ปกิณณกธรรม ตอนที่ 1474

ตอนที่ ๑๔๗๔

สนทนาธรรม ที่ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า จ.นครนายก

วันที่ ๒๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๖๓

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น ทหาร ทหร ผู้แกล้วกล้า มีกำลังแข็งแรงที่จะต่อสู้กับความไม่รู้ เพื่อจะนำประเทศชาติไปสู่ความดีที่มั่นคงขึ้น ด้วยความเข้าใจที่ถูกต้อง และผู้นั้นก็เป็นผู้ที่เคารพนับถือพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะได้ฟังคำของพระองค์ มีความเข้าใจ และมีความเคารพทุกคำ ว่าถ้าผิดจากคำที่พระองค์ตรัสแล้วไม่ถูกต้อง

นี่คือคำที่จะให้เข้าใจความหมายของคำว่า บวช ก่อน มิฉะนั้น เราก็จะตอบไปโดยที่คนฟังก็ไม่รู้ว่า บวช คืออะไร แล้วก็ยังคงบวชกันอยู่ เพราะไม่รู้ว่า บวช คืออะไร เพราะฉะนั้น คำถามไม่ใช่สำหรับตอบ แต่เพื่อเข้าใจ และไม่ว่าคำถามอื่นจะมาก็ตอบเองได้ เพราะว่ามีความเข้าใจแล้ว ไม่เช่นนั้นคำถามอื่นมาก็ไม่รู้จะตอบอย่างไร เพราะเหตุว่าไม่เข้าใจ

เพราะฉะนั้น ก่อนอื่นทุกคำถามที่ถามต้องเข้าใจชัดเจน จนกระทั่งหมดความสงสัย เพราะฉะนั้น เมื่อมีความเข้าใจระดับนี้แล้ว พอที่จะตอบคำถามแรกได้หรือไม่ ทบทวนอีกครั้งหนึ่ง

อ.อรรณพ คำถาม การที่จะทดแทนคุณพ่อแม่ ถ้าไปบวชโดยที่บวชตามประเพณีจะเป็นการทดแทนคุณพ่อแม่ได้หรือ

ท่านอาจารย์ ต้องค่อยๆ เข้าใจขึ้น พ่อแม่ต้องการให้เราทำอะไร เพื่อเราจะได้ทำในสิ่งที่เป็นคุณ เพราะพ่อแม่ไม่หวังโทษกับลูกเลย ถ้าเราประพฤติไม่ดี แทนคุณพ่อแม่หรือไม่ พ่อแม่ต้องการให้เราเป็นคนไม่ดีหรือไม่

เพราะฉะนั้น จะคิดแทนคุณพ่อแม่ เป็นคนดี เป็นสิ่งที่พ่อแม่ต้องการ พ่อแม่บางคนไม่ได้ต้องการทรัพย์สมบัติอะไรจากลูก ที่จะให้มาตอบแทนเลย แต่อยากให้ลูกเป็นคนดี เพราะฉะนั้น แทนคุณพ่อแม่ได้ทุกวัน ไม่บวชก็แทนคุณได้ แต่ถ้าบวชแล้วไม่รู้ว่า บวช คืออะไร เป็นการทำลายพระธรรมและพระพุทธศาสนา เพราะฉะนั้น เป็นประโยชน์หรือไม่

ด้วยเหตุนี้ ไม่ใช่ว่าเพียงแต่จะบวช หรือไม่บวช ตอบแทนคุณอย่างไร แต่ต้องให้มีความเข้าใจจริงๆ ว่าความดีใช่หรือไม่ ที่พ่อแม่ต้องการ ถ้าเราไปเป็นโจร ทุจริต ประทุษร้ายคนอื่น ประเทศชาติ พ่อแม่ชอบหรือไม่ และขณะนั้นที่เรากำลังทำอย่างนั้น เราแทนคุณพ่อแม่หรือไม่ เมื่อคิดจะตอบแทนพ่อแม่ สิ่งที่พ่อแม่ประสงค์ที่สุด คือ ให้ลูกเป็นคนดี ขณะนั้นพ่อแม่ชื่นใจ มีความสุขที่มีลูกเป็นคนดี ถ้าลูกคนไหนทำความดีเป็นที่รัก พ่อแม่ก็ปลาบปลื้มใจว่า มีลูกเป็นคนดี เป็นที่รักของเพื่อนฝูงและคนอื่นๆ

