ปกิณณกธรรม ตอนที่ 1496

ตอนที่ ๑๔๙๖

สนทนาธรรม ที่ มูลนิธิศึกษาและเผยแพร่พระพุทธศาสนา

วันที่ ๒๖ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๙

ไม่มีวิจิกิจฉานุสัยที่จะสงสัยว่าธรรมะที่เป็นนามธรรมเป็นยังไงไม่ใช่เราเป็นยังไงโรคเป็นยังไงไม่มีเลยพระเอกว่าได้รู้แจ้งสภาพธรรมะที่เป็นอริยสัจจะแล้ว เพราะฉะนั้นก็ดับความสงสัยในนิพพาน ในสภาพธรรมะทั้งหมดไม่สงสัยเลย เพราะฉะนั้นแม้จิตเห็นขนาดต่อไปก็ไม่มีอนุสัยกิเลส ที่เป็นทิศทางนุสัย และวิจิกิจฉานุสัยแต่เหตุนั้นก็ยังประกอบด้วยเจตสิกเพียง๗แต่ไม่มีอนุสัยกิเลสที่ดับแล้ว เมื่อโสตาปัตติผลเกิดหมายความถึงสภาพนั้นเป็นผลของโสตาปัติมัสซึ่งดับกิเลสแล้วด้วยเหตุนี้จิตที่เกิดต่อหลังจากนั้นจึงไม่มีอนุสัยกิเลสที่ดับแล้วใช่ค่ะ เมื่อวานนี้ครับที่สุดท่านหนึ่งถามอาจารย์เรื่องการเจริญเมตตา เหมือนกับเมื่อเรารู้สภาวธรรมตามความเป็นจริงแล้วก็เป็นการเจริญเมตตาถ้าไม่รู้จักไม่ต่างก็ไม่ใช่เจริญเมตตา แล้วรู้ว่าคืออะไร เพราะฉะนั้นคำถามแรกของทุกครั้งที่ได้ยินอะไรต้องบอกว่าคืออะไรก่อนที่จะกล่าวต่อไปเพราะว่าก้าวต่อไปก็ไร้ประโยชน์เพราะไม่รู้ว่าคืออะไรตั้งแต่ต้นแต่พอรู้ว่าคืออะไรจึงสามารถที่จะฟังต่อฟังต่อให้เข้าใจขึ้นได้จ๊ะ นั้นเมตตาคิดอะไร ความปรารถนาดีต่อผู้อื่นแจ้งภาษาไทย และใช้คำว่ามิตรมิตรชัยคำว่าเพื่อน ความเป็นเพื่อนความเป็นมิตรหมายความว่าเป็นความหวังดี เมตตาไม่จริงแน่นอน เป็นอะโทสะความไม่โกรธ คนที่มีเมตตามาเยอะแต่ไม่เข้าใจเลย มีเพราะแรกๆ เคยสะสมมาที่จะเป็นผู้ที่มีเมตตาแต่ไม่รู้ว่าเมตตาเป็นสิ่งที่มีจริงซึ่งไม่ใช่ใครเป็นธรรมะอย่างหนึ่ง เพราะฉะนั้นคำสอนของสัมมาสัมพระเจ้าทั้งหมดเป็นไปเพื่อให้เข้าใจถูกต้องแม้แต่ไม่ต่างคืออะไรเมตตาเป็นธรรมะฝ่ายดี เป็นความหวังดีพร้อมที่จะเป็นประโยชน์คือกู ไม่หวังร้ายไม่คิดร้ายไม่โกรธขันติดาบส ไม่โกรธคนที่ตัดหูตัดจมูก น่าจะบอกให้ไปทำยังไง แมะยังไงให้เจริญยังไงให้ท้องยังไงไม่ใช่เลยใช่ค่ะ แต่เป็นความเข้าใจถูกว่าขณะใดที่มีความเป็นมิตรไม่ใช่ศัตรู เพราะฉะนั้นจะไม่คิดร้ายไม่หวังร้ายไม่ทำร้ายทั้งต่อหน้า และลับหลัง ใจก็ไม่คิดร้ายด้วยถึงจะมีเมตตา ไม่ใช่ท่องเสร็จแต่ใจก็เกลียดเหลือเกินคนนั้น โกรธเหลือเกินคนนั้นแต่ก็ทั้งแวะขอสัตว์ทั้งหลายจงมีความสุข