ปกิณณกธรรม ตอนที่ 1149

ตอนที่ ๑๑๔๙

สนทนาธรรม ที่ บ้านนายแพทย์ทวีป และคุณพรทิพย์ ถูกจิตร

วันที่ ๑๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๖๐

ท่านอาจารย์ สิ่งที่กำลังปรากฏ เกิดและก็ดับ ใครรู้ ไม่รู้ขณะที่เกิด ไม่รู้ขณะที่ดับเห็นแต่ว่ามีอยู่

อ.อรรณพ ไม่รู้ในขณะที่เกิด ในขณะที่ดับ แล้วก็ยังหลงว่า นิมิตของสิ่งที่เกิดดับนั้นยั่งยืน มีด้วย ก็เลยพอใจ

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น แต่ละคำต้องพิจารณา จนกระทั่งเรามีความเข้าใจที่มั่นคง ไม่อย่างนั้นเราก็ข้ามไปเรื่อยๆ ใช่ไหม โดยที่ว่าไม่ได้เข้าใจจริงๆ แม้แต่คำที่ได้ฟังว่า เข้าใจว่าสิ่งนี้มี โดยไม่รู้ว่าสิ่งที่มีนี่แหละ เกิดและดับ แต่ถ้าเราค่อยๆ ฟัง ค่อยๆ คิด ไม่มีเสียง แล้วก็มีเสียง ใช่ไหม แสดงว่าเราไม่รู้การเกิด ทั้งๆ ที่สิ่งนั้นเกิด และเสียงก็หายไป ก็ไม่รู้การดับ เหมือนกับว่ามีเสียงเป็นปกติ แล้วก็ดับไป หายไป แต่ไม่ใช่ปัญญาที่เกิดขึ้นเข้าใจ เป็นแต่เรารู้ เหมือนอย่างดอกไม้ มีอยู่บนโต๊ะ ใช่ไหม แต่ว่าไม่มีเสียง แล้วมีเสียงฉันใด ไม่มีดอกไม้ แล้วเกิดมี แล้วก็ดับ ก็ฉันนั้น แต่ว่าต่างกันคือ ทางตาก็อย่างหนึ่ง ทางหูก็อย่างหนึ่ง แต่ละทางก็ปรากฏเป็นแต่ละอย่าง แต่ต้องเหมือนกัน คือว่าถ้าไม่เกิดก็ไม่มี ถ้าเสียงไม่เกิดก็ไม่มี ถ้าสิ่งนี้ที่ปรากฏทางตา เห็นไหม ไม่ได้หมายความถึงดอกไม้แล้ว ถ้าสิ่งที่ปรากฏทางตาไม่มี ไม่เกิดขึ้น ก็ไม่มีให้เห็น และขณะนี้ก็มีให้เห็นอยู่ตลอดเวลา ไม่รู้เลยว่าเกิดแล้วก็ดับ เกิดแล้วก็ดับสืบต่อ

เพราะฉะนั้น ก็เริ่มเห็นพระปัญญาคุณของพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงตรัสรู้สิ่งที่คนอื่นรู้ไม่ได้ แค่ฟังก็เริ่มจะมีความเข้าใจขึ้น เปรียบเทียบได้ไหม กับปัญญาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เริ่มมีความเข้าใจ โดยที่ไม่เคยได้ยินคำอย่างนี้มาก่อนเลย แต่พอมีการได้ยินคำอย่างนี้ ก็คือว่าเริ่มเข้าใจว่าจริงไหมก่อน ถูกต้องไหม ไม่ใช่บอกให้เชื่อ แต่ต้องค่อยๆ พิจารณา ว่าทำไมคนถึงได้ไม่เหมือนพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะว่าไม่ได้บำเพ็ญมาที่จะเข้าถึงความจริงของธรรม ที่กำลังปรากฏทุกขณะ เพราะว่ารวมกันกี่ขณะแล้ว นั่งอยู่ที่นี่ นับประมาณไม่ได้เลย เพราะฉะนั้น จึงเห็นได้จริงๆ ว่าต้องอาศัยพระธรรม คือคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ละคำที่ละเอียดลึกซึ้ง เพราะพูดถึงสิ่งที่มี ซึ่งไม่ปรากฏกับผู้ที่ไม่มีปัญญา คนที่ไม่มีปัญญา มีความไม่รู้ คืออวิชชา ก็ไม่สามารถจะรู้ได้ อวิชชามีจริง เป็นธรรมอย่างหนึ่ง เมื่อเกิดขึ้นต้องไม่รู้ อวิชชาไม่สามารถจะรู้ตามความเป็นจริงได้เลย