เพราะฉะนั้น ไม่ว่าจะเป็นคำอะไร เช่น แทนคุณก็ต้องรู้ว่า ตอบแทนคุณของพ่อแม่โดยไม่ทำให้พ่อแม่เสียใจเป็นทุกข์ ไปฆ่าเขามา พ่อแม่เป็นทุกข์หรือไม่ ไปทุจริตโกงมา พ่อแม่เป็นทุกข์หรือไม่ เพราะฉะนั้น ก่อนอื่นที่จะตอบแทนพ่อแม่ คือ ต้องรู้ว่าคุณคืออะไร และพ่อแม่ต้องการอะไร แล้วก็ทำได้ทุกวัน

อ.อรรณพ ที่ท่านอาจารย์ได้ถามให้คิด ก็คือว่า เข้าใจคุณหรือไม่ ถ้าไม่รู้ว่าอะไรเป็นคุณ อะไรเป็นความดี แล้วจะแทนคุณได้อย่างไร ก็คือต้องแทนด้วยคุณความดี แต่ทีนี้ความไม่เข้าใจเรื่องบวช

ท่านอาจารย์ หมายความว่าไม่รู้ใช่หรือไม่ เพราะฉะนั้น จะทำสิ่งที่ไม่รู้เพื่อตอบแทนคุณหรือ บวชครั้งหนึ่งได้ทราบว่าเสียเงินมาก และเอาเงินนั้นไปทำประโยชน์ ดีกว่าหรือไม่ ให้สิ่งที่เป็นประโยชน์กับพ่อแม่หรือใครก็ได้

เพราะฉะนั้น หนทางที่ดีที่สุด ก็คือว่า ให้มีความเข้าใจที่ถูกต้อง เราอาจจะสนทนากับคุณพ่อ คุณแม่ ด้วยเรื่องอย่างนี้ก็ได้ว่า คุณพ่อ คุณแม่ อยากให้เราดีหรือให้เราชั่ว ถ้าเราเป็นคนดี โดยไม่บวชจะดีกว่าหรือไม่ ดีกว่าบวชโดยไม่รู้อะไร บวช คืออะไรก็ไม่รู้ เสียเงิน เสียทอง แล้วก็เป็นการดูหมิ่นพระพุทธศาสนาหรือไม่ ไม่รู้อะไรก็บวชได้ ถูกต้องหรือไม่

ถ้ามีความเคารพจริงๆ ในความถูกต้อง ในความเป็นผู้ตรัสรู้ที่ทรงพระมหากรุณา ให้เราได้มีความเข้าใจถูก จากแต่ละคำที่พระองค์ตรัสไว้แล้ว เพื่อประโยชน์จริงๆ คือให้เราไตร่ตรอง ไม่ใช่เพียงทำตามๆ กัน ว่าบวชแทนคุณ แต่ไม่รู้อะไรแล้วบวชจะแทนคุณอะไร ตรงไหน เพราะฉะนั้นเราก็อาจจะมีการสนทนากับคุณแม่ ขอเป็นคนดี ทำทุกอย่างที่จะทำให้พ่อแม่ชื่นใจ หรือว่าเป็นสุข โดยที่ว่าเราจะทำทุกอย่าง โดยที่ว่าวันนี้ก็ทำได้ ยังไม่ทันบวชก็ทำได้ ดีกว่าหรือไม่ เพราะว่าเรายังไม่เข้าใจว่าบวชคืออะไร

เพราะฉะนั้น ถึงเราไปบวช ก็ไม่รู้อะไร แล้วจะเป็นประโยชน์อะไร ถ้าพูดอย่างนี้คุณพ่อคุณแม่ยังอยากจะให้เราบวชหรือไม่ หรือว่าขอให้มีความเข้าใจธรรมก่อนให้ถูกต้อง และจะได้รู้จักตัวเองจริงๆ ว่าสามารถที่จะประพฤติตามพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้หรือไม่ เพราะเหตุว่า การบวช หมายความถึง การสละทุกอย่างเหมือนที่พระองค์ได้สละแล้ว แต่พระองค์ตรัสรู้ แต่คนนั้นยังไม่ได้รู้

