ปกิณณกธรรม ตอนที่ 1580

ปกิณณกธรรม ตอนที่ ๑๕๘๐

สนทนาธรรม ที่ บ้านธัมมะ เชียงใหม่

วันที่ ๑๖ มกราคม พ.ศ. ๒๕๔๙

ท่านอาจารย์ ขณะนี้มีสิ่งที่ปรากฏทางตาแล้วก็มีจิตเห็น เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ขณะใดที่ไม่ใช่สิ่งที่ปรากฏทางตาเป็นเสียงปรากฎ เสียงก็จริงสภาพที่กำลังได้ยินเสียงก็จริง กำลังฟังมีความเข้าใจว่าเป็นธรรม ที่มีลักษณะต่างต่างกันไป แต่เวลาที่ธรรมจริงๆ เกิดขึ้นรู้หรือเปล่าว่าเป็นธรรมหรือสงสัยหรือไม่รู้ เพราะฉะนั้นไม่ใช่ตอนที่เรากำลังฟังแต่ขณะที่สภาพธรรมปรากฏนั้นเอง มีความรู้ถูกมีความเห็นถูกในลักษณะของสภาพธรรมหรือเปล่า และมีความเข้าใจหนทางที่จะรู้ถูกต้องหรือเปล่า หรือเพียงแต่คิดไปเรื่อยๆ นี่ก็เป็นความเข้าใจที่ต่างกัน ไม่ใช่ขณะอื่นเพราะว่าส่วนใหญ่จะพูดถึงขณะอื่นเยอะเลยแต่ว่าขณะนี้มีสภาพธรรมที่ปรากฏ

ผู้ฟัง ในประเด็นที่ว่า อนัตตาที่ว่าเรายกแขน รูปเป็นอนัตตาไหม

ท่านอาจารย์ ธรรมทั้งหลายธรรมทั้งหมดธรรมทั้งปวงจะใช้อีกกี่คำก็แล้วแต่ ให้ทราบว่าเป็นธรรม ไม่มีสัตว์ไม่มีบุคคลไม่มีเรา ไม่มีสิ่งหนึ่งสิ่งใดที่เคยเข้าใจว่ามี แต่ว่าเป็นลักษณะของสภาพธรรมแต่ลักษณะ

ผู้ฟัง การเคลื่อนไหว การเคลื่อนไหว เคลื่อนไหวนี่ก็เป็นลักษณะของกาย

ท่านอาจารย์ มีจริงๆ หรือเปล่า การเคลื่อนไหว

ผู้ฟัง มีจริง เพราะขณะนี้ก็มีการเคลื่อนไหว

ท่านอาจารย์ มีจริงก็เป็นธรรม จิตเจตสิกเป็นสภาพรู้มองเห็นจิตเจตสิกไหม

ผู้ฟัง มองไม่เห็น

ท่านอาจารย์ มีจิตเจตสิกไหม

ผู้ฟัง นี้มั่นใจ

ท่านอาจารย์ จิตเจตสิกเคลื่อนไหวได้ไหม

ผู้ฟัง ไม่มั่นใจครับ

ท่านอาจารย์ ไม่มั่นใจหมายความว่า บางครั้งจิตเคลื่อนไหวใช่ไหม ลองบอกสิเมื่อไหร่ที่จิตเคลื่อนไหว ถ้าคิดว่าจิตเคลื่อนไหวได้ เมื่อไหร่ที่จิตเคลื่อนไหว

ผู้ฟัง เคลื่อนเดินไปไหนไม่ได้ เคลื่อนไหวคำว่าเคลื่อนไหวตัว ตีความเป็น

ท่านอาจารย์ มือกำลังเคลื่อนไหวหรือเปล่า

ผู้ฟัง มือเคลื่อนไหวได้คือความเคลื่อนไหว เคลื่อนไหวได้หรือไม่ได้ แยกตัวนี้ในประเด็นนี้ก่อน