เป็นสิ่งที่ไร้สาระพระเอกว่าเป็นคำพูดซึ่งไม่ได้มีประโยชน์อะไรเลยไม่ได้มีความเข้าใจอะไรเลยเพราะอยากพูดอยากมีทั้งหมดทำไปด้วยความอยาก แต่ถ้าเมตตาจริงๆ คือไม่ทำร้าย การที่ดินกล่าวถึงสำนักปฏิบัติ ด้วยว่าการกล่าวถึงความเห็นผิดต่างๆ ด้วยความหวังดีใช่ค่ะ ที่จะให้มีความเข้าใจที่ถูกต้อง ให้เข้าใจคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่จะดำรงรักษาไว้ไม่ให้หมดสิ้นไป เพราะความเข้าใจผิดซึ่งจะเป็นโทษมากทั้งกับผู้ที่ปฏิบัติโดยที่ไม่มีปัญญาไม่มีความเห็นถูกขณะนั้นเป็นอกุศลทั้งหมดคือเป็นมิตรช้ามากเป็นความเห็นผิด และถ้าไม่ใช่มิตรหวังดีจะพูดไหม แต่ว่าเพื่อประโยชน์ที่จะให้มีความเข้าใจที่ถูกต้องไม่ว่าใครทั้งนั้นที่มีความเห็นผิดโทษมาก ยังไงยังไงก็ไปอบายภูมแน่ด้วยความเห็นผิดซึ่งจะเป็นเหตุให้เกิดทุจริตต่างๆ ทั้งในทางพระวินัยด้วย และในทางโลกด้วย เพราะฉะนั้นความเป็นมิตรที่หวังดีก็ต้องมีความหวังที่จะให้คนอื่นเนี่ยมีความเข้าใจถูกมีความเห็นถูกมีปัญญาเพื่อที่จะละความเห็นผิดได้ทั้งหมดทุกคำไม่ได้เป็นเพื่อความหวังร้ายเลยทั้งสิ้นถ้าเป็นความหวังร้ายจะไม่พูดเลยใครจะทำอะไรผิดก็ทำ แต่ประโยชน์ของการที่แม้ไม่เคยเห็นแต่ก็รู้ว่าคำที่ถูกต้องมีประโยชน์ถ้าใครได้ยินได้ฟังอาจจะไตร่ตรองคิดแล้วก็เริ่มเข้าใจถูกต้องเมื่อไหร่ก็เป็นประโยชน์แก่ชีวิตซึ่งต่อไปในสังสาระวัฏก็ยิ่งมีความเห็นที่ถูกต้องสะสมอยู่ในใจเพราะเหตุว่า ถ้าไม่เป็นความเข้าใจที่ถูกต้องก็เป็นความเห็นผิดที่สะสมซื้อต่อไปทุกชาติแม่ก็สัมมาสัมพุทธเจ้าประทับอยู่ที่ไหนก็ไม่ไปเฝ้าเหมือนพระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่พระวิหารเชตวันพวกเด็กที่ไม่เคยไปเฝ้าเลย แต่ก่อนที่จะเป็นอย่างนั้นได้ก็หมายความว่าสะสมสืบต่อความเห็นผิดจนไม่เห็นคุณ ของพระสัมมาสัมเพ้อเจ้อ จะมาเวลาเมตตาในบางครั้งจิตใจก็เกิดเมตตาแต่บางครั้งก็ไม่เกิด จะมาก็เข้าใจว่าคำที่บริการก็พอจะมีส่วนให้จิตใจเราน้อมไปได้ไม่ได้เลยค่ะเพราะเห็นว่า ขอให้สัตว์ทั้งหลายขอได้ไหม ขอกันยังไงให้สัตว์ทั้งหลายมีความสุข ขอได้ครับไม่ต้องทำอะไรไม่ต้องทำอะไรเลยไม่ต้องมีพระสัมมาส่วนเจ้าของกันอย่างเดียว และสัตว์ทั้งหลายก็มีความสุขแต่เป็นไปไม่ได้เลยเพราะฉันไม่เข้าใจเลยว่าขณะนั้นที่กล่าวคำนั้นคือจิตอะไรถ้าจิตขนาดนั้นมีเมตตาจริงๆ ไม่ต้องเปล่งคำว่าขอให้สัตว์ทั้งหลายมีความสุข เพียงขณะที่ไม่ทำร้ายกันไม่เบียดเบียนกันหวังดีต่อกันทั้งกายวาจาใจขนาดนั้นไม่ต้องพูดว่าขอให้สัตว์ทั้งหลายมีความสุขเพราะเขามีความสุขแล้วจากการที่เราไม่เบียดเบียนเขา ขณะนั้นต่างหากไม่ใช่ว่าเขาจะมีความสุขได้โดยการที่เราพูดว่าขอให้สัตว์ทั้งหลายจงมีความสุข แปลกประหลาดมากคิดอะไรได้อย่างนั้นนี้เพราะไม่เข้าใจคำว่าขอให้สัตว์ทั้งหลายเนี่ยไม่ใช่ไปขอให้เขามีแต่ใจของเราจงไม่ประทุษร้ายเขาไม่หวังร้ายต่อเขา มีความหวังดีมีความเป็นมิตรต่อเค้าโดยไม่ต้องพูดเลย คนที่ช่วยเหลือเกื้อกูลกันไม่เห็นเขาต้องทองขอให้สัตว์ทั้งหลายมีความสุข และเข้าไปช่วยไม่ใช่เลยเขาเกิดความเป็นมิตรหวังดีหวังประโยชน์เกื้อกูลช่วยเหลือโดยเค้าไม่ต้องพูดซักคำอย่างนี้แต่ขณะนั้นเป็นเมตตาจริงๆ แต่ถ้าใครก็ตามที่ท้องว่ะขอให้สัตว์ทั้งหลายมีความสุข ไม่เข้าใจเมตตา เพราะฉะนั้นผิดทั้งหมดเลยใช่ค่ะถ้าไม่มีความเข้าใจถูกก็คือความเข้าใจผิด ด้วยเหตุในการศึกษาธรรมะไม่ละเอียดพอที่จะรู้ว่าทำไมละเอียดลึกซึ้งไม่ใช่ค่อนข้างแต่ลึกซึ้งอย่างยิ่งละเอียดอย่างยิ่ง ยิ่งฟังยิ่งละเอียดยิ่งลึกซึ้งแค่นี้ยังไม่ลึกซึ้งพอแต่ว่าธรรมะจริงๆ ละเอียด และลึกซึ้งยิ่งกว่านี้มากแม้แต่เรื่องแผ่เมตตาก็ไม่ใช่แผลใช่ค่ะอบรมเจริญเมตตาเพราะบางคนมักโกรธขี้โกรธไม่อภัย ไม่มีตา เพราะฉะนั้นให้รู้ซะว่าความโกรธมีโทษความเบียดเบียนทำร้ายกันมีโทษส่วนความหวังดีต่อกันเป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์ และความหวังดีก็คือความไม่ประทุษร้าย ก็ไม่ประทุษร้ายแล้วก็ยังช่วยเหลือเขาได้หวังดีต่อเขาได้เกื้อกูลเขาได้ขนาดนั้นไม่ต้องท้องสักคำ แตกเป็นแล้วในขณะนั้น เพราะฉะนั้นเจริญเมตตาอบรมเมตตาให้มีจากคนหนึ่งไปอีกคนหนึ่งคนในบ้านเนี่ยมีโกรธใครบ้างไม่ใช่ ค่ะ และต้องไปถึงแพรวาโลกพรหมโลกไม่อุทิศกันแบบไหนไปได้อย่างงั้นอ่ะไม่มีทางที่จะเป็นไปได้เลยนอกจากหลอก และหลวง ไม่ใช่ความจริง เช่นสัจจะธรรมเป็นสิ่งซึ่งจริงต้องจริง เปลี่ยนใหม่ได้ ต้องเป็นผู้ที่เคารพต่อความจริง มิเช่นนั้นจะไม่ได้สาระเลยแล้วก็ไม่ตรงแล้วก็ไม่เป็นผู้ที่จะจริงใจด้วย ที่เบียร์มานี่คือถ้าเมตตาเนี่ยต้องมีสัตว์เป็นอารมณ์เนี่ยถูกต้อง