ปกิณณกธรรม ตอนที่ 1473

ตอนที่ ๑๔๗๓

สนทนาธรรม ที่ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า จ.นครนายก

วันที่ ๒๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๖๓

---

อ.อรรณพ การทดแทนพระคุณมารดาบิดา ถ้าเพียงแต่ไปบวชโดยประเพณีให้ผ่านไปอย่างนี้ จะเป็นการทดแทนพระคุณพ่อแม่ได้หรือไม่

ท่านอาจารย์ รู้จักบวชหรือไม่ ก่อนอื่นจะบวช แล้วก็รู้จักบวชหรือไม่ ถึงจะบวช เพราะฉะนั้น วันนี้ก็เป็นวันที่เป็นผู้ตรง ซึ่งความตรงก็จะทำให้เข้าใจถูกต้องว่า อะไรถูก อะไรผิด เพราะว่าเราไม่สามารถที่จะคิดเองได้ จึงต้องอาศัยผู้ที่ทุกคนรู้ ไม่มีใครที่จะมีปัญญาเสมอด้วยพระสัมมาสัมพุทธเจ้า และทรงแสดงพระธรรมไว้ถึง ๔๕ พรรษา

เพราะฉะนั้น ทุกคำที่มีคนที่สงสัย แต่ละคำ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงความจริงถึงที่สุด แม้แต่คำว่า บวช เพราะฉะนั้น บวชจริงๆ หมายความถึง การสละ พร้อมหรือไม่ จะบวช ยังไม่รู้เลยว่า จะสละอะไรบ้าง แต่ว่าผู้ที่ได้ฟังธรรมของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็มีทั้งผู้ที่เป็นอุบาสก อุบาสิกา อุบาสกก็ต้องมีความหมายด้วย ผู้นั่งใกล้พระศาสนา คือ พระธรรมเพื่อที่จะฟังและเข้าใจ

เพราะฉะนั้น ประโยชน์จริงๆ ของการฟัง ก็คือว่า ต้องเข้าใจแต่ละคำอย่างถูกต้อง มั่นคง ไม่เปลี่ยน เพราะเหตุว่า คำนั้นเปลี่ยนไม่ได้ เป็นความจริง เช่น ก่อนที่จะได้ฟังธรรม มีใครบวชบ้างหรือไม่ มีคนที่สละบ้านเรือนออกไปสู่ป่า บำเพ็ญตบะ ทำอะไรก็แล้วแต่ ที่ต่างคนก็ต่างเข้าใจว่า สามารถที่จะละคลายความไม่รู้ ละกิเลสได้ แต่เขาเหล่านั้นก็ไม่ใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เพราะฉะนั้น แต่ละคำประมาทไม่ได้เลย ปะวะชะ หมายความว่า สละทั่ว ภาษาไทยก็เปลี่ยน ตัว ป เป็น ตัว บ และก็พูดรวมไปว่า บวช หมายความว่า สละบ้านเรือน ทรัพย์สมบัติทุกสิ่งทุกอย่าง เพื่ออะไร ไม่ใช่ทำไปโดยไม่รู้ และก็ไม่มีเหตุผลเลย แต่ว่า ไม่ว่าการกระทำใดๆ ก็ตาม ต้องเป็นไปเพื่ออย่างหนึ่งอย่างใด แล้วแต่ว่าคนนั้นทำเพื่ออะไร

เพราะฉะนั้น พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าสละทรัพย์สมบัติ ราชสมบัติทุกสิ่งทุกอย่าง แม้ความเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ์ เพื่อที่จะได้มีสิ่งที่ประเสริฐกว่าสิ่งต่างๆ เหล่านั้น เพราะฉะนั้น ผู้ที่ได้ฟังธรรมเท่านั้น ที่สามารถที่จะเห็นคุณค่าของการที่มีโอกาสที่จะได้เข้าใจถูกต้องตามความเป็นจริงถึงที่สุด คือ สามารถที่จะดับความไม่รู้และกิเลส คือ ความไม่ดี

ถ้าพูดถึงกิเลส ดูเหมือนไม่มีใครไม่อยากจะละเท่าไร ใช่หรือไม่ แต่ถ้าบอกว่า ละความไม่ดี ทุกคนเห็นพ้องด้วย ไม่มีใครชอบความไม่ดีเลย แต่ว่าจะละอย่างไร ต่อให้ไม่อยากจะเป็นคนที่ไม่ดี แต่ก็ต้องไม่ดี เมื่อมีเหตุที่จะให้ไม่ดี