ท่านอาจารย์ ถูกต้องนี่เป็นการคิดไตร่ตรองของตัวเราเอง จะได้หมดความสงสัยไม่ว่าใครจะตอบว่าอย่างไร แต่ถ้าไม่พิจารณาแล้วไม่เป็นความเข้าใจจริงๆ เราก็ยังสงสัยอยู่ เพราะฉะนั้นเคยคิดว่าจิตเคลื่อนไหวได้ เพราะบอกว่าบางครั้งใช่ไหม ไม่แน่ใจก็แสดงว่าจิตบางครั้งคงจะเคลื่อนไหวได้ ถ้าตอบว่าไม่แน่ใจว่าจิตเคลื่อนไหวได้หรือเปล่า แต่ว่าขอให้คิดว่าขณะที่กำลังคิดจิตเคลื่อนไหวไปไหนหรือเปล่า

ผู้ฟัง อันนี้ตอบว่าไม่ ไม่เคลื่อนไหวอยู่

ท่านอาจารย์ จิตเกิดแล้วดับเคลื่อนไหวไม่ได้เลย แต่ว่าจิตเกิดแล้วก็ดับไป การดับไปหมดไปปราศไปไม่เหลือเลยของจิตขณะก่อนเป็นปัจจัยให้จิตขณะต่อไปเกิดสืบต่อทันที

ผู้ฟัง ที่ว่าเกิดดับใช้คำว่าเคลื่อนไหวได้ไหม

ท่านอาจารย์ ไม่ได้เพราะว่าไม่ได้ไปไหน จะใช้คำว่าเคลื่อนกับไหวได้อย่างไร เพราะว่าจิตไม่ได้ไปไหนเลย เกิดตรงไหนดับตรงนั้น

ผู้ฟัง อย่างนี้ผมก็กระจ่างตรงนี้ เพราะว่าการเกิดดับนี้ก็อยู่กับที่ เกิดตรงนั้นไม่ได้ย้ายไปไหน ไม่ได้ไปไหน การเคลื่อนไหวหมายถึงว่าจะต้องจับไมโครโฟน ต้องเดิน

ท่านอาจารย์ ก็เราก็ใช้คำธรรมดาที่เราเข้าใจ การเคลื่อนไหวก็จากที่หนึ่งไปอีกที่หนึ่ง เพราะฉะนั้นจิตซึ่งเป็นสภาพรู้เกิดขึ้นรู้และก็ดับไป เกิดขึ้นเห็นดับไป เกิดขึ้นได้ยินและก็ดับไป เกิดขึ้นคิดแล้วก็ดับไป เพราะฉะนั้นจะเคลื่อนไหวจากที่หนึ่งไปอีกที่หนึ่งได้หรือเปล่า

ผู้ฟัง ถ้าเราบอกว่าจะเคลื่อนไปกับกายที่เราเดินได้ไหมอาจารย์

ท่านอาจารย์ จิตเกิดแล้วดับ

ผู้ฟัง อย่างนี้ก็มั่นใจถ้าตอบว่า เกิดดับนั้นไม่ใช่เคลื่อนไหว

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นการที่จะเข้าใจธรรม เข้าใจจริงๆ ให้ถูกต้องเป็นพื้นฐานที่จะทำให้เข้าใจสิ่งนั้นต่อไปอีกเรื่อยๆ แต่ถ้ายังไม่เข้าใจยังสงสัย เวลาที่พบข้อความอื่นก็ไม่หายสงสัยเพราะว่าไม่ได้เข้าใจจริงๆ ตั้งแต่ต้น ด้วยเหตุนี้ไม่ว่าจะฟังเรื่องอะไรเข้าใจสิ่งที่ได้ฟังจริงๆ แล้วก็จะเข้าใจต่อไปอีกเข้าใจต่อไปอีก เมื่อได้ศึกษาและได้ฟังเพิ่มขึ้นแต่ไม่ได้เปลี่ยน สภาพธรรมเป็นอย่างไรก็เป็นอย่างนั้น แต่ว่ามีความเข้าใจในสภาพธรรมนั้นเพิ่มขึ้น

ผู้ฟัง วันนี้ก็ขอขอบคุณอาจารย์มาก ที่เข้าใจว่าเคลื่อนไหวกับการเกิดดับมีความแตกต่างกัน