เพราะฉะนั้น บวช เพื่อได้ฟังพระธรรม เพื่อขัดเกลากิเลส โดยการที่ว่า ไม่ได้ทำสิ่งซึ่งไม่มีในคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า รับเงินรับทอง เป็นภิกษุรับเงินรับทองไม่ได้ แต่ว่าพอบวชแล้วเพียงออกมาจากโบสถ์ ก็ใส่เงินกันเต็มบาตร นั่นหรือบวช เพราะฉะนั้น ทำสิ่งที่ไม่รู้ เป็นภัยหรือไม่ต่อพระศาสนา ซึ่งให้เราเข้าใจถูกและเป็นคนดี แต่เมื่อไม่รู้ก็ดีไม่ได้ และทำสิ่งที่ผิดด้วย

เพราะฉะนั้น จึงเป็นเรื่องที่ละเอียดอย่างยิ่ง ที่จะต้องเห็นประโยชน์ของความเข้าใจถูก เพื่อที่จะดำรงรักษาสิ่งที่ถูกต้อง ให้คนอื่นได้มีโอกาสที่จะได้เข้าใจ แล้วก็พิจารณา

เพราะฉะนั้น ก่อนบวช ถามคนที่บวชได้เลย บวชทำไม บวชเพื่ออะไร จะมีใครตอบหรือไม่ ละอะไรหรือไม่ ปะวะชะ บรรพชา อุปสมบท ล้วนแต่เป็นหนทางขัดเกลา ยิ่งกว่าชีวิตของคฤหัสถ์ ซึ่งสามารถที่จะฟังพระธรรม เข้าใจพระธรรม อบรมเจริญปัญญา ค่อยๆ ละกิเลสตามลำดับ ตามความเป็นจริง ถึงความเป็นพระโสดาบัน

แค่คำนี้ ไม่ใช่คนธรรมดา ไม่ใช่ปุถุชน ไม่ใช่ถึงได้โดยง่าย ต้องเป็นปัญญาเท่านั้น แล้วก็ปัญญาก็มีหลายระดับขั้นด้วย ตั้งแต่ขั้นฟังต้องเข้าใจด้วย เพราะฉะนั้น ต้องไม่ลืมว่า ภิกษุมีความหมายหลายอย่าง แม้แต่ไม่ใช่เพศบรรพชิต แต่ผู้ใดก็ตาม เป็นผู้ที่เห็นภัยในสังสารวัฏ

แต่ละคำต้องพูดโดยละเอียด ตอนต้นเราก็พูดคำว่าสังสารวัฏ แต่เราก็ยังไม่มีคำตอบที่ละเอียดและชัดเจน ซึ่งถ้าเป็นอย่างนั้น จะไม่เข้าใจคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะว่า ทุกคำต้องเข้าใจจนกระทั่งมั่นคง จึงจะชื่อว่า รู้จักพระสัมมาสัมพุทธเจ้า และก็เคารพในคำของพระองค์ทุกคำ

ด้วยเหตุนี้ เมื่อเป็นคฤหัสถ์มีชีวิตอย่างหนึ่ง แต่พอเป็นผู้ที่จะสละกิเลส ก็คือ ละเพศคฤหัสถ์ ไม่มีบ้านเรือน ไม่มีทรัพย์สมบัติ ไม่มีเกียรติยศ ไม่มีอย่างที่คฤหัสถ์มีทั้งหมด เพื่อได้สิ่งที่ประเสริฐกว่า คือ ความเข้าใจความจริงที่ถูกต้อง จนกระทั่งสามารถที่จะดับความไม่ดีได้ทั้งหมด

เพราะฉะนั้น ผู้นั้นต้องเป็นผู้ที่มั่นคงในการที่จะเข้าใจคำว่า ไม่มีเรา อนิจจังจริงแน่ๆ ทุกขังก็จริง อนัตตาก็จริง แต่เมื่อไรจะรู้จริงสักที เพียงแค่ฟังแค่นี้ กิเลสไม่สะดุ้งสะเทือนเลย เพราะว่าแค่ฟังเท่านั้นเอง ยังไม่ได้ประจักษ์ชัดเจน ซึ่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงหนทางที่จะให้ประจักษ์แจ้ง

ด้วยเหตุนี้ จะได้ยินคำว่าพระธรรมงามในเบื้องต้น นี่คือ เบื้องต้น งามในท่ามกลาง และงามในที่สุด เพราะฉะนั้น ภิกษุต้องเป็นผู้ที่เข้าใจอย่างนี้ จึงจะเป็นภิกษุในพระธรรมวินัย เมื่อสละสมบัติทุกสิ่งทุกอย่างในเพศคฤหัสถ์ แล้วจะรับเงินทองไปได้อย่างไร

