ปกิณณกธรรม ตอนที่ 1144

ตอนที่ ๑๑๔๔

สนทนาธรรม ที่ โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า

วันที่ ๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๖๐

อ.คำปั่น จุดประสงค์หลักของการฟังพระธรรม ที่จะเป็นประโยชน์เกื้อกูลสำหรับผู้ที่ศึกษาพระธรรมนั้นคืออย่างไร

ท่านอาจารย์ ก็ฟังเพื่อเข้าใจ

อ.คำปั่น ในประเด็นที่น่าพิจารณา ก็คือไม่สามารถที่จะเข้าใจได้ด้วยตนเอง ก็จะทำให้ระลึกถึงบุคคลผู้เลิศ ผู้ประเสริฐที่สุด ก็คือ พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่งเป็นผู้ที่ทรงตรัสรู้ แล้วก็ทรงแสดงความจริง เพราะฉะนั้น ในฐานะที่เป็นพุทธบริษัท หรือว่าในฐานะที่เป็นชาวพุทธนั้น จะขาดการฟังคำจริงของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ได้เลย

ท่านอาจารย์ ที่จริงต้องฟังก่อนถึงจะเป็นชาวพุทธ ไม่ใช่ว่าเป็นชาวพุทธก่อนแล้วฟังธรรม เพราะเหตุว่าชาวพุทธ หมายความถึง ผู้ที่รู้จักพระสัมมาสัมพุทธเจ้า และเข้าใจพระปัญญาคุณ พระบริสุทธิคุณ และพระมหากรุณาคุณ จึงฟังด้วยความเคารพอย่างยิ่ง เพราะว่าก่อนที่จะได้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่จะตรัสรู้สิ่งที่มีจริงซึ่งกำลังมี ตั้งแต่เกิดจนตายทุกแห่ง ซึ่งคนอื่นไม่สามารถจะรู้ได้ ต้องทรงบำเพ็ญพระบารมี เพื่อเราจะได้ฟังคำซึ่งกล่าวถึงสิ่งที่กำลังมีในขณะนี้ให้เข้าใจตามความเป็นจริง

เพราะฉะนั้น เวลาเราไปที่ไหน และได้ยินอะไร ตามโรงเรียนหรือที่ต่างๆ ที่มีการแสดงปาฐกถา หรือเรื่องราวต่างๆ ก็เพื่อเข้าใจ เพราะฉะนั้น ไม่ว่าจะฟังทั้งวัน ตั้งแต่เช้า ตื่นมา เคยฟังญาติพี่น้องพูดไหม เพื่อเข้าใจใช่ไหม แต่ว่าไม่ได้เข้าใจสิ่งที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงตรัสรู้ เพราะฉะนั้น ก็มีชีวิตอยู่ทุกวันทั้งวัน ก็ได้ยินได้ฟังแต่คำซึ่งไม่ทำให้เข้าใจสิ่งที่กำลังมี ตั้งแต่เกิดจนตาย ถ้าคนนั้นไม่มีโอกาสที่จะได้ยินได้ฟังคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะฉะนั้น คำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ง่าย เพราะว่าถ้าง่าย คงไม่ต้องบำเพ็ญพระบารมีนานอย่างนั้น ที่จะตรัสรู้ความจริง แต่ต้องยากลึกซึ้ง แม้กำลังปรากฏก็ไม่รู้

ผู้ฟัง คำจริงจากคำกล่าวของผู้รู้ คืออะไร

ท่านอาจารย์ ต้องมีสิ่งที่มีจริงใช่ไหม แล้วก็พูดคำนั้นตรงกับความจริงของสิ่งนั้น จึงเป็นคำจริง เวลาที่โกรธ โกรธมีจริงๆ ความจริงก็คือว่า โกรธมีลักษณะที่เป็นโกรธ ไม่เป็นอย่างอื่น จริงไหม ไม่ได้บอกว่าโกรธเป็นอย่างอื่น แต่โกรธเป็นโกรธจริงไหม

ผู้ฟัง ไม่รู้ว่าโกรธเป็นโกรธ ที่จริงเป็นอย่างไร

ท่านอาจารย์ ไม่เคยโกรธหรือ

ผู้ฟัง โกรธ

ท่านอาจารย์ ตรงนั้นแหละ คือโกรธเป็นโกรธ กว่าจะฟังจนกระทั่งมั่นคงว่าโกรธเป็นโกรธ ไม่ใช่เรา ไม่ใช่ใครเลยทั้งสิ้น โกรธเป็นโกรธ แค่คำเดียวก็ต้องฟังจนกระทั่งมีความเข้าใจที่ถูกต้อง