เพราะฉะนั้น ธรรมชาติที่ตรงกันข้ามกับอวิชชา คือวิชชา จะเกิดมีได้อย่างไร ถ้าไม่มีการได้ฟังคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะฉะนั้น จึงเห็นคุณ เริ่มรู้จักพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ว่าเปิดเผยสิ่งซึ่งชาวโลกไม่มีวันจะรู้เลย ว่าขณะนี้ทุกอย่างเกิดดับ ไม่ใช่เฉพาะดอกไม้ แต่ละหนึ่งคนหมดเลย ตั้งแต่เส้นผมไปจนกระทั่งถึงทุกสิ่งทุกอย่าง ละเอียดยิบ เพราะว่าสิ่งที่รวมกันสามารถที่จะแตกย่อยออกเป็นแต่ละหนึ่ง อย่างรูปธรรมที่เราเห็น เป็นโต๊ะ เป็นเก้าอี้ หรือเป็นอะไรก็ตาม รวมกันตั้งมาก กว่าจะปรากฏนิมิตสัณฐานเป็นสิ่งหนึ่งสิ่งใด แสดงว่าเกิดเร็วเท่าไหร่ มากเท่าไหร่ รวมกันเท่าไหร่ เป็นปึกแผ่น แน่นหนา เท่าไหร่ ปกปิดความจริงเท่าไหร่ ที่ไม่ให้สัตว์โลกสามารถที่จะรู้ความจริงได้ ถ้าไม่ได้บำเพ็ญบารมีมาจริงๆ บารมีหนึ่งก็คือปัญญา คือการที่จะสามารถเข้าใจสิ่งที่มี แต่เข้าใจเองไม่ได้แน่ เพราะไม่ได้บำเพ็ญบารมีถึงความเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็เข้าใจได้เพียงคำที่ได้ยิน ว่าถ้าได้ยินแล้ว เข้าใจแล้ว เป็นจริงอย่างนั้นแล้ว ต้องรู้ได้ ช้าหรือเร็วก็ตาม แต่ไม่ใช่เราไปพยายาม หรือเราไปขวนขวาย แต่ต้องปัญญาความเข้าใจค่อยๆ รู้ และค่อยๆ ละคลาย สภาพที่ปิดบังไว้ก็ค่อยๆ หมดไปทีละเล็ก ทีละน้อย จนกว่าจะเปิดเผยความจริงที่เป็นอย่างนี้ เป็นอย่างนี้แน่นอน

ผู้ฟัง ที่ฟังความเข้าใจ นิมิตลวงทุกๆ อย่าง เพราะว่าเราติดในนิมิต สะสมในนิมิตตลอด สภาพความเป็นจริงมันเปิดเผย แต่ว่าความที่เราติดอยู่ในนิมิต

ท่านอาจารย์ ความจริงเปิดเผยหรือ

ผู้ฟัง สภาพธรรม

ท่านอาจารย์ เปิดเผยหรือยัง

ผู้ฟัง ยัง ถูกปิดตลอด ความเข้าใจ ก็เข้าใจตรงที่ท่านอาจารย์กล่าว

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น ถ้าไม่รู้จริงๆ อย่างนี้ หลงทางไป แล้วแต่ว่าจะหลงไปทางไหน ปกปิดความจริง ก็รู้อยู่แล้วว่าโลกมี ๖ โลก ทางตาหนึ่ง มีสิ่งที่กำลังปรากฏ ขณะนี้ เกิดดับปกติ ไม่ต้องมีใครไปทำ ไม่ใช่มีใครไปอยากให้หาย ไม่ใช่ใครคิดว่าฟังแล้ว เมื่อสักครู่นี้ไม่มีแล้ว หมดแล้ว เห็นเมื่อสักครู่นี้หมดแล้ว นั่นคือความคิดที่เริ่มฝังใจที่จะผิด ไม่ได้รู้เลยขณะนั้น เพียงแค่ฟังเรื่องของสิ่งที่มีจริงทางตา ให้เริ่มเข้าใจถูกต้องว่า ที่มาเป็นคน เป็นสัตว์ ต่างๆ นั้นเป็นอย่างไร มาอย่างไร ถึงเป็นปกติอย่างนี้ ไม่ได้ผิดปกติเลยสักนิดเดียว เพราะฉะนั้น เท่าที่เราได้ศึกษาโดยละเอียด เราก็ทราบว่าหลังจากที่เห็นแล้วคิด โดยไม่รู้ตัวด้วยซ้ำไป

