ปกิณณกธรรม ตอนที่ 1146

ตอนที่ ๑๑๔๖

สนทนาธรรม ที่ บ้านนายแพทย์ทวีป และคุณพรทิพย์ ถูกจิตร

วันที่ ๑๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๖๐

---

ผู้ฟัง คนเราทำอะไรมักเป็นตัวตน ความคลายก็ยากแสนสาหัส ว่าจะคลายอย่างไร ปัญญาถึงจะเพิ่มขึ้น คลายความเป็นตัวตนได้ สักนิดหน่อยก็ยังแสนยาก

ท่านอาจารย์ โอกาสดีก็คือว่าต้องฟังบ่อยๆ เพราะว่าถ้าไม่ฟัง เราก็คิดถึงเรื่องอื่น ลืมแม้ว่าจะได้ฟังธรรมมานาน แต่การสะสมการที่จะหลงลืม แล้วก็คิดถึงเรื่องอื่น จำเรื่องอื่น มีมากกว่า ก็เป็นโอกาสแต่ละโอกาสที่ดีที่สุด ที่มีโอกาสได้ซ้ำ ได้ฟังแล้วฟังอีก ฟังแล้วฟังอีก เพราะเหตุว่าเป็นหนทางเดียว ที่จะทำให้มีความเข้าใจที่มั่นคงว่าไม่มีเรา จริงๆ แล้ว ไม่ว่าจะได้ยินคำอะไร วัยใดก็ตามแต่ แต่อาศัยการไตร่ตรองและการเป็นผู้มีเหตุผล ที่จะต้องค่อยๆ คิด เพราะเป็นสิ่งซึ่งไม่มีใครคิดแน่นอน ว่าไม่มีเรา ใครจะคิด ก็นั่งอยู่ตรงนี้ ใช่ไหม แล้วบอกว่าไม่มีเรา แต่ว่าถ้ามีเรา ก็เป็นที่ตั้งของความยึดถือ ความติดข้อง นำมาซึ่งสังสารวัฏไม่จบสิ้น เพราะเหตุว่ามีปัจจัยที่จะทำให้เกิดและดับ โดยขณะนี้กำลังเป็นอย่างนั้น ก็ไม่มีใครรู้ เพราะฉะนั้น ทางที่เราจะเข้าใจธรรม ก็คือว่าเข้าใจแก่นแท้ ว่าธรรมคือสิ่งที่มีจริงเมื่อเกิดขึ้น ฟังให้มั่นคง ว่ามีจริงเมื่อเกิดขึ้น ถ้าไม่เกิดขึ้น จะมีไหม

ผู้ฟัง ไม่มี

ท่านอาจารย์ ไม่มี แน่ใจ บังคับให้เกิด ทำให้เกิดได้ไหม

ผู้ฟัง ไม่ได้

ท่านอาจารย์ ไม่ได้ นี่คือการที่เราจะต้องมีความมั่นคงจริงๆ ว่าความจริงก็คือความจริง ว่าไม่มี ถ้าไม่มีปัจจัยที่จะให้สิ่งหนึ่งสิ่งใดเกิด เกิดไม่ได้เลยทั้งสิ้น ถ้าไม่โกรธ ทำอย่างไรๆ โกรธก็ไม่เกิด เมื่อไม่มีเหตุปัจจัย เพราะฉะนั้นทุกอย่างที่กำลังมีขณะนี้ ไม่อยู่ในอำนาจบังคับบัญชาว่า เราอยากจะให้มีหรือไม่มี เพราะความจริงก็คือว่า แม้แต่ความคิดว่าเป็นเรา ความจำว่าเป็นเรา ก็เป็นธรรม คือสิ่งที่มีจริงชั่วคราว ที่เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย แล้วก็ดับไป เพราะฉะนั้น ฟังธรรม ไม่ว่าจะฟังเรื่องเหตุปัจจัย หรือว่าจะฟังเรื่องเหตุ หรืออะไรก็ตามแต่ ทั้งหมดให้ทราบว่า มีเมื่อเกิดขึ้น แล้วก็บังคับบัญชาไม่ได้ด้วย เพราะฉะนั้น ต้องเข้าใจอย่างมั่นคงเลยว่า ธรรมคือสิ่งที่มีจริงๆ แต่ว่าเกิดขึ้นจึงมี ถ้าไม่เกิดก็ไม่มี และไม่มีใครสามารถที่จะไปบังคับให้เกิดขึ้นเป็นอย่างนั้นอย่างนี้ได้เลย แต่เกิดขึ้นเป็นแล้ว ตามเหตุตามปัจจัย อย่างเห็น ถ้าไม่มีตาก็ไม่เห็น ถ้าไม่มีหูก็ไม่ได้ยิน แต่ไม่มีใครคิดเลย พอเห็นเกิดก็เราเห็น พอได้ยินเกิดก็เราได้ยิน ถ้าไม่มีอะไรเกิดขึ้น ก็ไม่มีเรา