ผู้ฟัง พอรู้ว่าจิตก็ไม่ใช่ตัวเราแล้วก็รูปก็ไม่ใช่ตัวเรา แล้วก็เราอยู่ตรงไหน แล้วเหลืออะไรไว้ ที่เราไม่มี

ท่านอาจารย์ ทุกคำต้องตรงและจริง จิตเกิดแล้วดับไปไม่เหลือ แต่เป็นปัจจัยให้จิตขณะต่อไปเกิดสืบต่อ ด้วยเหตุนี้จิตแรกที่เกิดในชาตินี้ ไม่ใช่จิตในขณะนี้เลยถูกต้องไหม

ผู้ฟัง ถูกต้อง

ท่านอาจารย์ และจิตก็มีอายุที่สั้นมาก เกิดแล้วก็ดับไป เกิดขึ้นเพื่อรู้สิ่งหนึ่งสิ่งใดแล้วก็ดับไป แต่เป็นปัจจัยให้จิตขณะต่อไปเกิดขึ้น เพราะฉะนั้นถึงจิตขณะก่อนจะดับไป แต่ก็ยังอุ่นใจว่ามีจิตขณะนี้ อุ่นใจไหม

ผู้ฟัง อุ่นใจ

ท่านอาจารย์ ทั้งๆ ที่ไม่ใช่เรา เพียงมีปัจจัยเกิดและก็ดับ

ผู้ฟัง มันก็ยังมีอะไรยึดอยู่ที่ตรงนี้

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นโลภะความติดข้อง จะทำให้ยังคงมีจิตที่เกิดดับสืบต่อไปในสังสารวัฎฏ์ไม่จบไม่สิ้น แม้พระอรหันตพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแต่ละพระองค์ จะทรงดับขันธปรินิพพานไปแล้วมากมายกี่พระองค์ จิตที่ติดข้องก็ยังคงเกิดดับสืบต่อติดข้องต่อไปเรื่อยๆ ในสังสารวัฎฏ์ ถ้าพอใจที่จะมีจิตไม่หมด ขอรับรองว่าจะมีจิตต่อไปอีกให้อุ่นใจ แต่ทั้งๆ ที่ไม่ใช่เราเลยถ้าเข้าใจจริงๆ เพราะฉะนั้นการฟังธรรมแล้วแต่ว่าสะสมมาอย่างไร ถ้าฟังธรรมและเป็นผู้ที่เคยติดข้องจะรู้สึกอีกอย่างหนึ่งว้าเหว่ทันที เคยมีญาติพี่น้องมีมิตรสหายมีเพื่อนมีทุกสิ่งทุกอย่าง แต่ตามความเป็นจริงถ้าไม่คิดก็ไม่มี เพราะฉะนั้นมีเมื่อคิดซึ่งจิตคิดก็ดับ พอคิดอย่างอื่นบ้านช่องพี่น้องก็หายไปหมด แต่ว่าเพียงแค่คิดยังใจหาย นี้คือผู้ที่ไม่ได้สะสมที่จะเบิกบาน ปลดภาระไม่ต้องรับผิดชอบอะไร เพราะฉะนั้นจริงๆ แล้วการฟังธรรมไม่ใช่ว่าพอได้ยินเราก็สามารถที่จะรู้แจ้งสภาพธรรมนั้นได้ ทั้งๆ ที่สภาพธรรมกำลังปรากฏ แล้วก็รู้ว่าเป็นสิ่งที่มีจริงแต่ไม่เคยเข้าใจว่าเป็นธรรมเลย เข้าใจว่าเป็นเราทุกอย่างเราเห็นเราได้ยินเราคิดเราสุขเราทุกข์ พอฟังธรรมแล้วก็ต้องพิจารณาว่าที่เข้าใจว่าเป็นเรา ถูกต้องไหม แล้วก็เพียงได้ฟังแล้วก็ตอบถูกว่าเป็นธรรม หมายความว่าเราเข้าใจจริงหรือเปล่า หรือว่าเพียงได้ยินได้ฟังแล้วก็เริ่มที่จะรู้ว่า/

แก้ไขถึงตรงนี้แล้วค่ะ✅