เพราะฉะนั้น จะคิดอย่างไร โดยไม่รู้ตัว มี แต่ว่าคิดตามสิ่งที่ปรากฏ โดยไม่รู้ตัวก็มี เห็นไหม เพราะฉะนั้น จะต้องมีความคิดหลากหลายมาก ตามการสะสม ถ้าสะสมความลวง ความอยาก แทนที่จะคิดเข้าใจสิ่งที่มี ที่กำลังปรากฏ ความลวง ความอยาก ก็คิดว่านี่มันหายไปจริงๆ พอได้ยิน หมดแล้ว เพราะฉะนั้น ก็เริ่มลวง จนกระทั่งปรากฏความลวง เพราะฉะนั้น ธรรมเป็นเรื่องที่ละเอียดมาก ที่ต้องอาศัยการที่ได้ฟัง แล้วไตร่ตรองมั่นคงจริงๆ ว่าต้องเป็นปกติ เพราะฉะนั้น ปกติเดี๋ยวนี้ รู้หรือไม่รู้ ก็ต้องตามความเป็นจริง ว่ากว่าจะรู้ ไม่ใช่ไปนั่งคิดตาม และหายตามอย่างนั้น

ผู้ฟัง ไม่มีเราด้วยปัญญา

ท่านอาจารย์ เดี๋ยวนี้มีเราไหม

ผู้ฟัง มี

ท่านอาจารย์ แล้วมีธรรมไหม

ผู้ฟัง มี

ท่านอาจารย์ แล้วธรรมเป็นเราหรือเปล่า

ผู้ฟัง ไม่ใช่

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น มีเราหรือมีธรรม

ผู้ฟัง มีเราด้วย แล้วก็มีธรรมด้วย

ท่านอาจารย์ ถ้าไม่มีธรรมจะมีเราไหม

ผู้ฟัง ก็ไม่มีเรา

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น ปัญญาอยู่ตรงนี้ ที่เข้าใจถูกต้อง เริ่มทีละเล็กทีละน้อย อย่าคิดว่ามันจะหมดไปเลย เพียงแต่เริ่มฟัง เริ่มเข้าใจ ให้รู้สึกเสมอว่าเริ่มทุกครั้ง เพราะว่าเข้าใจนิดหนึ่ง อกุศลปิดบังอีกเท่าไหร่ในวันหนึ่ง ใช่ไหม ก่อนที่เราจะได้ฟัง ก็เป็นอกุศลมากมาย ฟังแล้ว แค่เราไปรับประทานอาหาร ที่ฟังแล้วก็คืออกุศลมาแล้วเยอะแยะ กับที่ฟังอยู่ แล้วกลับไปบ้าน แล้วทั้งวัน กว่าจะได้ฟังอีก เพราะฉะนั้นประมาทไม่ได้เลยว่าตั้งต้น ตั้งต้นอีก ตั้งต้นอีก ตั้งต้นอีก เพราะเหตุว่าถูกปกปิดไว้อีก ถูกปกปิดไว้อีกตลอด เพราะฉะนั้น เราไม่ได้ไปคิดหวังเลยว่าเราจะรู้มากแค่ไหน เมื่อไหร่ เพราะนั่นคือเรา และโลภะก็อยู่ตรงนั้นแหละ ไม่ยอมที่จะพลัดพรากจากไปเลย อยู่ตลอดเวลา จนกว่าฟังธรรมเดี๋ยวนี้ อย่างที่คุณสุกัญญาถาม เข้าใจตรงนี้ หมดแล้ว ตั้งต้นใหม่อีก ใช่ไหม เป็นเราหรือเปล่า