ผู้ฟัง ผมมีความสงสัยเกี่ยวกับเรื่องการรับเงินของพระภิกษุ ท่านที่เป็นเจ้าอาวาสจะต้องมีการจ่ายในเรื่องของค่าน้ำ ค่าไฟ ในเรื่องของป่วยต้องรักษาโรค และในการไปโรงพยาบาลแต่ละครั้ง ก็ต้องมีค่าใช้จ่ายการรักษา จะแก้ปัญหาเหล่านี้อย่างไร

ท่านอาจารย์ ก่อนบวชก็ทราบใช่หรือไม่ว่าชีวิตจะต้องเป็นอย่างนี้ มีการเจ็บไข้ได้ป่วย มีทุกสิ่งทุกอย่าง ถูกต้องหรือไม่ ก่อนบวชก็รู้ แต่ทำไมกล้าที่จะละทุกสิ่งทุกอย่าง เพราะเหตุว่า มีความเข้าใจที่ถูกต้องว่าอะไรมีประโยชน์ที่สุดในชีวิต

ทุกวันนี้ ลองคิดดูไม่ว่าใคร จะเป็นภิกษุหรือคฤหัสถ์ เพียงมีอาหารบริโภคพอหรือไม่ มีเสื้อผ้า มีที่อยู่ มียารักษาโรคตามที่สามารถจะเป็นไปได้ เพราะฉะนั้น รู้อย่างนี้ พิจารณาโดยรอบคอบแล้ว ผู้ที่เห็นประโยชน์อย่างยิ่งของการมีชีวิต ซึ่งไม่แน่นอนเลย ว่าจะมีชีวิตนานอีกเท่าไร อาจจะเป็นเดี๋ยวนี้ก็ได้ เมื่อไรก็ได้ ผู้ที่เห็นภัยอย่างนี้ ก็รู้ว่าการเกิดเป็นมนุษย์ มีโอกาสได้รู้ความจริงเป็นสิ่งที่ประเสริฐที่สุด

เพราะฉะนั้น จึงสละทุกอย่าง เพราะรู้ว่าเพียงอาหารที่บิณฑบาตตามพระธรรมวินัย ก็สามารถที่จะดำรงชีวิตอยู่ได้ และยารักษาโรคตามพระวินัยก็มี และในขณะเดียวกัน ภิกษุซึ่งเป็นนายแพทย์มาก่อน ก็สามารถที่จะช่วยดูแลรักษาภิกษุด้วยกันได้ ส่วนอื่นก็อาศัยที่ว่า เมื่อมีอะไรที่เป็นที่ต้องการของพระภิกษุ แล้วคฤหัสถ์รู้ คฤหัสถ์ก็จัดแจงให้หมดเลย แต่ไม่ใช่เอาเงินไปให้พระ

เพราะฉะนั้น ต้องเข้าใจจริงๆ ว่าเพศของความปลอดโปร่งโล่งจากการที่จะติดข้อง มีชีวิตดำเนินไปด้วยความเพียงพอที่จะดำรงชีวิตอยู่ เพื่อความเข้าใจธรรม เพราะฉะนั้น ในพระไตรปิฎก จะมีข้อความว่า มีชีวิตอยู่เพื่อปัญญาปรากฏ ไม่มีอะไรจะประเสริฐเท่าปัญญา และโอกาสที่จะได้ฟังธรรมก็ชั่วขณะที่ยังมีชีวิตอยู่ จากโลกนี้ไปแล้ว ก็ไม่รู้ว่าจะมีโอกาสได้ฟังหรือไม่

เพราะฉะนั้น ผู้บวช จึงเป็นผู้ที่กล้า อาจหาญมาก จนกระทั่งแม้บวชแล้ว ก็ยังกล่าวว่า การเป็นภิกษุยาก ไม่มีใครบอกว่าง่ายเลย แต่ทำได้จึงทำ ทำไม่ได้ไม่ต้องทำ เพราะฉะนั้น ก็ไม่ได้หมายความว่า จำเป็นที่จะต้องไปเป็นพระภิกษุ แล้วมีชีวิตอย่างคฤหัสถ์ ถ้าอย่างนั้นก็เป็นเพศที่ไม่ต่างกันเลย แล้วจะกราบไหว้บูชาอะไร และยิ่งกว่านั้น ยุคนี้สมัยนี้บวชโดยที่ไม่ศึกษาธรรม ไม่เข้าใจธรรม ไม่กล่าวคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย และผู้นั้นเป็นภิกษุหรือไม่