ผู้ฟัง เพราะทุกวันนี้ถ้าโกรธก็กลายเป็นหนูโกรธอย่างนี้ ไม่เป็นตามที่ท่านอาจารย์บอกอย่างนั้นเลย

ท่านอาจารย์ ต้องตามความเป็นจริง ก็คือว่าโกรธเป็นอื่นไม่ได้เลย นอกจากเป็นโกรธ คำจริง

ผู้ฟัง การที่เราจะเป็นเราอยู่อย่างนี้ ที่จะฟังคำจริงได้ คงต้องใช้เวลาเยอะเลย

ท่านอาจารย์ ไม่ใช่ว่าเราสามารถที่จะเปลี่ยนการที่เราจำว่าเป็นเรา ตัวเราของเรา หรือสิ่งหนึ่งสิ่งใด ให้เป็นเฉพาะสิ่งนั้นไม่ใช่เรา หรือไม่ใช่ของเราได้ ก็ต้องเป็นกาลเวลาที่ยาวนาน และก็ต้องอาศัยคำมากมาย เพียงแค่นี้ไม่มีทางที่จะทำให้ละการยึดถือสิ่งที่กำลังมี ว่าเป็นสิ่งนั้นไม่ใช่เรา เช่น เห็นเป็นเห็น ได้ยินเป็นได้ยิน คิดเป็นคิด จำเป็นจำ ไม่ใช่เรา เพราะหมดแล้ว เกิดแล้วดับแล้ว ไม่เหลือเลย

อ.วิชัย ในพระธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า แสดงธรรมตามความเป็นจริง ก็จะแสดงถึงอกุศลธรรมว่า เป็นธรรมที่เศร้าหมอง เป็นธรรมที่เปรียบเหมือนของที่เน่า หรือว่ามีกลิ่นที่เหม็น แต่ว่าแม้ฟังอย่างนี้ก็ไม่ได้เห็นอกุศลที่กำลังโกรธ หรือกำลังติดข้องตามความเป็นจริง ว่าเป็นสิ่งที่ไม่สะอาด

ท่านอาจารย์ คิดเองที่จะให้เป็นอย่างนี้ได้ไหม

อ.วิชัย ไม่ได้แน่นอน

ท่านอาจารย์ ต้องอาศัยคำของผู้ที่ได้ทรงตรัสรู้ และทรงแสดงธรรมโดยประการทั้งปวง ให้ค่อยๆ เข้าใจความจริงขึ้น

อ.วิชัย ซึ่งตามความเป็นจริง อกุศลจะเป็นกุศลไม่ได้ ซึ่งเป็นสิ่งที่เศร้าหมอง เป็นจริงอย่างนั้นอยู่แล้ว

ท่านอาจารย์ อกุศลอะไร ก็ต้องรู้อีก อกุศลเฉยๆ ก็ไม่ได้ ต้องทีละหนึ่ง อกุศลทั้งหมดเศร้าหมอง หมายความว่า ไม่บริสุทธิ์ ไม่สะอาด คำว่าเศร้าหมองในที่นี่ ไม่ใช่ความรู้สึกโศกเศร้า แต่หมายความว่า เป็นลักษณะที่เป็นมลทิน ไม่สะอาด ไม่บริสุทธิ์ เพราะฉะนั้นอกุศลอะไร ก็ต้องทีละหนึ่ง ที่จะเห็นความเป็นสิ่งที่เน่า

อ.วิชัย อย่างเช่น พระผู้มีพระภาคตรัสถึงมลทินยิ่งกว่ามลทินทั้งหลาย ก็คือความไม่รู้

ท่านอาจารย์ เพราะไม่รู้ความจริง จึงยึดถือสิ่งที่ปรากฏเมื่อเกิดว่าเป็นเรา ลองสิ่งนั้นไม่เกิด มีเราไหม