เพราะฉะนั้น สิ่งที่ปรากฏ ไม่ใช่ว่าเราสามารถที่จะประจักษ์ภาวะที่ไม่ใช่เราโดยทันที แต่เราสะสมมาแล้วที่จะเข้าใจ ทีละเล็ก ทีละน้อย ว่าแต่ละหนึ่ง เป็นแต่ละหนึ่ง อย่างสิ่งที่ปรากฏทางตา เป็นหนึ่งในบรรดาธรรมทั้งหมด ที่สามารถจะปรากฏให้เห็นได้ แค่นี้ ถ้าปัญญาของเรามีน้อยมาก ฟังแล้วก็ธรรมดา เริ่มเข้าใจถูกต้องว่า ที่เราเข้าใจว่า เป็นสัตว์ เป็นบุคคล ความจริงที่อยู่เบื้องหลังจริงๆ ที่ถูกต้องจริงๆ ก็คือ มีสิ่งที่กระทบตา แล้วปรากฏสืบต่อกัน เพราะฉะนั้น เริ่มเข้าใจ แค่เริ่ม ฟังบ่อยๆ จนกระทั่งเดี๋ยวนี้ เราก็สามารถที่จะคิด ขั้นคิด ว่าขณะนี้ก็เป็นแต่เพียงสิ่งที่เราจำ สิ่งที่ปรากฏว่า เป็นนั่น เป็นนี่ตลอดเวลา กว่าจะจางหายไป ว่าไม่ใช่แค่จำ ความจริงเป็นอย่างนั้น เพราะเหตุว่าจำมีหลายอย่าง ใช่ไหม จำถูก จำผิด วิปลาส สัญญาวิปลาส จำผิด คือจำว่าสิ่งที่ปรากฏเป็นสิ่งหนึ่งสิ่งใดมั่นคงเหลือเกิน นี่ดอกกุหลาบ อย่างไรๆ เห็นเมื่อใดก็เป็นดอกกุหลาบ ไม่ปรากฏว่า แค่ปรากฏให้เห็นได้

เพราะฉะนั้น ลองเทียบน้ำหนัก ถ้ามีความเข้าใจที่มั่นคง เป็นสิ่งที่เพียงแค่ปรากฏ โลภะติดข้องด้วยความไม่รู้ ไปติดข้องในสิ่งที่เพียงปรากฏชั่วคราว แล้วหมดไป เพราะฉะนั้น แต่ละคำๆ ไม่ใช่ให้เราไปละทันทีว่า พอกระทบแล้วไม่ใช่เรา แต่ว่าให้เข้าใจจริงๆ ว่ากว่าจะค่อยๆ สะสาง หรือค่อยๆ ลบล้าง ความที่เคยยึดมั่นว่า เป็นสิ่งหนึ่งสิ่งใด จะต้องเป็นไปทีละเล็ก ทีละน้อย แค่ไหน และนี่ก็คือขั้นปริยัติ ฟังมากี่ชาติ กี่ร้อยชาติ กี่พันชาติ เทียบดู ชาติหนึ่งก็คือว่าเป็นคนหนึ่ง เพราะฉะนั้น ถ้าเราตายวันนี้ เราฟังมาเท่าไหร่ พอไหม ก็ยังไม่พออีก เกิดใหม่ก็ฟังอีก แต่ว่าความเข้าใจค่อยๆ เพิ่มขึ้น ทีละเล็ก ทีละน้อยจริงๆ ไม่ต้องไปคิดเรื่องปฏิบัติ ไม่ต้องไปคิดเรื่องขณะนี้ดับแล้ว ไม่ต้องไปคิดว่าขณะนี้เรารู้นิดเดียว ขณะนั้นคือความเข้าใจเพียงเล็กน้อย ผสมกับความคิด แต่ไม่ใช่ตัวที่เป็นสติสัมปชัญญะ ซึ่งกว่าจะรู้อย่างนี้ได้ ลองคิดดู การฟังแต่ละคำ แต่ละคำจริงๆ ทีละคำ ทีละคำ ค่อยๆ สะสมไป เราคิดว่ามีปริมาณมากแล้ว เพราะว่าเราสะสมมาหลายชาติ กว่าจะถึงปฏิปัตติ คือรู้เฉพาะที่กำลังปรากฏ โดยความเป็นอนัตตา ลืมคำนี้ไม่ได้เลย ตลอดหนทางนี้ที่จะละความเป็นอัตตา ก็ด้วยความเข้าใจ ในความเป็นอนัตตา