เพราะฉะนั้น ความจริงขณะนี้ก็คือว่า มีสิ่งที่เกิดแล้วดับ และการดับไปของสิ่งที่เกิด ไม่ปรากฏเลย เพราะเหตุว่ามีสิ่งอื่นเกิดสืบต่อทันที หนาแน่นมาก เยอะแยะหมดเลย เลยไม่รู้ว่าอะไรกำลังเกิด อะไรกำลังดับ แต่ว่าตามความเป็นจริง สิ่งที่ปรากฏนี้แหละเกิดแล้วดับ เพราะฉะนั้น แต่ละคำที่ฟัง ก็คือว่ามีความเข้าใจทีละเล็ก ทีละน้อย ที่มั่นคงขึ้น แต่ก็ยังไม่สามารถที่จะละความเป็นตัวตนได้ ต้องฟังละเอียดขึ้นอีกมาก และก็รู้กำลังของกิเลส ว่าไม่สามารถที่จะละการเป็นเราได้เลย เพราะว่าแม้ว่าจะมีความรอบรู้มีความเข้าใจในสิ่งที่ได้ฟัง ทีละเล็กที ละน้อย จนมั่นคง ก็เป็นเพียงขั้นฟัง เพราะฉะนั้น ต้องมีปัญญาขั้นต่อไป ซึ่งถ้าไม่มีการฟังให้เข้าใจอย่างมั่นคง สติปัญญาระดับนั้น ก็เกิดขึ้นไม่ได้ รู้จักโลภะหรือเปล่า สภาพธรรมที่ติดข้อง พอใจ ชอบดอกไม้ไหม

ผู้ฟัง ชอบ

ท่านอาจารย์ นั่นแหละ ไม่ใช่เรา เมื่อสักครู่นี้ไม่ได้ถาม ก็ไปคิดถึงอย่างอื่น ไม่คิดถึงดอกไม้ แต่พอถามถึงดอกไม้ ถามว่าชอบไหม ก็ชอบ เพราะฉะนั้น แสดงให้เห็นว่า ทุกสิ่งทุกอย่างมี แต่ถ้าเราไม่พูดถึง ก็ไม่รู้ มีคิดเดี๋ยวนี้ไม่พูดถึงก็ไม่รู้ มีจำเดี๋ยวนี้ไม่พูดถึงก็ไม่รู้ เพราะฉะนั้น มีทุกอย่าง ซึ่งถ้าไม่กล่าวถึง เอ่ยถึง ก็ไม่รู้เลย เพราะฉะนั้น อย่างชอบ มี เป็นเหตุให้แสวงหา เพราะความติดข้องเป็นเหตุ ที่จะทำให้โลกหมุนไปหรือสืบต่อไป ไม่หยุดยั้งเลย เพราะเหตุว่ามีความต้องการเป็นเหตุ เพราะฉะนั้น จึงเป็นโลภเหตุ หรือ เห-ตุ เหตุที่เป็นรากฐานที่มั่นคง ที่จะทำให้สภาพธรรมทั้งหลายเกิดขึ้นเป็นไป ต่อไปเรื่อยๆ หนึ่งเหตุแล้วใช่ไหม โลภะเกิดขึ้นเพราะไม่รู้ ว่าแท้ที่จริงสิ่งที่มีที่เราชอบ ดับแล้ว แต่ว่ามีเกิดใหม่ สืบต่อปรากฏเหมือนไม่ดับไปเลย ก็เลยมีความชอบที่มั่นคงในสิ่งนั้น ว่าสิ่งนั้นยังมีอยู่