เพราะฉะนั้น ชาวพุทธต้องเข้าใจความต่างกันของภิกษุกับคฤหัสถ์ เพราะฉะนั้น คฤหัสถ์กับคฤหัสถ์ ก็ไหว้กันในคุณความดี แต่ถ้าเป็นภิกษุ คฤหัสถ์ย่อมไหว้ แม้แต่ผู้ที่เป็นพระอริยบุคคล ยังแสดงความเคารพกราบไหว้ภิกษุผู้มีคุณธรรม เพราะฉะนั้นภิกษุไม่ใช่เป็นภิกษุ เพราะต้องการให้ใครยกย่อง หรือว่าต้องการที่จะไม่ทำงานอะไรเลยทั้งสิ้น แต่มีชีวิตดำรงอยู่ได้ด้วยเงินของคนอื่นที่ใส่เข้าไปในบาตร และเอาไปทำอะไร นั่นไม่ใช่ภิกษุในธรรมวินัย และไม่ใช่จุดประสงค์ที่จะศึกษาธรรมให้เข้าใจด้วย เพราะฉะนั้น ไม่ใช่ภิกษุในธรรมวินัยแน่นอน

ข้อสำคัญที่สุด เมื่อรู้ว่าไม่สามารถที่จะดำรงเพศบรรพชิตได้ สึกคือลาสิกขาบทได้ทันที เมื่อไรก็ได้ จะไปหาหมอทำอะไรได้หมดทุกอย่าง จะมีเงินมีทองเท่าไรก็มีได้ ในเมื่อไม่ใช่เป็นพระภิกษุ

เพราะฉะนั้น ต้องรู้ว่าพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงประทานอนุญาตให้บุคคลที่จะบวช สามารถที่จะประพฤติขัดเกลากิเลสตามที่พระองค์ได้ทรงบัญญัติไว้ เป็นเจตนาความมุ่งหมายของผู้บวชเอง ถ้าทำไม่ได้ ไม่บวช จะบวชทำไม ในเมื่อทำไม่ได้ ชีวิตของพระภิกษุ เปลี่ยนเป็นชีวิตของคฤหัสถ์ไม่ได้

ภิกษุต้องเป็นผู้ที่ขัดเกลา ละคลายกิเลสในเพศบรรพชิต ซึ่งต้องรู้ว่า การที่จะขัดเกลากิเลส ต้องมีความเข้าใจถูกต้องในพระธรรมวินัย ไม่มีใครสามารถที่จะละกิเลสได้ด้วยความไม่รู้ แต่ต้องด้วยปัญญาที่สามารถที่จะเห็นถูกเข้าใจถูก

ด้วยเหตุนี้ แม้ในครั้งพุทธกาล ก็มีผู้ที่ลาสิกขาบท เพราะไม่สามารถที่จะเป็นภิกษุได้ มีชีวิตอยู่เพื่ออะไร ถ้าเพื่อที่จะได้ศึกษาพระธรรมวินัย แม้คฤหัสถ์ก็ศึกษาพระธรรมวินัยได้ เป็นถึงพระอนาคามีบุคคลได้ โดยไม่บวช ไม่ได้จำกัดว่าเป็นคฤหัสถ์แล้วจะรู้แจ้งอริยสัจธรรมไม่ได้

ขณะนั้นจิตใจเป็นอย่างไร ความประพฤติทางกาย ทางวาจา เป็นไปตามอำนาจของจิต เมื่อยังรักชีวิต คิดว่าจะต้องมีชีวิตต่อไป รักษาตัวเสียก่อน หายแล้วจะมาบวชอีกก็ได้ แต่จะไม่รับเงินทองในระหว่างที่เป็นพระภิกษุ เพื่อเคารพอย่างยิ่งในพระธรรมวินัย รู้ว่าเป็นการที่ไม่ตรง

เพราะฉะนั้น ยังไม่ต้องเป็นพระภิกษุ แค่เพียงจะบวช บวชทำไม บวชเพื่ออะไร ต้องตรง ถ้าไม่ตรงก็เป็นโทษ เพราะฉะนั้น พระศาสนาเป็นสิ่งที่จริง บริสุทธิ์อย่างยิ่ง ไม่ใช่ว่า ใครจะบวชก็บวช อยากบวชก็บวช บางคนไม่ทำอะไรก็บวช พอไม่รู้จะทำอะไรก็บวช อย่างนั้นถูกต้องหรือไม่ จริงใจหรือไม่

เคารพในพระธรรมวินัยในพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหรือไม่ เพราะว่าที่ทรงอนุญาตให้คนบวชได้ ดำเนินตามรอยพระบาทที่จะขัดเกลากิเลสในเพศบรรพชิต สำหรับผู้ที่มีอุปนิสัยที่จะบรรลุถึงความเป็นพระอรหันต์ หรือว่าสามารถที่จะขัดเกลากิเลสในเพศบรรพชิตได้ โดยสะดวกสบายไม่ลำบาก แต่ถ้าลำบาก ก็หมายความว่า ไม่มีอัธยาศัยที่จะเป็นอย่างนั้นได้ ก็เป็นคฤหัสถ์ด้วยความตรง และความจริงใจ

อ.คำปั่น ก็เป็นประโยชน์มากจริงๆ เพราะว่าแสดงถึงความสูงส่งอย่างยิ่งเลยของเพศบรรพชิต เพราะฉะนั้น ปัญหาทุกอย่างที่เกิดขึ้น ก็เพราะว่า ไม่เข้าใจพระธรรมวินัย ไม่เข้าใจพระธรรมวินัย ก็เพราะว่าไม่ได้ศึกษาในคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปัญหาต่างๆ จึงเกิดขึ้นมากมาย แม้แต่ในชีวิตของผู้ที่บวชไปแล้ว ที่ไม่เข้าใจพระธรรมวินัย ก็ทำผิดมากมาย

แต่ถ้าเป็นพระภิกษุในพระธรรมวินัย ท่านจะไม่ล่วงละเมิดสิกขาบทที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงบัญญัติไว้ แม้เพราะเหตุแห่งชีวิตของท่านเลย นี่คือ ความสูงส่งยิ่งของผู้ที่มีความจริงใจ ที่จะขัดเกลากิเลส ที่จะประพฤติตามพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกประการ ในเมื่อพระองค์ทรงบัญญัติแล้วว่า เงินทองภิกษุรับไม่ได้ พระภิกษุก็ไม่รับ เพราะว่าเป็นสิ่งที่ไม่เหมาะไม่ควร

เพราะฉะนั้น ปัญหาที่เกิดขึ้น ก็เพราะว่าไม่เข้าใจ และไม่มีความละอาย ไม่ได้มีความจริงใจที่จะประพฤติตามพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ถ้าประพฤติตามแล้ว ปัญหาต่างๆ ไม่มีอย่างแน่นอน

ท่านอาจารย์ อีกประการหนึ่ง ภิกษุทุกรูป รู้ว่าพระธรรมวินัยเป็นสิ่งที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า โดยเฉพาะพระวินัยบัญญัติด้วยพระองค์เอง คนอื่นไม่สามารถที่จะบัญญัติความละเอียดอย่างยิ่ง เพราะว่า เขาไม่สามารถที่จะรู้ความตื้น ลึก หนา บางของกิเลสอย่างถ่องแท้

เพราะฉะนั้นด้วยพระปัญญาคุณ ที่ได้ทรงตรัสรู้ว่า ผู้ที่จะเป็นเพศบรรพชิต คือ ผู้ที่จะสละความเป็นคฤหัสถ์ได้จริงๆ เพื่อที่จะมุ่งที่จะเข้าใจพระธรรมต้องประพฤติอย่างนี้

ด้วยเหตุนี้ ในความเคารพพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ภิกษุในครั้งพุทธกาล ที่ทำสังคายนาโดยพระมหาเถระผู้ทรงคุณทั้งหลาย ไม่มีการที่จะเพิ่มเติม หรือตัดสิ่งที่พระองค์ได้บัญญัติแล้ว เพราะเหตุว่าเคารพสูงสุดในพระรัตนตรัย

พระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับพวกเราเหมือนกันหรือไม่ ต่างกันตรงไหน หรือไม่ต่างกันเลย

ผู้ฟัง ต่างกันตรงที่ว่า พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นผู้บรรลุถึงนิพพานแล้ว

ท่านอาจารย์ พุทธ คือ ความรู้ความเข้าใจถูกต้องใช่หรือไม่

ผู้ฟัง ใช่

ท่านอาจารย์ ไม่มีผู้ใดเปรียบเลย

ผู้ฟัง ครับ

ท่านอาจารย์ และเราจะเข้าใจพระองค์ อย่างที่พระองค์ได้ทรงแสดงให้เราเข้าใจได้หรือไม่ โดยไม่ได้ศึกษาด้วยความเคารพอย่างรอบคอบ

ผู้ฟัง ไม่ได้

ท่านอาจารย์ ต้องลึกซึ้ง ต้องละเอียด เพราะฉะนั้น ไม่ใช่ว่า เราคิดเอง แล้วเป็นพระพุทธศาสนา พุทธ คือ ความเข้าใจถูก ซึ่งไม่ว่าใครทั้งหมด จะเป็นนักวิทยาศาสตร์จะเข้าใจอะไรทั้งหมด ไม่มีการที่จะเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ เพราะว่าสิ่งที่พระองค์ตรัสรู้ คนอื่นไม่สามารถจะรู้ได้

ด้วยเหตุนี้ ผู้ที่ได้ฟังพระธรรมเท่านั้น จึงจะเห็นคุณค่า แต่ถ้าไม่เคยฟังเลยจะรู้ได้หรือไม่ ว่าพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงมีพระปัญญา ที่สามารถกล่าวถึงสิ่งที่กำลังมีจริงเดี๋ยวนี้ ให้รู้ตามความจริง จนสามารถที่จะประจักษ์ความจริง ว่าที่พระองค์ตรัสจากการที่ได้ทรงตรัสรู้ เป็นอภิสมัย สมัยที่ประเสริฐยิ่งในสังสารวัฏ เพราะว่า สามารถที่จะรู้ความจริงของสิ่งที่กำลังมีในขณะนี้ได้ เพราะไม่ใช่ให้ใครคิดเอง และบอกว่านี่เป็นพระพุทธศาสนา นั่นเป็นความคิด หรือศาสนาของเขาเอง แต่ไม่ใช่คำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เพราะฉะนั้น ทุกคำ เช่น ภิกษุมีหลายนัย แต่ว่าเปลี่ยนความหมายของภิกษุไม่ได้ ขอเชิญคุณคำปั่นให้ความหมายของภิกษุด้วย

อ.คำปั่น ความหมายของภิกษุ ก็มีหลายความหมาย ผู้เห็นภัยในสังสารวัฏ

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น เดี๋ยวนี้ ใครเป็นภิกษุบ้าง ไม่ใช่ใช่หรือไม่ นี่คือความต่าง

อ.คำปั่น ผู้มีธรรมอันงาม

ท่านอาจารย์ ผู้มีธรรมอันงาม ธรรมอันงาม คืออะไร ถ้าไม่รู้ จะกล่าวว่ามีหรือไม่มีได้หรือไม่ ต้องตรงจริงๆ

อ.คำปั่น ผู้ประพฤติคุณความดีในเพราะการขอ

ท่านอาจารย์ ผู้ประพฤติคุณความดีในเพราะการขอ แต่ไม่ใช่ด้วยวาจา เพียงเห็นบาตร และคนถือ กิริยาอาการน่าเลื่อมใส ใครจะใส่บาตรก็ได้ ไม่ใส่บาตรก็ได้ แต่เมื่อรับบาตรแล้ว เขาให้เพื่ออะไร จะให้แบบขอทาน หรือว่าจะให้แบบผู้ที่ไม่เหมือนใครเลย กิริยาอาการทุกสิ่งทุกอย่างเป็นไปในความสงบ

ผู้นั้นมีคุณความดีที่เป็นผู้สงบ แม้มีบาตรก็ไม่ขอ แต่ว่าแล้วแต่ว่าใครจะเห็นประโยชน์ที่จะให้ ก็รับสิ่งนั้น โดยที่ว่าเมื่อรับแล้ว ประพฤติสมควรแก่การรับ คือความดีที่เขาอุตส่าห์สละให้ จึงจะเป็นผู้ที่สมควรแก่การที่จะเป็นภิกษุ