เพราะฉะนั้น ถ้ายังเป็นเราเมื่อไหร่ นั่นก็คือผิด นั่นไม่ถูก นั่นไม่ใช่ความจริง เพราะเหตุว่ายังมีเราอยู่ ใช่ไหม แต่ทีนี้สภาพธรรมที่เกิดขึ้นโดยความเป็นอนัตตา แม้สติที่เกิดขึ้นเป็นครั้งแรก ครั้งแรกจะเท่ากับการฟังครั้งแรกไหม น้อยขนาดนั้นไหม น้อยขนาดนั้นเลย เพราะว่าเปลี่ยนภาวะจากการแค่ฟังเข้าใจ มาสู่ภาวะที่ถึงเฉพาะ แต่ความเข้าใจที่สะสมมาว่ามาก กับความเข้าใจที่เกิดพร้อมสติน้อยไหม เห็นไหม เทียบกันดู แล้วอีกนานเท่าไหร่ กว่าการที่สติสัมปชัญญะจะเกิดบ่อย จนกระทั่งสามารถที่จะเข้าถึงประจักษ์แจ้ง ตามลำดับขั้น ไม่ใช่ว่าจะหมดความเป็นเราได้ทันที

เพราะฉะนั้น ก็เป็นเรื่องของการอบรมบารมีทั้งหมด แม้แต่ขันติ อดทนไหม ที่กำลังฟัง ไตร่ตรองกว่าจะเข้าใจ อดทนไหม เพราะว่าไม่ใช่เข้าใจได้ทันที ใช่ไหม ต้องอดทนไตร่ตรอง ที่จะมั่นคงว่าไม่ใช่ทันที ไม่ใช่ทันที แค่ฟังแล้วมาประกอบกันนี่มันหมดแล้ว ไม่ใช่ นั่นคือคิด ใช่ไหม การประจักษ์แจ้งกับคิดไม่เหมือนกัน เพราะฉะนั้น เวลาที่มีการเข้าใจว่า สติสัมปชัญญะเกิด ใช่ไหม ก็ต้องรู้ว่าความน้อยแค่ไหน แต่เปลี่ยนระดับ จากขั้นปริยัติที่ฟังเข้าใจ มาถึงตัวธรรม แต่ตัวธรรมอาศัยความเข้าใจที่ได้ฟังมาแล้วทั้งหมด มาเริ่มต้นที่จะถึงเฉพาะ เห็นไหม นี่คือการเริ่มต้นที่จะถึงเฉพาะทีละหนึ่ง เพราะฉะนั้น ความเข้าใจจะมาอย่างที่เราฟัง ไม่ใช่เลย คนละระดับ เพราะฉะนั้น จะต้องอาศัยความเข้าใจในความเป็นอนัตตา รู้แม้แต่ขณะนั้น ต้องการไหม มาแล้ว เราใช่ไหม ยังอยู่ที่นั่น

เพราะฉะนั้น ตรงตามที่ทรงแสดงว่า ขันธ์ ๕ ไม่แคล้วไปเลย เพราะเหตุว่าถ้าขณะใดที่มีขันธ์หนึ่ง ขันธ์ใด สิ่งหนึ่ง สิ่งใด ปรากฏ เราอยู่ที่สิ่งอื่น ถ้ารูปขันธ์ปรากฎ เราอยู่ที่ เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ ถ้าสัญญาขันธ์ปรากฏ เราอยู่ที่รูปขันธ์ เวทนาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ เป็นเรื่องละ เพราะฉะนั้น ปัญญาเริ่มรู้ว่า เพียงต้องการนิดเดียว พยายามนิดเดียว ปัญญารู้ว่าผิดทาง เพราะฉะนั้น ปัญญานำไปในการที่จะรู้ ว่าหนทางถูกคืออย่างไร เพราะฉะนั้นเป็นผู้ที่มีปกติ และก็ต้องละ และก็ต้องรู้ว่า เข้าใจอย่างเดียว มิฉะนั้น แล้วก็โลภะเข้ามา ความไม่รู้เข้ามา สารพัดที่สะสมมาในสังสารวัฏที่จะกั้น เพราะว่าเป็นโอกาสของเขาตลอด ปัญญาระดับนั้นไม่มีทางไปกั้นอะไรเขาได้ ไม่มีทางที่จะไปทำให้เขาหมดการที่จะแทรกเข้ามาโดยวิธีต่างๆ ซึ่งถ้าไม่ใช่ปัญญาแล้ว รู้ไม่ได้