เพราะฉะนั้น กว่าจะเข้าใจว่า ไม่มี แต่มีเมื่อเกิดขึ้น โดยเกิดขึ้นเป็นเหตุ ได้แก่ โลภะ เกิดขึ้นเพราะความไม่รู้ ความไม่รู้ก็เป็นเหตุหนึ่ง โลภะก็เป็นเหตุหนึ่ง พอไม่รู้แล้วติดข้อง ถ้าอยากได้แล้วไม่ได้สิ่งที่ต้องการ ก็ไม่พอใจ หรือว่าสิ่งที่มีแล้วสูญเสียไป ก็เสียใจ เพราะฉะนั้น โทสะก็เป็นเหตุหนึ่ง ที่จะทำให้มีการประทุษร้าย เบียดเบียน ในสิ่งที่ไม่พอใจ ก็เป็นเรื่องที่ละเอียด ซึ่งต้องฟังธรรมทีละคำ ถ้าฟังหลายๆ คำนี่เยอะเลย ใช่ไหม ยังไม่ชัดเจน และก็สงสัยไปหมด เพราะฉะนั้น ถ้าเป็นผู้ที่ไม่ประมาทจริงๆ ก็จะรู้ว่าความลึกซึ้งของธรรม ยากแค่ไหน เพราะกำลังมีเดี๋ยวนี้ ก็ไม่รู้ ถ้าสิ่งที่ง่าย เราก็รู้ใช่ไหม ว่านี่มีสิ่งนั้นมีสิ่งนี้ แต่สิ่งที่ยาก แม้กำลังปรากฏก็ไม่รู้ความจริง ว่าสิ่งนั้นเป็นอะไร นี่คือความลึกซึ้งของธรรม ไม่ต้องไปหาที่ไหนเลย ฟังธรรมคือเดี๋ยวนี้มีสิ่งที่กำลังปรากฏ แต่ไม่เข้าใจแค่ไหน ก็ต่อเมื่อฟังแล้วค่อยๆ รู้ว่า ไม่เคยเข้าใจความจริง ของสิ่งที่ปรากฏมาก่อน เพราะฉะนั้น จะเข้าใจขึ้น ก็ต่อเมื่อได้ฟังและไตร่ตรองมากขึ้น แต่ไม่ลืมคำแรก สิ่งที่มีจริง มีเพราะเกิดขึ้น ถ้าไม่เกิดก็ไม่มี เพราะฉะนั้น มีเราหรือเปล่า ถ้าไม่มีอะไรเกิดขึ้นมาเลย ถ้าไม่เห็น จะเป็นเราเห็นได้ไหม ไม่ได้ ตอนนี้มีเราไหม

ผู้ฟัง มี

ท่านอาจารย์ อะไรบ้างเป็นเรา เห็นไหม คำตอบไม่ใช่เพียงแต่ให้ตอบ แล้วได้คะแนน แต่ต้องเป็นความชัดเจนว่าเพราะอะไร เดี๋ยวนี้มีเราไหม

ผู้ฟัง มี

ท่านอาจารย์ อะไรเป็นเราเดี๋ยวนี้ ถ้าว่ามีเรา อะไรที่เป็นเราเดี๋ยวนี้ เด็ก ผู้ใหญ่เหมือนกันหมด ใช่ไหม ถ้าไม่เคยฟังธรรมเลย ถ้าเป็นครั้งแรก วันแรก ก็จะรู้ได้เหมือนกับงง ทำไมพูดถึงสิ่งที่มี แต่เราไม่รู้ อย่างเรา เดี๋ยวนี้มีเราไหม ตอบว่ามีแน่ๆ และอะไรเป็นเรา หาได้ไหม ถ้าหาไม่ได้ ไม่ผ่าน เพียงแค่รู้ว่ามี แต่ไม่ชัดเจนว่าอะไรเป็นเรา ธรรมเป็นสิ่งที่ชัดเจน ลึกซึ้ง ตรง เปลี่ยนไม่ได้เลย และการที่เข้าใจชัดเจน แม้แต่ทีละคำ ทีละเล็ก ทีละน้อย ก็จะทำให้มั่นคงที่จะเข้าใจธรรมคือคำอื่นๆ ต่อไป เจอไหมเราอยู่ไหน

ผู้ฟัง เราอยู่บ้านตา

ท่านอาจารย์ เห็นไหม ปิดบังแค่ไหน เพราะฉะนั้น บ้านแล้วก็เรา บ้านเป็นเราหรือเปล่า

ผู้ฟัง ไม่ใช่

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น บ้านไม่ใช่เรา เราอยู่บ้าน เพราะฉะนั้น หาตัวเราให้เจอ ก็เราอยู่บ้าน

ผู้ฟัง เรานั่งอยู่

ท่านอาจารย์ เรานั่งอยู่ เริ่มมาถึงตรงที่ใกล้แล้ว ที่นั่งอยู่เป็นเราตรงไหน นี่คือรุ่นต่อไป ถ้าสามารถจะมีความเข้าใจได้ ก็จะทำให้คนอื่นในข้างหน้าได้เข้าใจขึ้นอีก