ด้วยเหตุนี้ เมื่อมีผู้ที่ทรงตรัสรู้ ทรงแสดงหนทางที่จะทำให้รู้ว่า อะไรคืออะไร แต่ละคำ แม้แต่คำว่า บวช คืออะไร ไม่ใช่บวชแล้วก็ไปอยู่ป่า แล้วก็ไม่รู้อะไร อย่างนั้นจะมีประโยชน์หรือไม่ แต่พอได้ฟังธรรมแล้วจึงบวช แต่ไม่ใช่ทุกคนได้ฟังแล้วบวช

ด้วยเหตุนี้ ผู้ที่ฟังธรรมก็รู้จักตัวเอง ซึ่งขณะนี้มีใครจะตอบได้หรือไม่ว่า รู้จักตัวเองดีแค่ไหน หรือว่ารู้จักตัวเองบ้างหรือไม่ เพราะเหตุว่า วันหนึ่งๆ ก็พูดแต่คนอื่น ใช่หรือไม่ เรื่องของคนอื่น เรื่องของทุกสิ่งทุกอย่าง แต่ว่าตนเองเป็นอย่างไร ไม่มีการที่จะพิจารณาตนเองเลย

แต่ว่าความจริงแล้ว พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงว่า แต่ละคนอยู่ในโลกคนเดียว จริงหรือไม่ ถ้าไม่มีคนนี้ จะมีการคิดเรื่องนั้น เรื่องนี้ มีสุข มีทุกข์ต่างๆ หรือ เพราะฉะนั้น อยู่ในโลกด้วยความไม่รู้ แต่พอได้ฟังพระธรรมแล้ว ก็รู้ว่าอัธยาศัยของแต่ละคนไม่เหมือนกัน

ด้วยเหตุนี้ ในครั้งพุทธกาลจึงมีผู้ที่ได้ฟังแล้วบวช และมีผู้ที่ฟังแล้วไม่บวช แต่ก็สามารถที่จะเข้าใจธรรม จนเป็นคนดี แล้วก็ละกิเลสถึงความเป็นพระอริยบุคคลในเพศคฤหัสถ์ เช่น ที่เรารู้จักกันดี ท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี หมอชีวกโกมารภัจจ์ ก็ได้เป็นพระโสดาบัน ถ้าไม่ได้ฟังพระธรรม จะไม่รู้เลยว่า บวช คือ อะไร ปะวะชะ สละทุกอย่าง ซึ่งสละง่ายกว่าความเป็นเรา ความยากของการที่จะสละมีตามลำดับขั้น

เพราะฉะนั้น ก่อนที่จะรู้แจ้งอริยสัจธรรมตามพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็แล้วแต่อัธยาศัย ด้วยเหตุนี้ คนยุคนั้นได้ฟังพระธรรมก่อน รู้จักพระธรรมดี แล้วก็รู้จักตัวเองด้วย จึงรู้อัธยาศัยว่า จะฟังพระธรรมขัดเกลากิเลสในเพศใด ไม่มีใครชวนใครไปบวช เป็นร้อย เป็นพัน เป็นหมื่น บางคนเป็นแสน และความคิดที่จะบวชให้ถึงล้านคนก็ยังมี นั่นไม่ใช่คำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่มีในพระไตรปิฎก

ด้วยเหตุนี้ ไม่ว่าใครยุคไหน เกิดมาแล้ว โดยเฉพาะเป็นคนไทย ก็น่าจะถามกันเอง รู้จักพระพุทธศาสนาหรือไม่ เพราะฉะนั้น คำถามนี้ใช้สำหรับที่นี่ได้หรือไม่ รู้จักพระพุทธศาสนาหรือไม่ มีใครตอบบ้างหรือไม่

ทหาร ทหร ผู้กล้า กล้าทุกอย่าง กล้าที่จะรู้ความจริง กล้าที่จะเข้าใจถูก ถ้าผิด ก็กล้าที่จะรู้ว่าผิด แล้วไม่ทำผิด ถ้าสิ่งนั้นถูก แม้จะยากลำบากสักเท่าไร ก็กล้าที่จะทำต่อไป เพราะเป็นสิ่งที่ถูกต้อง