ความเป็นมิตรความเป็นเพื่อนจะเป็นเพื่อนกับโต๊ะหรอคะ เพราะฉะนั้นฟังต้องฟังละเอียดมากแม้แต่เมตตาความเป็นมิตรความเป็นเพื่อนแค่นี้เราก็รู้แล้วจะไปเพื่อนกับโต๊ะได้อย่างเงี้ย เพราะฉะนั้นถึงจะไม่บอกว่าเป็นเพื่อนหมายความถึงเป็นมิตรกับสิ่งที่มีชีวิตเป็นบุคคลก็ร่วมความหมายอยู่แล้วค่ะ จรัมพรเรนเจอร์ก่อความในวิสุทธิมรรคอ่ะทัน บอกกระบวนการในการเจริญเมตตาครั้งแรกให้เจริญเฉพาะตนเองเข้าไปแทนเธอจะคะครับฟังไม่ดีใช้ก็เข้าใจว่าท่านบอกให้ทำแต่ถ้าคิดว่าเข้าใจทุกท่านอธิบายให้รู้ว่าเมตตานั่นคืออย่างไร้เมตตาถ้าไม่เกิด นะครับ น่าจะมีได้ยังไงไม่มีครับ เพราะฉะนั้นเมตตาที่จะรู้เมตตาไม่ใช่โลภาเพราะว่าโรพระเป็น ศัตรูใกล้ของเมตตาอย่างยิ่งครับ เพราะฉะนั้นถ้าไม่มีปัญญาจะไม่รู้ว่าขณะนั้นเป็นโหลผ้าหรือขณะนั้นเป็นเมตตา เพราะฉะนั้นด้วยเหตุนี้ทุกคำนั้นแสดงให้เข้าใจว่าเมตตาคืออะไร คือสิ่งที่มีจริงในข้อความที่พระคุณเจ้ากล่าวเมื่อกี้นี้ กล่าวซ้ำอีกครั้งหนึ่งความตึงให้เจริญเมตตาแก่ตนเองไม่ถูกครับเพราะเห็นว่าเราจะเป็นเพื่อนกับเราแล้ว หรือเราเป็นเพื่อนกับคนอื่นเวลาใช้คำว่าเพื่อนไม่ได้หมายความถึงเรา แลกเป็นเพื่อนเป็นมิตรกับคนอื่น เราเป็นเพื่อนกับเราได้มั้ย ขอความตรงนั้นท่านบอกว่าขอให้เรามีความสุขขอให้เราผลถกคึกเล่นการขอทั้งนั้นครับสัมพันธ์เลย เพราะฉะนั้นพิสุทธิมากจริงๆ ไม่ได้มุ่งหมายอย่างนั้นครับแต่ความหมายก็คือว่าเราต้องการสุขฉันใดคนอื่นก็ต้องการสุขฉันนั้นให้มีการเริ่มเข้าใจ เรากับเค้าเพื่อที่จะได้มีความเป็นมิตรมีความเมตตาไม่เบียดเบียนเขาไม่ทำร้ายเขาเราต้องการสุขฉันใดคนอื่นก็ต้องการฉันนั้นแม้แต่คำที่ว่ามีความประพฤติต่อบุคคลอื่นเหมือนมารดาประพฤติต่อบทแสดงว่าความเป็นมิตรสามารถที่จะทำสิ่งซึ่งไม่ใช่ด้วยโลภา อย่างมารดารักลูกแต่ความประพฤติทั้งหลายที่มันดาทำเพื่อลูกได้ผู้ที่มีเมตตาก็สามารถที่จะทำกับมิได้ครับนั่นคือสิ่งที่จะต้องเข้าใจให้ถูกต้องใช่ค่ะไม่ใช่ตามตัวหนังสือแล้วก็นั่งท่องกันว่าขอให้เรามีความสุขได้ยังไง พระพุทธโฆษาจารย์ท่านจะพูดอย่างนั้นหรือแต่เพราะไม่เข้าใจคำที่หมายความว่าเมื่อเราต้องการมีความสุขฉันได้คิดสิว่าเขาต้องการอย่างนั้นไม่มีอาหารบนโต๊ะที่อร่อยคนอื่นเขาอยากจะมีความสุขที่จะได้อาหารบ้างไหมคนในบ้านของเรา