ผู้ฟัง เราฟังอยู่

ท่านอาจารย์ เราฟังอยู่ เริ่มละเอียดขึ้นมาแล้ว ฟังเกิดหรือเปล่า เกิดแล้วเดี๋ยวนี้ฟังดับหรือเปล่า เดี๋ยวนี้ฟังหรือเปล่า

ผู้ฟัง ฟัง

ท่านอาจารย์ ไม่ใช่ ถ้าไม่ได้ยิน ก็ไม่ได้ฟัง ใช่ไหม ฟังเมื่อได้ยิน แต่ถ้าไม่มีได้ยิน จะบอกว่าฟังอยู่ได้ไหม

ผู้ฟัง ไม่

ท่านอาจารย์ ต้องเป็นคนตรงอย่างมาก ถึงจะรู้ความจริงได้ เพราะฉะนั้น ขณะนี้ฟังหรือเปล่า

ผู้ฟัง ฟัง

ท่านอาจารย์ ถ้าไม่ได้ยิน ไม่ฟัง ใช่ไหม เพราะฉะนั้น ฟังตอนที่ได้ยิน แต่พอไม่ได้ยินแล้ว ยังฟังอยู่ต่อไปหรือเปล่า ไม่ นี่คือแต่ละหนึ่ง เพราะฉะนั้น ฟังเมื่อสักครู่นี้ แล้วเดี๋ยวนี้ไม่ฟัง แล้วว่าเมื่อสักครู่นี้เราฟังได้อย่างไร ไม่มีเราแล้ว ตอนฟังเป็นเรา แต่พอไม่มีฟัง เราอยู่ไหน เพราะไม่ได้ฟังแล้ว ตอนได้ยินเป็นเราได้ยิน แต่พอไม่ได้ยิน เราอยู่ไหน

ผู้ฟัง เราไม่ได้ยิน

ท่านอาจารย์ เราไม่ได้ยิน เพราะฉะนั้น ขณะนั้นที่ไม่ได้ยิน เราอยู่ไหน นี่คือให้คนที่กำลังฟังเดี๋ยวนี้ ไม่ใช่แค่ฟัง แต่รู้ตรงสภาพนั้นๆ ด้วย ถ้ามีความสามารถ เพราะฉะนั้นปัญญาตามลำดับขั้น ถ้าไม่เคยฟังเลย เราจะไม่รู้ตรงได้ยิน ที่จะเข้าใจว่าได้ยินไม่ใช่เรา แค่ฟังเผินๆ แต่ได้ยินไม่ใช่เรา ต้องรู้ตรงได้ยินว่า ได้ยินไม่ใช่เรา เพราะได้ยินเกิดขึ้น ได้ยินแล้วก็ดับไป เห็นไหม เพราะฉะนั้นจะไม่มีเราได้ ก็ต้องต่อเมื่อมีการฟังแล้วฟังอีก ฟังแล้วฟังอีก คำเดิม แต่เพราะว่าเราฟังแล้วเราลืม เราเคยฟังเรื่องอื่นในสังสารวัฏมามาก เราก็จำเรื่องอื่นคิดเรื่องอื่น พอจากโลกนี้ไปแล้ว สะสมที่จะคิดเรื่องรูป เรื่องเสียง เรื่องกลิ่น เรื่องความชอบ เรื่องความพอใจ แม้จำไม่ได้ แต่ก็สะสมความที่คุ้นเคย กับความชอบ ไม่ชอบ ในสิ่งที่ปรากฏ จนกระทั่งเป็นนิสัย ไม่ว่าเมื่อไหร่ ที่ไหน เราก็มีการเห็น เห็นแล้วชอบไหม

ผู้ฟัง เห็นอะไร

ท่านอาจารย์ เห็นอะไร

ผู้ฟัง ดอกไม้

ท่านอาจารย์ ดอกไม้ ชอบดอกไม้ไหม

ผู้ฟัง ชอบ

ท่านอาจารย์ ชอบ แล้วก็เห็นแล้วไม่ชอบมีไหม หาเจอไหม

ผู้ฟัง ไม่เจอ

ท่านอาจารย์ ถูกต้อง เพราะว่าขณะนี้ไม่มีอะไรที่จะทำให้ไม่ชอบ เห็นแล้วชอบทันทีก็ไม่รู้ จนกว่าเห็นแล้วไม่ชอบ ก็ต่อเมื่อมีสิ่งนั้นซึ่งปรากฏว่า ไม่เป็นที่พอใจ เห็นงูชอบไหม