เพราะฉะนั้น สำหรับวันนี้เพียงแค่คำถาม ซึ่งใช้สำหรับคนทั้งประเทศได้ รู้จักพระพุทธศาสนาหรือไม่ ต้องเป็นคนตรง ณ บัดนี้ เพื่อชีวิตข้างหน้า จะได้ตรงต่อความถูกและความผิด ไม่หลงทำสิ่งที่ผิด เพราะไม่รู้ว่าผิด หรือว่าไม่ทำสิ่งที่ผิดแม้รู้ เพราะเหตุว่า ไม่มีกำลังพอที่จะรู้ว่า สิ่งไหนเป็นสิ่งที่ดีที่ถูกต้อง พุทธ ศาสนา เพราะฉะนั้น ศาสนา คืออะไร และพุทธ คืออะไร

ผู้ฟัง สำหรับคำว่า พุทธ พุทธ คือ ผู้ที่รู้แจ้งเห็นจริงด้วยตัวบุคคลเอง

ท่านอาจารย์ ศาสนา

ผู้ฟัง สำหรับคำว่า ศาสนา หมายถึง มีการปฏิบัติตามแนวทางของผู้ที่รู้แจ้งเห็นจริง

ท่านอาจารย์ หมายความว่า มีศาสดา คือ ผู้สอนใช่หรือไม่

ผู้ฟัง ใช่ และมีพระธรรมเป็นสิ่งที่นำมาปฏิบัติต่อ

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น เมื่อได้ฟังคำสอนของใคร แล้วก็เคารพนับถือในคำสอนนั้น ก็เป็นศาสนานั้นใช่หรือไม่

ผู้ฟัง ใช่

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น พุทธศาสนาเป็นคำสอนของพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ต้องเข้าใจคำว่า พุทธ คือ ผู้ที่รู้ มีสองอย่าง รู้กับไม่รู้ เพราะฉะนั้น ถ้าไม่รู้จะเป็นพุทธไม่ได้ ต้องเป็นผู้รู้

เพราะฉะนั้น คำสอนของผู้ที่รู้ รู้จนเป็นศาสดาที่ประเสริฐที่สุด ไม่มีบุคคลใดเปรียบได้เลย ทั้งสากลจักรวาล จึงเป็นผู้ที่ตรัสรู้ไม่ใช่รู้ธรรมดา แต่รู้ความจริงถึงที่สุดโดยประการทั้งปวง และทรงแสดงธรรม คือ ความรู้นั้นให้คนอื่นได้มีโอกาสเข้าใจและรู้ตามด้วย

เพราะฉะนั้น จึงเป็นพุทธศาสนา คำสอนของผู้ที่ได้ตรัสรู้ความจริง เพราะฉะนั้น ชื่อก็ชัดเจน ชัดเจนมาก จะมีศาสนาอื่นๆ หรือไม่ ที่จะมีคำว่า พุทธ ผู้ที่รู้จริงๆ ตรัสรู้

ด้วยเหตุนี้ พระพุทธศาสนา คือ คำสอนให้ผู้ฟังมีความเข้าใจถูก มีความเห็นถูก ถูกต้องหรือไม่ เพราะฉะนั้น พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงเป็นพระศาสดา ทรงแสดงธรรม ซึ่งเป็นคำสอนของพระองค์ให้คนอื่นได้มีความเข้าใจที่ถูกต้องด้วย ว่าอย่างไร ความเข้าใจที่ถูกต้อง นั่นคืออย่างไร จึงจะเป็นผู้ที่นับถือพระพุทธศาสนา คำสอนของผู้ที่ได้ทรงตรัสรู้ เพราะฉะนั้น พระองค์สอนอะไร

ผู้ฟัง คำสอนที่พระองค์ทรงสอน ก็คือ การทำความดี ละเว้นความชั่ว และทำจิตใจให้บริสุทธิ์

ท่านอาจารย์ เท่านี้หรือ จะถึงความเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเพียงแต่สอนแค่นี้

ผู้ฟัง เป็นเพียงแนวทางในการปฏิบัติ

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น มากกว่านี้ คืออะไร ถึงที่สุดยิ่งกว่านี้ ซึ่งคนอื่นไม่สามารถที่จะสอนได้ เพราะไม่รู้ ถ้าเพียงแค่นี้ ยังไม่ใช่พระพุทธเจ้าใช่หรือไม่ ถ้าเพียงสอนแค่นี้เอง

