทั่งเริ่มเห็นว่าผู้ที่ตรัสคำนี้เป็นผู้ที่เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแน่นอน เพราะเหตุว่าเราเคยได้ยินแต่ชื่อพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้ยินมานาน

แต่ใครบ้างรู้ว่าพระองค์คือใคร ได้ยินแล้วก็กราบด้วย ก็รู้ว่าเป็นบุคคลผู้สูงสุด ซึ่งไม่มีใครเปรียบได้ แต่ไม่พอ เพียงเท่านี้ยังไม่เห็นความเป็นผู้สูงสุด ซึ่งใครก็เปรียบไม่ได้ กำลังฟังอย่างนี้ ลองคิดดู มีผู้ที่สูงสุดซึ่งใครก็เปรียบไม่ได้ แล้วเรากำลังจะได้ฟังคำของพระองค์ ในสังสารวัฏไม่รู้ว่าเคยได้ฟังมาก่อนหรือไม่

แต่ก็มีเหตุปัจจัย ที่จะทำให้เป็นผู้ที่ได้ฟังคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่งคนอื่นจะไม่รู้เลย เป็นสิ่งที่ยาก ประเสริฐ เพราะเหตุว่า ไม่ใช่ว่าทุกคนจะได้ฟัง เพราะฉะนั้น แต่ละคำเพื่อใคร เพื่อคนฟังทั้งหมด นอกจากพระองค์จะรู้ความจริงแล้ว ก็ยังประกาศแสดงความจริง ที่มีตั้งแต่เกิดจนตายทุกชาติ แต่ไม่เคยรู้เลย ให้คนอื่นได้เข้าใจความจริงได้

เพราะฉะนั้น กว่าจะรู้ความจริงที่พระองค์ได้ตรัสรู้ ต้องอาศัยการฟังด้วยความเคารพสูงสุดที่มั่นคง ที่ไม่เปลี่ยนว่า ทุกคำที่ได้ฟังเป็นความจริง ไม่ใช่ให้เชื่อ แต่ให้ไตร่ตรองให้เข้าใจให้ถูกต้อง ว่าสิ่งนั้นเป็นจริงอย่างที่พระองค์ได้ตรัส เพราะฉะนั้น เวลานี้ทุกอย่างที่มี มีแน่ๆ ดอกไม้ก็มี อะไรก็มี เสียงก็มี เย็นสบายก็มี ทุกสิ่งทุกอย่าง นั่นแหละเป็นธรรม เพราะเหตุว่าคำว่า ธรรม หมายความถึงสิ่งที่มีจริงๆ

เพราะฉะนั้น ใครจะปฏิเสธหรือไม่ว่าเห็นเดี๋ยวนี้ไม่จริง กำลังเห็นจริงๆ เพราะฉะนั้นสิ่งที่มีจริงนั่นแหละเป็นธรรม ในภาษาบาลี มีคำว่า ธรรม แต่ว่าคนไทยเราก็จับคำว่าธรรมมาแล้วก็พูดธรรม แต่ก็ไม่รู้ว่า ธรรม คืออะไร แต่วันนี้ เป็นวันที่จะได้เข้าใจทีละคำ ให้มั่นคงเพื่อที่จะได้เก็บไว้ในใจ โดยไม่มีใครไปเก็บ แต่คำที่ได้ฟังและเข้าใจไตร่ตรองแล้ว ไม่สูญหายไปไหน ยังคงอยู่ในใจทุกชาติ แล้วแต่ว่าชาติไหน มีโอกาสจะได้ฟังได้เข้าใจเพิ่มขึ้น

เพราะฉะนั้น การฟังเพื่อความเข้าใจที่ถูกต้อง เพราะฉะนั้น จะไปขวนขวายเป็นพระโสดาบัน เป็นคนหมดกิเลส เป็นได้อย่างไร เป็นคนไม่มีเหตุผลเลย ถ้าคิดว่าสามารถจะเป็นอย่างนั้นได้ โดยไม่รู้ว่าสิ่งนั้นคืออะไร และง่ายหรือยากที่จะถึงอย่างนั้น เพราะว่า แม้เดี๋ยวนี้กำลังมีกิเลส ได้ยินคำนี้บ่อย กิเลส มีใครบ้างไม่เคยได้ยินคำว่า กิเลส มีทั้งนั้น แต่ไม่รู้ว่าเมื่อไร ก็พูดไป ทั้งวันก็พูดถึงกิเลสได้ แต่ตัวกิเลสจริงๆ อยู่ไหน

เพราะฉะนั้น พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงความจริงของสิ่งที่มีจริง ให้เข้าใจถูกต้องว่า ถ้าไม่ได้ฟังคำของพระองค์แล้ว สัตว์โลกไม่ว่าใคร ไม่ว่าจะเป็นเทพ เป็นพรหม เป็นใครทั้งหมด ไม่สามารถที่จะรู้ความจริงได้ เพราะฉะนั้น แต่ละคำต้องไตร่ตรอง เพื่อที่จะไม่ลืมว่า เป็นธรรมดา เพราะเหตุว่า ธรรมเดี๋ยวนี้มีจริงๆ สิ่งที่มีจริง ภาษาไทย เป็นธรรมดา แต่ภาษาบาลีเป็นธรรมตา ทีละคำเลยที่เราใช้อยู่ ธรรมตา หมายความว่าอะไร

อ.คำปั่น คำว่า ธรรมตา ในภาษาบาลี ภาษาไทยก็คือ ธรรมดา มาจากคำสองคำ ก็คือคำว่า ธรรม กับคำว่า ตา เมื่อสักครู่นี้ท่านอาจารย์ก็ได้กล่าวถึงความหมายของ ธรรม หมายถึง สิ่งที่มีจริงๆ แล้วก็ตา ก็คือ ความเป็นไป เพราะฉะนั้น เมื่อรวมกัน ธรรมตา ก็คือ ความเป็นไปของธรรม

ท่านอาจารย์ เป็น มีใช่หรือไม่ แล้วก็ไป คือไม่มี เพราะฉะนั้น มีชั่วคราว แต่ไม่เคยสังเกตเลยสักอย่างเดียว ตั้งแต่เกิดจนตาย เห็นไปแล้ว มีได้ยิน ไปแล้ว มีเห็น เพราะฉะนั้นทุกอย่างเป็นธรรมดา ความเป็นไปของธรรม ซึ่งมีปัจจัยจึงเกิด แต่เราก็ไม่เคยสนใจเลย เกิดแล้วก็เกิดไป หมดแล้วก็หมดไป ไม่รู้เลยด้วยซ้ำไป

เพราะฉะนั้น ไม่รู้ความจริงตั้งแต่เกิดจนตาย จนกว่าจะได้ฟังคำ ซึ่งค่อยๆ คิดถึง ไม่มีใช่หรือไม่ ก่อนมี แล้วก็เกิดมีขึ้น แล้วก็ไป หายไปเลย ไม่กลับมาอีกเลยในสังสารวัฏ เพราะฉะนั้น น่าคิด แต่ยังไม่เคยคิดมาก่อนว่า แล้วจะเกิด แล้วก็ดับ หายไป ทำไม ในเมื่อเดิมก็ไม่มี แล้วก็เกิดมี แล้วก็หายไปไม่มี เหมือนเดิม หายไปเลย ไม่ได้กลับมาอีกเลยสักอย่างเดียว