ผู้ฟัง ไม่ชอบ

ท่านอาจารย์ ไม่ชอบ เพราะฉะนั้น เวลานี้ไม่มีงู ก็ไม่เกิดความรู้สึกว่าไม่ชอบ มีแต่สิ่งที่มองไปแล้วก็ติดข้อง เพราะยังไม่มีสิ่งซึ่งเคยไม่ชอบ เพราะฉะนั้น เวลาที่เห็น เห็นเป็นเราหรือเปล่า

ผู้ฟัง เห็น

ท่านอาจารย์ เห็น กำลังเห็น เป็นเราหรือเปล่า เมื่อสักครู่นี้กำลังหาเราว่าเราอยู่ไหน เมื่อสักครู่นี้พอบอกว่า เรานั่งอยู่ที่นี่ อะไรตรงนี้แล้วเป็นเรา ก็บอกว่า ได้ยินใช่ไหม ได้ยินเป็นเรา เวลาไม่ได้ยิน เราอยู่ไหน

ผู้ฟัง อยู่ที่เดิม

ท่านอาจารย์ อยู่ที่เดิม แล้วที่เดิมตรงนั้น มีอะไร

ผู้ฟัง มีคน

ท่านอาจารย์ แล้วที่ว่าเป็นคน ทำไมว่าเป็นคน เพราะอะไรว่าเป็นคน

ผู้ฟัง นั่งอยู่

ท่านอาจารย์ นั่งอยู่อะไร มีอะไรกำลังนั่งเดี๋ยวนี้ ต้องหาเจอจึงจะรู้จักธรรม เห็นไหม ไม่ใช่ไปหาธรรมที่อื่นเลย ธรรมคือสิ่งที่มีจริงตรงนี้แหละ ตรงที่กำลังอยู่ตรงนั้นแล้วก็เข้าใจ เพราะฉะนั้น ความเข้าใจธรรม ไม่ใช่ไปอยู่ในตำรา แต่อยู่ตรงนี้ ฟังเท่าไหร่ก็ธรรมอยู่ตรงนี้ จะเข้าใจธรรมก็ตรงนี้ จะรู้แจ้งธรรมก็ตรงนี้ เพราะฉะนั้น ต้องมีความมั่นคงว่าขณะนี้ เดี๋ยวนี้ ที่ปรากฏมีจริงๆ นั่นแหละ เขาใช้คำว่าธรรม หมายความถึงสิ่งที่มีจริง ทุกอย่างหมด ไม่เว้นเลยสักอย่างเดียว เพราะฉะนั้น นั่งอยู่ตรงนี้มีอะไรบ้าง

ผู้ฟัง มีเก้าอี้

ท่านอาจารย์ มีเก้าอี้ ถ้าเราไม่พูดว่าเก้าอี้ เรานั่งบนอะไร

ผู้ฟัง สิ่งของ

ท่านอาจารย์ ถ้าไม่พูดว่าสิ่งของ เรานั่งบนอะไร

ผู้ฟัง นั่งบนที่เราคิดว่ามันคืออะไร

ท่านอาจารย์ ถูกต้อง นั่นเราคิด แต่มันต้องมีสิ่งที่เราคิด ตัวจริงแท้ๆ ที่มันปรากฏมันคืออะไร ที่เราคิดว่าเป็นเก้าอี้

ผู้ฟัง มันมี ๔ ขา

ท่านอาจารย์ ถ้าไม่พูดว่าขาได้ไหม มันมีจริงๆ แต่ไม่เรียกว่าขาได้ไหม

ผู้ฟัง ไม่แน่ใจ

ท่านอาจารย์ มีจริงใช่ไหม ที่กำลังกระทบสัมผัส ที่กำลังจับ มีจริงๆ เป็นขาหรือเปล่า

ผู้ฟัง ไม่ใช่

ท่านอาจารย์ แล้วเป็นอะไร

ผู้ฟัง มีอะไรที่เรารู้สึก

ท่านอาจารย์ อะไรที่เรารู้สึก เป็นอย่างไร

ผู้ฟัง แข็งๆ

ท่านอาจารย์ แข็งนั่นแหละ เจอตัวจริงของธรรม เพราะฉะนั้น เห็นไหมว่า เราถูกหลอกด้วยชื่อ ด้วยสิ่งที่มันรวมกัน และก็เกิดดับปรากฏการสืบต่อว่าเป็นสิ่งหนึ่งสิ่งใด เหมือนเป็นเก้าอี้ ๔ ขา แต่ความจริงตอนนี้นั่งอยู่บนอะไร เราคิดว่า เรานั่งอยู่บน แต่ความจริงมีการกระทบใช่ไหม นั่งอยู่บนอะไร