อ.คำปั่น เป็นผู้ที่อยู่ใกล้ชิดพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ท่านอาจารย์ ยิ่งเห็นชัดว่า ไม่ใช่เพียงแต่บวช แล้วก็ไม่ได้ฟังพระธรรม ไม่ได้เข้าใจพระวินัยด้วย

อ.คำปั่น สูงสุด ก็คือ สามารถดับกิเลสทั้งหลายทั้งปวงได้

ท่านอาจารย์ นี่คือ ความหมายของภิกษุ ถ้าไม่มีความเข้าใจถูกในคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นภิกษุหรือไม่ และสำหรับคนที่ไม่ใช่ภิกษุ แต่เข้าใจถูกในคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นภิกษุหรือไม่ ในความหมายที่ว่าเห็นภัยในสังสารวัฏ

ถ้าไม่เห็นภัยในสังสารวัฏ แล้วบวชเสียเวลา บวชทำไมใช่หรือไม่ แต่ว่ารู้ว่า สังสารวัฏยาวนานมาก แล้วก็เป็นอนัตตา ค่อยๆ เข้าใจขึ้น ไม่ใช่หมายความว่า จะหมดกิเลสอย่างรวดเร็ว แต่เป็นผู้ที่ตรงตามความเป็นจริง สามารถที่จะเข้าใจเดี๋ยวนี้ ว่าขณะนี้เป็นอะไร นั่นจึงจะเป็นการเริ่มต้นของการที่จะรู้จักพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เพราะฉะนั้น ประเทศไทยยังมีคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ต้องศึกษา ต้องฟังด้วยความเคารพจริงๆ คำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นคำที่ลึกซึ้งอย่างยิ่ง สามารถที่จะเข้าใจได้ในภาษาของตนของตน ถ้าเรายังไม่เข้าใจในภาษาไทย เราจะเข้าใจคำภาษามคธี ซึ่งเป็นภาษาที่ดำรงพระศาสนา จึงใช้คำว่า ภาษาบาลี ได้อย่างไร ถ้าเราไม่เข้าใจก่อนในภาษาของเรา

เพราะฉะนั้น สำหรับคนไทย ถ้าจะเป็นคนดี จะเป็นคนดีได้หรือไม่ ถ้าไม่เข้าใจความถูกต้อง ว่าอะไรจริง อะไรไม่จริง ดีต้องดี ไม่ว่าใครทั้งนั้น สิ่งที่ไม่ดีเป็นสิ่งที่ไม่ดี เกิดแล้วเป็นอย่างนั้นแล้ว ไม่ว่าใครทั้งนั้น

เพราะฉะนั้น ถ้ามีความเข้าใจมั่นคงอย่างนี้ ถูกต้องตามเหตุตามผล เริ่มเข้าใจคำว่า ธรรม รู้ว่าเป็นคำที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสด้วยพระมหากรุณา หลังจากที่ตรัสรู้แล้ว ก่อนตรัสรู้ ไม่มีคำต่างๆ เหล่านี้เลย แต่เมื่อตรัสรู้แล้ว พระปัญญาที่ได้ตรัสรู้ ก็ทรงแสดงธรรม ความจริงแต่ละคำจากพระปัญญาของพระองค์

เพราะฉะนั้น คำไหนซึ่งเป็นคำที่ถูกต้อง สามารถที่จะเข้าใจได้ เพราะเป็นจริงเดี๋ยวนี้ มีจริงๆ ทุกกาลสมัย เพราะฉะนั้น จะเป็นคนที่ตรง ถ้าเห็นประโยชน์ของการที่จะมีความเข้าใจถูก เพราะเหตุว่า มีโอกาสได้ฟังพระธรรม เกิดมาแล้วต้องตาย จะเป็นคนนี้อีกต่อไปไม่ได้ เป็นคนนี้ได้เพียงชาตินี้ชาติเดียวเท่านั้น

แล้วจะเป็นคนที่เข้าใจสิ่งที่มีจริง หรือไม่เข้าใจต่อไปในสังสารวัฏ ก็ไม่มีใครสามารถที่จะบังคับใครได้ แต่ถ้าจะช่วยประเทศ ช่วยตัวเอง ช่วยโลก ช่วยทุกอย่าง ก็ด้วยคุณความดี