ผู้ฟัง สิ่งที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านทรงสอน ก็คือ แนวทางการพ้นทุกข์ ก็คือ นิพพาน

ท่านอาจารย์ เดี๋ยวนี้ มีทุกข์หรือไม่

ผู้ฟัง มี

ท่านอาจารย์ อะไรเป็นทุกข์ขณะนี้ คำสอนของพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่ไม่มีใครรู้ ไม่มีใครตอบ แต่พระองค์ทรงแสดงความจริงถึงที่สุด ของทุกอย่างที่มีจริงๆ

สิ่งที่ควรจะรู้อย่างยิ่ง ก็คือว่า ทุกขณะนาที วินาทีก็ได้ที่เป็นความเข้าใจ ตรงนั้นแหละเป็นประโยชน์ที่สุด ถ้าเราจะสนทนากัน ๒- ๓ ชั่วโมง แต่ไม่ได้มีความเข้าใจจริงๆ แม้หนึ่งขณะ อันนั้นก็ไม่ใช่ประโยชน์

เพราะฉะนั้น เมื่อเป็นการศึกษาที่จะได้เข้าใจที่ถูกต้อง ไม่ว่าวิชาการใดๆ ทั้งหมด ฟังเพื่อเข้าใจ เพราะฉะนั้น กำลังฟังเรื่องพระพุทธศาสนา ประโยชน์สูงสุด คือ ได้เข้าใจจริงๆ ว่า พระพุทธศาสนา คืออะไร และทุกคำ แม้แต่คำว่า ทุกข์ มีแน่นอน แต่ว่าใครจะรู้ทุกข์

ก่อนการตรัสรู้ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีใครคิดเรื่องทุกข์ว่าอย่างไร แต่เมื่อพระองค์ตรัสรู้แล้ว เมื่อสักครู่นี้เป็นคำตอบใช่หรือไม่ ทรงแสดงเรื่องดับทุกข์ถูกต้องหรือไม่ เมื่อสักครู่นี้ แต่ทุกข์ไหนจะดับ จะดับทุกข์อะไร แล้วเดี๋ยวนี้มีทุกข์หรือไม่ ทุกอย่างต้องเป็นคำจริง

ผู้ฟัง มี

ท่านอาจารย์ อะไรเป็นทุกข์เดี๋ยวนี้

ผู้ฟัง ความทุกข์ที่เราต้องได้รับในสิ่งที่เราไม่ต้องการ หรือว่าการที่เราไม่ได้รับในสิ่งที่เราต้องการ

ท่านอาจารย์ เดี๋ยวนี้ พระพุทธเจ้าสอนความจริงทุกขณะที่มีจริงๆ แต่ละหนึ่งขณะ มีจริงทั้งหมด เพราะฉะนั้น ที่กล่าวว่า สอนให้ดับทุกข์ ถ้าไม่รู้จักทุกข์ จะไปดับอะไรได้ ไม่รู้จัก แต่เมื่อกล่าวว่าจะดับทุกข์ ก็ต้องรู้ว่าทุกข์อยู่ไหน ทุกข์ คืออะไร เดี๋ยวนี้มีหรือไม่ และเดี๋ยวนี้อะไรเป็นทุกข์ ถ้ามิฉะนั้นไม่ใช่คำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ผู้ฟัง การเวียนว่าย ตาย เกิดในวัฏสงสาร

ท่านอาจารย์ เดี๋ยวนี้กำลังเวียนว่ายตายเกิดหรือไม่ เพราะว่าพูดอะไรก็หมายความว่า ต้องเข้าใจคำนั้น ใช่หรือไม่ เพราะฉะนั้น เมื่อสักครู่นี้พูดมา ก็ต้องรู้ว่า เดี๋ยวนี้หรือไม่ ไม่ใช่พูดเฉยๆ เพราะฉะนั้น ให้ทราบว่า ตั้งแต่เกิดจนตาย พูดคำที่ไม่รู้จัก จนกว่า จะได้ฟังคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แน่นอนที่สุด