ผู้ฟัง นั่งอยู่บนเก้าอี้

ท่านอาจารย์ ยังเป็นเก้าอี้ หรือว่าเป็นแข็ง

ผู้ฟัง นั่งอยู่บนของแข็งๆ

ท่านอาจารย์ นั่งอยู่บนของแข็งๆ ใช่ไหม พอเข้าใจได้ใช่ไหม ว่านี่คือธรรมหมายความถึงสิ่งที่มีจริง จะเรียกอะไร ภาษาอะไรได้หมดเลย เพราะฉะนั้น ลักษณะแท้ๆ ซึ่งใครเปลี่ยนไม่ได้ คือต้องมีแข็ง เมื่อกระทบสัมผัส เท่านั้นเอง เราอยู่ไหน

ผู้ฟัง เราอยู่ในห้อง

ท่านอาจารย์ ขณะที่กำลังกระทบสัมผัส เราอยู่ไหน เมื่อสักครู่นี้เรานั่งอยู่บนเก้าอี้ ใช่ไหม อยู่ในห้อง และก็มาบนเก้าอี้ เพราะฉะนั้น ขณะที่กำลังได้ยินเสียง มีแข็งไหม

ผู้ฟัง มี

ท่านอาจารย์ เสียงเป็นแข็งหรือ

ผู้ฟัง ไม่ใช่

ท่านอาจารย์ เห็นไหม ต้องละเอียดมากๆ ถ้าเราไม่ฟังธรรมจริงๆ เราจะไม่พบธรรมเลย อยู่ในตำรา แล้วเราก็เรียนเรื่องจิต เรื่องเจตสิก เรื่องรูป แต่ความจริงแล้วก็คือว่า ถ้าเข้าใจอย่างนั้น ไม่เจอธรรม เพราะธรรมต้องคือเดี๋ยวนี้ ทุกขณะ ทุกคำที่เราได้ฟังกล่าวถึงสิ่งที่เราไม่เคยเข้าใจถูกต้อง และเรายึดถือมั่นคงว่าเป็นเรา หรือว่าเป็นสิ่งหนึ่งสิ่งใด จริงๆ ก็คือว่า มีแต่สิ่งที่ปรากฏชั่วขณะนั้นแล้วก็ดับไป ถ้าไม่อย่างนั้น ละความติดข้องไม่ได้ ไม่มีวันหนึ่งวันใดที่สามารถจะละได้เลย ละความเป็นตัวตนไม่ได้ แต่ถ้ารู้จริงตั้งแต่ต้น ค่อยๆ เข้าใจไป วันหนึ่งก็ต้องรู้ว่าไม่มีเรา มีอะไรจะถามไหม

ผู้ฟัง ทำไมคนต้องบอกว่าอยากตาย ถ้าเขาต้องตายอยู่ดี

ท่านอาจารย์ แต่ขณะที่เขาเจ็บมากๆ จนเขาทนไม่ไหวเลย กับการที่เขารู้ว่าถ้าตายแล้วไม่เจ็บ เขาจะเลือกอย่างไหน

ผู้ฟัง ตายแล้วไม่เจ็บ

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น เขาก็อยากตาย เพราะเขาคิดว่าตายแล้วไม่เจ็บ เขาจะพ้นจากความเจ็บ แต่ถ้าเขาสบายดี เขาไม่อยากตาย พรุ่งนี้เราก็ไปเที่ยวกัน สนุกสนานกัน ใครจะอยากตายใช่ไหม เพราะฉะนั้นเวลาที่มีความทุกข์มากๆ เขาอยากตาย แต่เขาไม่รู้ว่า ตายแล้วต้องเกิดอีก หนีไม่พ้น เพราะเขาอยากเกิด พอเป็นเค้าที่จะรู้จักว่าธรรมคือสิ่งที่มีจริง แค่คำนี้ ถ้าจำไว้ไม่ลืม จะเป็นประโยชน์ต่อไปอีกมากเลย เพราะว่าจะได้ยินคำนี้บ่อยๆ แต่ถ้าไม่รู้จริงๆ ว่า คำนี้คืออะไร ก็คิดเอง และก็ไม่ถูกด้วย แต่ต่อไปนี้ให้จำไว้ว่า คำที่ถูกต้องที่มั่นคงที่สุด ก็คือว่า สิ่งที่มีจริงนั้นมีจริงๆ เรียกก็ได้ ไม่เรียกก็ได้ เยอะแยะไปหมด ก็เรียกว่าสิ่งที่มีจริง หรือภาษาบาลีใช้อีกคำหนึ่งว่าธรรม เพราะฉะนั้น ธรรมก็คือสิ่งที่มีจริง ที่บ้านมีธรรมไหม