ผู้ฟัง ความเหนียวแน่นของเรา กับการยึดถือของความเป็นเรา

ท่านอาจารย์ ไม่สามารถจะประมาณได้ในสังสารวัฏ ในแสนโกฏกัป ไม่ใช่ก่อนที่จะฟังธรรมเท่านั้น แล้วเราจะคิดว่า พอฟังแล้วเราเข้าใจ ลองคิดถึงที่ไม่รู้มานานเท่าไหร่ แล้วหมดจริงๆ จริงๆ คือทุกอย่างเป็นธรรม ไม่เหลือเลย ไม่อย่างนั้นดับไม่ได้ และไม่สามารถที่จะไปเลือกด้วย ว่าทวารไหน ทางไหน รูปไหน เพราะว่าแต่ละหนึ่ง เกิดแล้วดับแล้ว กลับมาเกิดให้รู้อีกไม่ได้ เพราะฉะนั้น จึงไม่มีใครสามารถที่จะรู้ได้ ว่าปัญญาจะถึงความสมบูรณ์พร้อมเมื่อไหร่ โดยความเป็นอนัตตา ทั้งหมด ความเข้าใจความเป็นอนัตตาเท่านั้น ที่จะถอนความเป็นอัตตาได้

ผู้ฟัง แล้วความเป็นอนัตตา

ท่านอาจารย์ หมายความว่าอะไร

ผู้ฟัง หมายความว่า ไม่มีเรา ไม่มีสัตว์ บุคคล ตัวตน

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น เห็นเป็นเราหรือเปล่า

ผู้ฟัง เห็นไม่ใช่เรา

ท่านอาจารย์ คิดเป็นเราหรือเปล่า

ผู้ฟัง คิดก็ไม่ใช่เรา

ท่านอาจารย์ จำเป็นเราหรือเปล่า

ผู้ฟัง จำก็ไม่ใช่

ท่านอาจารย์ ชอบเป็นเราหรือเปล่า

ผู้ฟัง ไม่ใช่

ท่านอาจารย์ เดี๋ยวนี้เป็นเราหรือเปล่า

ผู้ฟัง เดี๋ยวนี้ยังเป็นเรา

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น ความเข้าใจขั้นปริยัติ อาศัยความเข้าใจว่า ไม่ใช่เรา เพราะฉะนั้น กว่าจะเห็นเดี๋ยวนี้ ไม่ใช่มาคิดว่า ไม่ใช่เรา หมดแล้ว เป็นปฏิบัติ และเป็นวิปัสสนาแล้ว ไม่ใช่ เป็นอีกระดับหนึ่ง ซึ่งจากฟังก็มาเพิ่มเป็นการคิด พร้อมกับลักษณะที่ปรากฏ

ผู้ฟัง ทีนี้ลักษณะที่ปรากฏ กับความคิดถึงลักษณะที่ปรากฏ

ท่านอาจารย์ ก็เดี๋ยวนี้คิด ไม่ใช่เรา คิดแข็ง กำลังกระทบแข็ง เป็นคิด คิดหรือเปล่า

ผู้ฟัง คือแข็งมีจริง

ท่านอาจารย์ ถูกต้อง แล้วอย่างไร

ผู้ฟัง ก็พอคิด ก็คือสภาพคิดว่าเป็นแข็ง

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น ก็ยังคงเป็นเรา

ผู้ฟัง ทีนี้การเริ่มต้นของการรู้ลักษณะสภาพธรรมที่ปรากฏนี้

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น ปัญญาสามารถที่จะรู้ ว่าขณะไหนเป็นสติสัมปชัญญะ ขณะไหนฟังขั้นปริยัติ เพราะฉะนั้น ปัญญาสามารถที่จะรู้ความต่างของปริยัติกับปฏิบัติ ฟังแค่นี้ถึงหรือยัง