เพราะฉะนั้น จึงมีคำถามแรก รู้จักพระพุทธศาสนากันหรือไม่ นี่เป็นคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวียนว่าย ตาย เกิด แต่ต้องรู้ว่าอะไร และเดี๋ยวนี้กำลังเวียนว่าย ตาย เกิดหรือไม่

ผู้ฟัง ความไม่รู้

ท่านอาจารย์ ตอบอย่างไร ก็ต้องไปถึงความไม่รู้จนได้ ไม่รู้อะไร

ผู้ฟัง ความไม่รู้ในความจริงของโลก

ท่านอาจารย์ เดี๋ยวนี้มีหรือไม่ ความจริงของโลก นี่แสดงให้เห็นจริงๆ ว่า ไม่รู้หรือรู้พระพุทธศาสนา ต้องเป็นคนที่ตรงอย่างยิ่ง และจะรู้ได้ ไม่ใช่รู้ไม่ได้ รู้ได้จริงๆ ต่อเมื่อได้ฟังคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เท่าที่แล้วมายังไม่ใช่คำของพระองค์ แต่เป็นคำของคนที่ได้ยินได้ฟัง แต่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสถึงสิ่งที่เราได้ฟังมาแล้ว ละเอียดอย่างไร จริงแค่ไหน

เพราะฉะนั้น ทุกคำต้องเข้าใจความจริง ฟังคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต้องละเอียดอย่างยิ่ง แล้วต้องตรง ถ้าไม่ตรงเมื่อไร จะไม่ได้ความเข้าใจเลย เพราะฉะนั้น อย่าลืม โตไปข้างหน้าอีกนาน แต่ว่าถ้ารู้ความจริงเดี๋ยวนี้ ก็จะมีความเข้าใจจริงๆ เพิ่มขึ้น แต่ถ้าเดี๋ยวนี้ยังไม่ได้เข้าใจจริงๆ อีก ๑๐ ปี ๒๐ ปี ก็ยังคงเป็นความไม่เข้าใจเพิ่มขึ้นด้วย

เพราะฉะนั้น คำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าละเอียดอย่างยิ่ง เพราะฉะนั้น ความจริงมีหรือไม่เดี๋ยวนี้ และถ้าไม่รู้ความจริงเดี๋ยวนี้ จะรู้เมื่อไร เพราะว่า แต่ละขณะก็เป็นความจริงที่แสนสั้น แต่ว่าไม่เคยสนใจที่จะเข้าใจ ไปคิดเรื่องยาวๆ แล้วก็เข้าใจว่าถูกต้อง แต่เพียงแค่เดี๋ยวนี้ เดี๋ยวนี้จริงๆ เป็นทุกข์หรือไม่ มีทุกข์หรือไม่

เพราะฉะนั้น ใครจะตอบสักเท่าไร ไม่เป็นประโยชน์ ประโยชน์ คือ ความเข้าใจของตนเอง ที่เกิดจากความเข้าใจจริงๆ เมื่อเป็นความเข้าใจถูก ใครจะตอบผิดๆ เราก็รู้ว่าไม่ถูกต้อง เพราะฉะนั้น ความเห็นที่ถูกต้องไม่มีใครสามารถที่จะเปลี่ยนได้ เป็นสมบัติที่ประเสริฐ เพราะเหตุว่า แม้ใครทั้งโลกจะเข้าใจผิด แต่ความจริงความถูกต้องเป็นความถูก

เพราะฉะนั้น คนที่เข้าใจความถูกต้อง ได้รับสิ่งที่เป็นประโยชน์ที่สุดในชีวิต ที่จะไม่เข้าใจผิด เห็นผิด ตรงกันข้ามกับความจริง ซึ่งขณะนี้ความจริงเป็นความจริงทุกกาลสมัย ไม่เปลี่ยนเลย เพราะฉะนั้น ถ้าใช้คำว่า เดี๋ยวนี้ ไม่ได้หมายความถึงขณะอื่นเลย ขณะนี้เอง เดี๋ยวนี้เป็นทุกข์หรือไม่ มีทุกข์หรือไม่

ผู้ฟัง ทุกข์ ก็คือ ความไม่สบายใจ

ท่านอาจารย์ ทุกข์ คือ ความไม่สบายใจหรือ

ผู้ฟัง ใช่

ท่านอาจารย์ แล้วเวลาสบายใจ เป็นทุกข์หรือไม่

ผู้ฟัง จิตเราอาจจะเป็นทุกข์ แต่ว่าร่างกายของเราอาจจะสบาย

ท่านอาจารย์ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสว่าอย่างไร อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา

ผู้ฟัง อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา

ท่านอาจารย์ ตอบได้หมดเลย ๓ คำนี้ หมายความถึงอะไร อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา

ผู้ฟัง ทุกสิ่งบนโลก เป็นสิ่งไม่เที่ยง

ท่านอาจารย์ เดี๋ยวนี้ อะไรเป็นทุกสิ่ง ลองบอกแต่ละหนึ่ง

ผู้ฟัง ความยึดติดในตัวตน

ท่านอาจารย์ ความยึดติดใช่หรือไม่ ไม่เที่ยงอย่างไร

ผู้ฟัง เพราะทุกสิ่งล้วนแล้วแต่มีเกิด มีดับ

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น สิ่งนั้นต้องเกิด ไม่เกิดไม่มี ถูกต้องหรือไม่

ผู้ฟัง ถูกต้อง

ท่านอาจารย์ เดี๋ยวนี้ทุกอย่างที่กำลังปรากฏ ถ้าไม่เกิดไม่มีเลยสักอย่างเดียว เพราะฉะนั้น ไม่ว่าอะไรก็ตามที่กำลังปรากฏเดี๋ยวนี้ สิ่งนั้นต้องเกิดขึ้น เกิดแล้ว อนิจจัง หมายความว่าไม่เที่ยงคืออะไร คือ ดับไปหมดสิ้นไปไม่เหลือเลย

ผู้ฟัง ใช่

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น เริ่มเข้าใจได้ว่า ไม่ว่าอะไรทั้งหมดที่กำลังมีเดี๋ยวนี้ สิ่งนั้นเกิดแล้วดับ มีใครประจักษ์แจ้งหรือยังว่าอะไร เดี๋ยวนี้ ลองยกตัวอย่าง เดี๋ยวนี้มีอะไรที่เกิดขึ้น

ผู้ฟัง เกิดความสงสัย

ท่านอาจารย์ สงสัยมีจริงๆ แน่นอน ถูกหรือไม่ ไม่มีใครปฏิเสธ สงสัยมีจริง เพราะฉะนั้น สิ่งที่มีจริงทั้งหมด เป็นธรรมในภาษาบาลี เพราะฉะนั้น คนไทยเราไม่ได้พูดว่าธรรมคือสิ่งที่มีจริง พูดถึงยุติธรรมบ้าง อยุติธรรมบ้าง ใช่หรือไม่ อธรรม ธรรม แต่ว่าความจริง คือ สิ่งหนึ่งสิ่งใดก็ตาม ที่มีจริงๆ เมื่อเกิดขึ้น ถ้าไม่เกิดจะมีหรือไม่

ผู้ฟัง ไม่มี

ท่านอาจารย์ เริ่มเป็นคนมีเหตุผล สิ่งหนึ่งสิ่งใดเดี๋ยวนี้ที่ปรากฏ เริ่มถึงคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ว่าสิ่งนั้นเกิดจึงมี แต่ว่าเกิดแล้วดับไป ถูกหรือไม่

ผู้ฟัง ถูก

ท่านอาจารย์ ใครรู้การดับไปของสิ่งที่มีในขณะนี้บ้าง

ผู้ฟัง ความคลายสงสัย

ท่านอาจารย์ เพียงได้ฟังใช่หรือไม่

ผู้ฟัง ใช่

ท่านอาจารย์ แต่ตรัสรู้ คือ ประจักษ์แจ้งความจริง จึงกล่าวให้รู้ว่า ความจริงทุกขณะ ขณะเกิดเป็นหนึ่งขณะ ยังไม่เห็น ยังไม่ได้ยิน ยังไม่ได้คิด ยังไม่ได้ตาย แต่หนึ่งขณะที่เกิดดับแล้วไม่เหลือเลย แล้วก็มีขณะอื่นเกิดสืบต่อตลอดเวลา จนถึงขณะนี้ และจนถึงพรุ่งนี้ และจนถึงต่อๆ ไป ก็เป็นแต่เพียงสิ่งที่มีจริง ซึ่งเกิดและดับ เพราะฉะนั้น สิ่งหนึ่งสิ่งใดที่เกิดขึ้นและดับไป ไม่เหลือเลย เป็นเราหรือไม่