ผู้ฟัง ไม่แน่ใจ

ท่านอาจารย์ ธรรมคือสิ่งที่มีจริง ทุกอย่างไม่เว้นเลย ไม่ว่าอะไรมี ไม่ต้องเรียกว่าธรรม สิ่งนั้นก็มี หิวมีจริงไหม

ผู้ฟัง มี

ท่านอาจารย์ เป็นธรรมหรือเปล่า

ผู้ฟัง เป็น

ท่านอาจารย์ เป็น เพราะสิ่งที่มีจริง ไม่ต้องเรียก ก็เป็นธรรมอยู่แล้ว เป็นอยู่แล้ว แต่เรียกเพื่อให้รู้ว่า เราหมายความถึงอะไร เพราะเยอะไปหมดเลย เพราะฉะนั้น มีคำว่าธรรมทุกอย่างเกิดขึ้น ปรากฏว่ามีเมื่อเกิดขึ้น ถ้าไม่เกิดจะมีไหม

ผู้ฟัง ไม่

ท่านอาจารย์ ถ้าไม่มีอะไรเกิดเลย จะมีอะไรไหม

ผุ้ฟัง ไม่

ท่านอาจารย์ ไม่มี เพราะฉะนั้น ที่บ้านนี้มีธรรมไหม

ผู้ฟัง มี

ท่านอาจารย์ ทุกอย่างที่มีจริง ไม่ต้องเรียกว่าธรรม ก็เป็นธรรม เพราะธรรมคือสิ่งที่มีจริง เราไม่ได้พูดถึงสิ่งที่ไม่มี เราพูดถึงสิ่งที่มีว่าสิ่งนั้นมี มีก็ต้องมี เห็นมีไหม

ผู้ฟัง มี

ท่านอาจารย์ จริงไหม

ผู้ฟัง จริง

ท่านอาจารย์ เป็นธรรมใช่ไหม

ผู้ฟัง ใช่

ท่านอาจารย์ ได้ยินมีจริงไหม

ผู้ฟัง มีจริง

ท่านอาจารย์ เป็นธรรมใช่ไหม เพราะฉะนั้น ทุกอย่างที่มีจริงๆ เป็นธรรมทั้งหมด แต่ละหนึ่ง แต่ละหนึ่ง แต่ละหนึ่ง เห็นก็เป็นหนึ่งธรรม ได้ยินก็เป็นหนึ่งธรรม เห็นเป็นเราหรือเปล่า

ผู้ฟัง เป็น

ท่านอาจารย์ เป็น เพราะลืมว่า เห็นเป็นธรรม ถ้ากล่าวว่าเห็นเป็นธรรม จะเป็นอะไรไม่ได้เลยทั้งสิ้น ต้องเป็นธรรม คือเป็นเพียงสิ่งที่มีจริงๆ หมดแล้ว เวลานอนหลับก็ไม่เห็นแล้ว เพราะฉะนั้น ก็ชั่วคราว ทุกอย่างที่มีจริงชั่วคราว ชั่วคราว หมายความแค่ไหน ชั่วขณะที่ปรากฏ เห็นไหมว่า ความรวดเร็ว ความเล็กน้อย ความไม่รู้ ความติดข้อง หนาแน่นแค่ไหน ไม่รู้เลยว่า ขณะนี้สิ่งที่มี ชั่วขณะที่ปรากฏ มีแข็งไหม เดี๋ยวนี้

ผู้ฟัง มี

ท่านอาจารย์ เป็นธรรม ใช่ไหม เวลาพูดมีแข็งไหม

ผู้ฟัง ไม่

ท่านอาจารย์ เวลาเห็นมีแข็งไหม

ผู้ฟัง ไม่

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น เป็นแต่ละหนึ่งธรรม ปรากฏสั้นมากเลย ที่เราไม่สามารถจะเข้าใจได้ เพราะความไม่รู้ว่า สิ่งหนึ่งสิ่งใดที่มี เพราะเกิดขึ้น และดับไปทันทีทันที เพราะฉะนั้น กว่าจะทันทีได้ ก็ต่อเมื่อได้ฟังพระธรรม มีความเข้าใจขึ้น ไม่ลืม บ้านนี้มีธรรมไหม