คนที่ช่วยทำงานของเรา เราพูดกับเขาดีๆ เพราะว่าเราก็ไม่ต้องการให้ใครมาพูดกับเราไม่ดีเพราะเราไม่ต้องการจะมีความทุกข์จากได้ยินเสียงอย่างนั้น ใครก็ไม่ต้องการทั้งนั้นเขาก็ด้วยเพราะฉันมีความเห็นใจมีความเข้าใจมีความเป็นมิตรให้สอนให้ตัวเองมีความเป็นมิตรมีความเข้าใจว่าคนอื่นเขาก็ต้องการอย่างเราเหมือนกันไม่ใช่มานั่งท่องว่าขอเราจงมีความสุขได้ยังไง คือเป็นความศึกษาไม่ละเอียดรอบคอบ ทำให้พยัญชนะในภาษาทุกวันคือทำให้เขาใช้ชวนให้เข้าใจผิดครับจรัมพรอกุศลเพราะไม่ได้ศึกษาไม่ได้เข้าใจพื้นฐานตั้งแต่ต้นก็เลยทำให้อาตมาสวดมาตั้งนานหลายปี ก็เลยคุณแจ้งขอให้พระคุณเจ้าจงมีความสุขใช่ครับสวดมาก็เอาที่เรียนมาก็เห็นข้อความแล้วพระชัดเจนใช่ครับเจริญโตพระไม่ใช่เจริญเมตตาสักนิดเลยก็เลยเข้าใจผิดตรงเนี้ยก็เลยเป็นประโยชน์มากที่ได้ฟังโยมจันทร์วันนี้คือเลยชัดเจน อย่างยิ่งครับเจริญพร นี่คือการศึกษาพระธรรมด้วยความเคารพในพระธรรมครับในพระรัตนตรัยค่ะทุกคำต้องพิจารณาแล้วพิจารณาอีกจะถูกรึถ้าจะให้เรามีความสุขแล้วมาขอให้เรามีความสุขต้องเฉลียวใจ และเป็นไปไม่ได้ เพราะฉะนั้นข้อความนี้หมายความว่าอย่างไรจึงจะตรง คือไหนจะไปจบนะว่าภิกษุมีจิตตั้งมั่นเป็นสมาธิแล้วแผ่เมตตาไปในที่ที่หนึ่งที่สองตลอดโลกธาตุอะไรคือเป้าหมายตรงนี้พอจะอธิบายสำหรับผู้ที่ได้ฌานจิตเท่านั้น มีข้อความกำกับไว้ชัดเจน เพราะว่าเมื่ออบรมความสงบของสมาธิ ที่จะมั่นคงขึ้นก็คือกุศลจิตเกิดมากขึ้น ไม่ค่อยเข้าใจคำว่าแพ้ หมายความว่าขว้างออกไปออกไปออกไปซึ่งได้ถามว่าคนในบ้านไม้ตายรึยังยังเลยครับ เพราะฉะนั้นแผนได้ยังไงแพ้ไม่ได้ เพราะฉะนั้นได้ฌานแล้วจิตสงบระดับนั้นจึงสามารถที่จะกว้างไปถึงที่อื่นๆ ได้ คนในยุคไหนสมัยนี้เข้าใจกันเพศใหญ่มากเลยก็คือพูดเริ่มจากการแผ่เลยแต่ไม่รู้ว่าจิตในขณะที่สวดพี่คล้าวในขณะนั้นเป็นอะไร และก็มีอะไรเป็นอารมณ์ และอะไรคือทั้งหมดเพราะไม่เคารพในพระรัตนตรัยครับ หลังจากการสนทนาธรรมที่ท่านอาจารย์อุทิศส่วนกุศลครับอุทิศส่วนกุศลเพราะว่าเทวดายังมาบอกว่าคนที่ฟังธรรมะแล้วทำไมไม่อุทิศส่วนกุศล เพราะว่ากุศลใดๆ ทุกชนิดอุทิศได้หมด เพราะฉะนั้นต้องเข้าใจว่าในเรื่องของท่านมี๓ประการคือการให้หนึ่ง ปกติทานการอุทิศส่วนกุศลให้ผู้อื่นได้อนุโมทนาหนึ่ง และอนุโมทนา