ผู้ฟัง ไม่

ท่านอาจารย์ เป็นของเราหรือไม่

ผู้ฟัง ไม่

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น ก็เริ่มเข้าใจความหมายของคำว่า อนัตตา ไม่ใช่สิ่งหนึ่งสิ่งใดที่เที่ยง ยั่งยืน เพราะว่า ทุกชีวิตเกิดแล้วจากโลกนี้ไปหมด ตายแน่นอน ไม่มีใครเหลือใช่หรือไม่

แต่ขณะที่ก่อนจะตาย เมื่อวานนี้ก็ไม่ใช่วันนี้ เมื่อสักครู่นี้ก็ไม่ใช่เดี๋ยวนี้ แสดงความจริงถึงที่สุดว่า สิ่งหนึ่งสิ่งใดที่กำลังปรากฏในขณะนี้ ไม่ใช่เรา เกิดขึ้นแล้วก็ดับไปสืบต่อ แต่เพราะไม่รู้จึงปรากฏว่าเป็นเราเกิด หรือว่าเป็นสิ่งนั้นสิ่งนี้ แต่ว่าไม่ได้รู้ความจริงว่า สิ่งที่รวมกันเป็นสิ่งหนึ่งสิ่งใด สามารถแยกกระจัดกระจาย ละเอียดที่สุดแล้ว จะเป็นอะไรได้

คนทั้งคนตั้งแต่ศีรษะจรดเท้า เอาไปแตกย่อยให้ละเอียดยิบ แล้วจะเหลือคนที่ไหน โต๊ะ เก้าอี้ รถยนต์ อะไรๆ ทั้งหมด สามารถที่จะแตกย่อยได้ และเมื่อนั้นเราก็รู้ว่าไม่มี แต่ยังรวมกันอยู่เมื่อไร ก็เข้าใจผิดว่า มี

เพราะฉะนั้น จึงไม่ปรากฏการเกิดขึ้นและดับไปของสิ่งซึ่งแต่ละหนึ่งเมื่อรวมกัน เช่น เห็น ไม่ใช่ได้ยิน ตาไม่ใช่หู ไม่ใช่จมูก ทุกสิ่งทุกอย่างแยกย่อยละเอียดยิบทั้งหมดได้ จึงเป็นอนัตตา ไม่ใช่สิ่งหนึ่งสิ่งใดเลย

นี่เริ่มเข้าใจคำว่า ธรรม ซึ่งเป็นคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพื่อดับกิเลส ความเข้าใจผิดที่หลงยึดถือสิ่งที่ไม่มี ว่ายังมีอยู่ แล้วก็ยังเป็นเราด้วย

เมื่อมีความเป็นเรา ก็เลยรักเราที่สุด ทุกสิ่งทุกอย่างทำไป เพื่อหวังที่จะให้เป็นอย่างที่ต้องการ ทรัพย์สมบัติ เงินทอง ทุจริต อะไรต่างๆ ทำได้หมดเลย เพราะไม่รู้ความจริงว่าอะไรชั่ว อะไรดี อะไรผิด อะไรถูก อะไรเป็นสิ่งที่ควรทำ และไม่ควรทำ และสามารถที่จะค่อยๆ ละความไม่ดี จนสามารถที่จะดับ ไม่มีความไม่ดีเหลืออีกเลย ดีหรือไม่

ผู้ฟัง ดี

ท่านอาจารย์ กว่าจะถึงนิพพาน ไม่ต้องพูดเลย เพียงแต่ให้เข้าใจถูกต้องก่อนในเบื้องต้น ไม่ใช่ว่าชักชวนคนไปนิพพาน ไปสำนักปฏิบัติ จะได้เป็นพระโสดาบัน จะได้เป็นพระอรหันต์ดับกิเลส เป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้เลย เพราะเขาไม่ได้รู้ตามความเป็นจริงว่า พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงบำเพ็ญพระบารมี คือ คุณความดีทั้งหมด นานเท่าไรกว่าจะได้รู้ความจริง ซึ่งผู้ที่ฟังพระองค์ สามารถเห็นความเป็นพุทธ ผู้ตรัสรู้ความจริงทุกสิ่งทุกอย่างโดยประการทั้งปวง