ผู้ฟัง มี

ท่านอาจารย์ เยอะไหม

ผู้ฟัง เยอะ

ท่านอาจารย์ เยอะแค่ไหน

ผู้ฟัง เยอะเท่าที่มี

ท่านอาจารย์ เยอะเท่าที่มี ตื่นขึ้นมาก็เป็นธรรมหมดแล้ว เพราะฉะนั้น เยอะแค่ไหนคิดดู ตื่นขึ้นมาก็เป็นธรรมแล้ว หลับก็เป็นธรรม ตั้งแต่เกิดก็เป็นธรรม ทุกวันก็เป็นธรรม ที่โรงเรียนก็มีธรรม เพราะฉะนั้น ธรรมเยอะไหม

ผู้ฟัง เยอะ

ท่านอาจารย์ ประมาณนับได้ไหม

ผู้ฟัง ไม่

ท่านอาจารย์ ไม่ได้ แต่ค่อยๆ เข้าใจได้ไหม

ผู้ฟัง ได้

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น ถ้าบอกว่าเป็นธรรม ต้องไม่ใช่เรา แต่เป็นสิ่งที่มีจริง เห็นเป็นเห็น ได้ยินเป็นได้ยิน เราอยู่ไหน

ผู้ฟัง เราก็อยู่ในห้อง

ท่านอาจารย์ เราก็อยู่ในห้อง แต่ถ้าไม่เห็น ไม่ได้ยิน ไม่มีอะไรเลยทั้งสิ้น มีเราไหม

ผู้ฟัง ไม่มี

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น ที่เข้าใจว่าเป็นเรา เป็นธรรม แต่ละหนึ่ง แต่ละหนึ่ง แต่ละหนึ่ง เพราะฉะนั้น ฟังธรรมต้องละเอียดมาก และบ่อยๆ แล้วซ้ำๆ แล้วไตร่ตรอง จนกระทั่งมั่นคง นี่เพียงแต่เริ่มได้ยินได้ฟัง ธรรมยากไหม

ผู้ฟัง ยาก

ท่านอาจารย์ ใครรู้ธรรม

ผู้ฟัง คนที่ฟัง

ท่านอาจารย์ ฟังจากใคร

ผู้ฟัง จากคนที่รู้จัก

ท่านอาจารย์ นั่น ใครคนนั้น

ผู้ฟัง ไม่รู้

ท่านอาจารย์ พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่คือคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า รู้จักพระพุทธเจ้าไหม แต่ถ้าไม่ฟังธรรมรู้จักไหม

ผู้ฟัง ไม่

ท่านอาจารย์ ไม่รู้จัก เพราะฉะนั้น เริ่มรู้จักพระพุทธเจ้าเมื่อฟัง ว่าพระพุทธเจ้าตรัสรู้อย่างนี้ รู้ความจริงอย่างนี้ สอนอย่างนี้ นานก็จริง แต่ก็มีคนที่ได้ฟังสืบๆ ต่อกันมา แต่เวลาฟังต้องพิจารณาไตร่ตรองว่าถูกหรือผิด จริงหรือเปล่า ไม่ใช่เชื่อ ยังมีเราใช่ไหม

ผู้ฟัง มี

ท่านอาจารย์ จนกว่าทุกอย่างไม่ใช่เรา นี่เป็นเหตุที่เราต้องฟัง ฟังบ่อยๆ ฟังคำเดิม ซ้ำไปซ้ำมา จนกว่าสามารถที่จะรู้ความจริง ความจริงคืออะไร

ผู้ฟัง ความจริงก็คือ ความจริง

ท่านอาจารย์ ความจริงคือความจริง ไม่ใช่เรา เห็นจริง เห็นไม่ใช่เรา ได้ยินจริง ได้ยินไม่ใช่เรา เพราะเห็นเกิด แล้วก็ดับไป ไม่เห็น เราจะอยู่ที่ไหน เพราะฉะนั้น แต่ละคำต้องมั่นคงว่า ธรรมมีจริง เป็นธรรมแต่ละหนึ่ง ความจริงแต่ละหนึ่ง ซึ่งมีปัจจัยเกิดขึ้นแล้วดับไป จึงไม่ใช่เรา แต่พอรวมๆ กันแล้วก็เป็นเรา เพราะฉะนั้นฟังธรรมจนกว่าจะไม่มีเรา และไม่ใช่เรา มีแต่ธรรม

---