ผู้ฟัง ฟังแค่นี้ก็คือขั้นเข้าใจ

ท่านอาจารย์ อันนั้นถูกต้อง เพราะฉะนั้น ฟังแค่นี้ไม่ใช่ปฏิบัติ

ผู้ฟัง แต่ความเข้าใจก็เป็นปัญญาระดับหนึ่ง

ท่านอาจารย์ เพื่อที่จะให้มีการถึงเฉพาะ อย่างแข็ง คุณสุกัญญารู้มานานแล้วว่ามันแข็ง เดี๋ยวนี้ก็รู้ว่าแข็ง แล้วต่างกับขณะที่ไม่ใช่เราอย่างไร เห็นไหม เอาอะไรมารู้ว่าแข็งไม่ใช่เรา ถ้าไม่มีการฟังมานานเท่าไหร่ในสังสารวัฏ เพราะว่าไม่ใช่แค่กระทบแข็ง เพราะว่ากระทบแข็งเป็นปกติ แต่กระทบแข็งแล้วไม่รู้ อาสวะ อวิชชาสวะ ทิฏฐาสวะ กามาสวะ ภวาสวะ ใช่ไหม ไม่รู้ เพราะฉะนั้น ที่จะรู้ ไม่ใช่ไปนั่งเรียกชื่อ แต่ว่าแข็ง เริ่มที่จะรู้ว่า ขณะนั้นมีสติที่รู้ตรงนั้น เพราะว่าปกติเวลานี้ ถึงแข็งกระทบก็ไม่รู้ เพราะว่าผ่านไปแล้ว ผ่านไปแล้ว ผ่านไปแล้ว แต่ขณะไม่ผ่าน ที่มีการรู้ตรงนั้น ต่างไหม นั่นคือเริ่มที่จะเป็นสติสัมปชัญญะ แต่ต้องมีความเข้าใจ ถ้าไม่มีความเข้าใจก่อน เขาได้ยินมาว่า รู้แข็ง เขาก็รู้แข็ง แล้วบอกระลึกที่แข็ง ก็ระลึกที่แข็ง แต่ไม่มีความรู้อะไรเลย ไม่ใช่ปัญญา ไม่ใช่สติสัมปชัญญะ ไม่ใช่ปฏิปัตติ

เพราะฉะนั้น การฟังธรรมก็มีคนหลายจำพวกมากที่ฟัง พวกที่ฟังแล้วไม่เห็นประโยชน์ของการเข้าใจธรรม อย่างที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัส ทรงแสดง ทรงบำเพ็ญมา เขาก็ไม่เห็นประโยชน์เลย แต่คนที่ฟังแล้วรู้เลยว่า ไม่มีอะไรมีค่าในชีวิตในสังสารวัฏ เพราะทุกชาติลืมหมด จะสุข จะทุกข์ปานใด ก็ลืมหมด ถ้าเราคิดว่าชาตินี้ เรามีความสุขตรงนี้มากเหลือเกิน หมดแล้ว กลับมาอีกได้ไหม ไม่มีวันเหมือนเดิมสักอย่างเดียว แม้แต่สุขใหม่ จะมากกว่า จะน้อยกว่า ก็ไม่ใช่อันเก่าแล้ว เพราะฉะนั้น ไม่มีอะไรที่จะซ้ำได้เลย และก็ทุกชาติก็เป็นอย่างนี้ สุขเท่าไหร่ ทุกข์เท่าไหร่ ดีใจเท่าไหร่ เสียใจเท่าไหร่ กังวลเท่าไหร่ ร้องไห้เท่าไหร่ ผ่านมาแล้วหมด แล้วก็ลืม แล้วก็จะเป็นอย่างนี้ไปทุกชาติ คือเหมือนอย่างนี้เลย พอถึงชาติหน้า ก็จำชาตินี้ไม่ได้เลย แต่ขณะที่ยังไม่ถึงชาติหน้า ชาตินี้สำคัญเหลือเกิน จริงหรือ ความจริงไม่มีอะไรสำคัญเลยสักอย่าง เพราะว่าหมดแล้ว จะไปบังคับให้ไม่หมดก็ไม่ได้ บังคับให้กลับมาอีกก็ไม่ได้