จนกระทั่งผู้นั้นสามารถที่จะเป็นคนที่ตรง เห็นโทษของความไม่ดี และก็รู้ว่าความไม่ดี สามารถจะค่อยๆ หมดไปได้ ถ้าไม่รู้เมื่อไร ก็เพิ่มขึ้น เพิ่มขึ้น เพิ่มขึ้นทุกวัน อย่างเราเห็น เด็กเล็กๆ น่ารักมาก ช่วยเหลือผู้ใหญ่ด้วย ทำความดีตั้งหลายอย่าง พอโตขึ้นเป็นอย่างไร เป็นคนเลวก็ได้ ฆ่าคนก็ได้ ทุจริตต่างๆ ได้ ทำอะไรก็ได้ เพราะไม่รู้ความจริง และก็ยึดถือในความเป็นเรา จนกระทั่งสามารถทำทุกอย่างได้ เพื่อคิดว่า เป็นเรา

แต่ก็จากโลกนี้ไป ไม่เหลือความเป็นบุคคลนี้อีกเลย เป็นคนนี้ได้เพียงชาตินี้ชาติเดียวเท่านั้น ชาติก่อนเป็นใครมาจากไหน สุขทุกข์ประการใด ทรัพย์สมบัติ เงินทอง เกียรติยศชื่อเสียง ไม่เหลือเลย เพราะจริงๆ แล้วก็คือว่า ทุกสิ่งทุกอย่าง เมื่อย่อยลงไปละเอียดยิบ ก็คือว่า กำลังเกิดดับทุกขณะ

นี่ คือ พุทธ ผู้ที่ได้ทรงตรัสรู้ความจริงถึงที่สุดโดยประการทั้งปวง ถ้าเข้าใจอย่างนี้ ความดีก็จะเพิ่มขึ้น เพราะรู้ว่าโทษของอกุศลมากมายมหาศาลแค่ไหน เท่าที่มองเห็นอยู่ทุกวันนี้ ก็เห็นแต่อกุศล มาจากไหน มาจากความไม่รู้

เพราะฉะนั้น ถ้าเป็นผู้ที่รู้จริงๆ ก็จะทำสิ่งที่ไม่เป็นโทษกับตนเอง กับประเทศชาติ กับโลก เพราะฉะนั้น สิ่งที่ประเสริฐที่สุด คือ ความเห็นที่ถูกต้อง ซึ่งภาษาบาลีใช้คำว่า ปัญญา แต่มีหลายระดับขั้นมาก จนกว่าจะถึงการรู้แจ้งสภาพธรรมที่กำลังเกิดดับในขณะนี้ได้

เพราะฉะนั้น เดี๋ยวนี้กำลังเป็นทุกข์หรือไม่ ทุกข์ที่นี่หมายความว่า สิ่งหนึ่งสิ่งใดมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา ทั้งหมดเวลานี้ มีความดับไปเป็นธรรมดา จึงเป็น อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ทุกข์ที่คนอื่นไม่รู้ ก็คือว่า ขณะนี้สิ่งที่กำลังมี มีชั่วคราวแสนสั้น ดับไป แล้วไม่กลับมาอีกเลย ทุกคำพิจารณาให้เป็นความเข้าใจที่มั่นคงขึ้น แล้วก็สามารถที่จะรู้ได้ว่า เป็นความจริงถึงที่สุด ประจักษ์แจ้งได้ด้วย

แต่ไม่ใช่โดยการไปสำนักปฏิบัติ หรือเป็นการไปโดยไม่เข้าใจพระธรรม ไม่รู้ว่าพระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมอะไร แล้วก็หลงเชื่อ บวชกันครั้งหนึ่ง ๑,๐๐๐ ๑๐,๐๐๐ ๑๐๐,๐๐๐ รู้อะไร เสียเงินหรือไม่

ผู้ฟัง เสียเงิน

ท่านอาจารย์ มีประโยชน์หรือไม่

ผู้ฟัง ไม่มี

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น ต้องเป็นคนที่ตรง เพราะฉะนั้น ทหาร ทหร ผู้แกล้วกล้า มีกำลังแข็งแรง ที่จะต่อสู้กับความไม่รู้ เพื่อจะนำประเทศชาติไปสู่ความดีที่มั่นคงขึ้น

---