เพราะฉะนั้น ขณะที่ฟัง ปัญญาของคนที่ฟังต่างกันหลายขั้น คนที่ฟังแล้วสามารถที่จะรู้ว่า สภาพธรรมเป็นอย่างนี้เดี๋ยวนี้ ต่างกับคนที่ยังไม่รู้เลยว่านี้เป็นธรรมที่เกิดดับ ยังเหมือนเดิม ใช่ไหม เพราะฉะนั้น ก็กว่าจะเห็นประโยชน์ว่า รู้ดีไหม แค่คำถามคำเดียวสั้นๆ รู้ดีไหม ถ้าคนตอบว่าไม่ดี ก็ไม่รู้ต่อไป เท่านั้นเอง ไม่มีอะไร ก็ไม่รู้ต่อไป

ผู้ฟัง คือจริงๆ แล้ว ตัวดิฉันที่ศึกษาธรรม แล้วก็ฟังธรรม เพราะว่าไม่อยากจะเกิดอีก แต่อย่างไรๆ ก็ต้องเกิด

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น อยากไม่เกิด ทำไม ทำไมอยากไม่เกิด

ผู้ฟัง เพราะมีความรู้สึกว่ามีแต่ทุกข์

ท่านอาจารย์ สุขไม่มีเลยหรือ

ผู้ฟัง สุขมันก็หมด

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น ไม่ใช่ว่า เราไม่อยากเกิด แต่ว่าเราต้องเกิด เพราะไม่ใช่เรา ธรรมต่างหากที่ต้องเกิด แต่ละคำเมื่อฟังแล้ว ก็เข้าใจไว้ เข้าใจไว้ จนกว่าจะมั่นคง เพราะฉะนั้น อยากไม่เกิด ก็ไม่ใช่เราอยากไม่เกิด ธรรมต่างหากที่อยากไม่เกิด สนทนาธรรมเพื่อเข้าใจ จึงมีการถามให้ไตร่ตรอง จะได้รู้จริงๆ ว่า ความจริงเป็นอย่างไร เวลานี้เมื่อยบ้างไหม

ผู้ฟัง เมื่อย

ท่านอาจารย์ แล้วก็ฟังต่อไหม

ผู้ฟัง ฟัง

ท่านอาจารย์ อดทนไหม

ผู้ฟัง อดทน

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น อดทนแค่นี้ ยังน้อยนัก พอได้ยินอย่างนี้ คนไม่รู้รีบไปอดทน ผิดอีก นั่นคือไม่อดทน เห็นไหม ไม่รู้ตัวเลยว่า ไม่อดทนที่ไปทำอย่างนั้น คิดว่าต้องไปอดทนทำ ก็ผิดเลย ไม่อดทนที่จะเข้าใจ

ผู้ฟัง แล้วฟังธรรมเข้าใจ ในขณะที่ความเข้าใจนั้นเกิด ต้องอดทนด้วยหรือ

ท่านอาจารย์ ไม่มีใครต้องทำอะไรเลยสักอย่างเลย เดี๋ยวนี้เป็นธรรมทั้งหมด ละเอียดยิบหลากหลาย ไม่มีใครรู้เลยสักนิดเดียว จนกว่าพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงว่า ขณะนี้เป็นจิต เป็นเจตสิก และเป็นรูป แต่ไม่เปิดเผยเลย กลายเป็นคนนั้น คนนี้ เป็นเราอดทน ไม่อดทน ความจริงทั้งหมดเป็นธรรม แล้วจะปรากฎได้ไหม นั่นคืออดทน ไม่ใช่อดทนทำอย่างอื่นเลย อดทนที่จะเข้าใจ แล้วสภาพธรรมก็ปรากฏแก่ปัญญา ที่สมควรที่จะประจักษ์แจ้ง ถ้าปัญญานั้นไม่ใช่ระดับนั้น ก็ไม่มีทางที่จะรู้

อ.อรรณพ กราบเรียนถามท่านอาจารย์ ในขณะที่รู้รูปขันธ์ ความเป็นเราก็ไปอยู่ที่ขันธ์ที่เหลือ