อ.วิชัย ก็ไม่ได้ถือสิ่งนั้นว่าเป็นเรา ถ้าไม่มี

ท่านอาจารย์ เพราะไม่มี ใช่ไหม แต่เมื่อมีสิ่งหนึ่งสิ่งใดขึ้น ก็เข้าใจผิด ยึดถือสิ่งที่เกิดเพราะเหตุปัจจัยว่าเป็นสิ่งหนึ่งสิ่งใด และเป็นเรา ถ้าไม่มีอะไรเกิดขึ้นมาเลย เราก็ไม่มี อะไรๆ ก็ไม่มี แต่ไม่รู้ความจริงว่า สิ่งที่เกิดหลากหลายมาก บางอย่างก็ยึดถือว่าเป็นของเรา หรือสิ่งนั้นสิ่งนี้ บางอย่างก็ยึดถือว่าเรา เราไม่ยึดถือโต๊ะว่าเราใช่ไหม

อ.วิชัย ไม่ได้ยึดถือโต๊ะว่าเรา

ท่านอาจารย์ แต่เห็นเดี๋ยวนี้ ใครเห็น

อ.วิชัย เราเห็น

ท่านอาจารย์ ถ้าเห็นไม่เกิดขึ้น จะมีเราเห็นไหม

อ.วิชัย ไม่มี

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น ธรรมไม่ใช่เชื่อ แต่ธรรมต้องพิจารณาไตร่ตรอง กว่าจะเห็นโทษ เห็นภัย เห็นมลทินของอกุศลธรรมทั้งหลาย อยู่คุ้นเคยกับอกุศลมานาน จนกระทั่งไม่รู้สึกเลยว่าอยู่ในท่ามกลางของเน่าๆ ชินมากเลย เพราะฉะนั้น กว่าจะรู้ตามความเป็นจริง ก็ต้องอาศัยการฟัง ขณะที่ฟังเริ่มรู้ว่าไม่ใช่เราฟังหรือยัง

อ.วิชัย แม้ฟังธรรมก็สามารถที่จะเริ่มเข้าใจว่า ไม่ใช่เราที่ฟัง

ท่านอาจารย์ ต่อเมื่อได้ฟังมานาน สะสมมานาน จะเห็น จะได้ยิน ก็รู้ทันทีว่า เป็นสิ่งที่มีจริงๆ และเห็นก็เป็นเห็น เห็นไม่ใช่ได้ยิน ถ้าเห็นไม่เกิด ได้ยินไม่เกิด ก็ไม่มีเห็น ไม่มีได้ยิน เพราะฉะนั้นสิ่งต่างๆ ที่มี เมื่อเกิดขึ้นเท่านั้น จึงมี ถ้าไม่เกิด ก็ไม่มี เกิดแล้วก็ดับไป เพราะฉะนั้น เพียงแค่เกิดมา มีชั่วคราว แล้วดับไป แล้วไม่กลับมาอีกเลย มองไม่เห็นเลยใช่ไหม เมื่อวานนี้ไม่เหลือ

อ.วิชัย อย่างเช่น ที่ท่านอาจารย์กล่าวถึงว่า เมื่อมีสิ่งนั้นจึงยึดถือ อย่างเช่น ขณะที่หลับสนิท ก็ไม่มีอะไรเลย แต่พอตื่นขึ้นมา ก็มีเรา มีวัตถุสิ่งของทั้งหมดมาอีกครั้งหนึ่ง

ท่านอาจารย์ ถ้าไม่เกิด จะมีหลับไหม

อ.วิชัย ก็ไม่มี

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น เพราะมีเกิด จึงมีหลับ ถ้าไม่เกิดใครจะหลับ ไม่มี แต่เพราะมีเกิด จึงมีหลับ

อ.วิชัย แต่ก็เหมือนกับว่า ความยึดถือก็มาพร้อมกับตื่นเลย ทั้งหมดเลย

ท่านอาจารย์ ความไม่รู้ ไม่รู้นานมากเลย ไม่มีทางจะรู้ได้ เพราะเหตุว่าธาตุที่มีจริงชนิดหนึ่ง คือธาตุไม่รู้ ไม่สามารถที่จะเข้าใจถูกในสิ่งที่มีจริงที่กำลังปรากฏ แต่ละหนึ่ง ไม่มีใครสามารถที่จะเปลี่ยนแปลงลักษณะนั้นๆ ได้ จึงใช้คำว่า ธา-ตุ หรือธาตุ สิ่งซึ่งคงไว้ซึ่งลักษณะของตน ใครก็เปลี่ยนแปลงไม่ได้ เพราะฉะนั้น เวลาที่ฟัง ฟังแล้วคิด ไตร่ตรอง เข้าใจ แต่ละหนึ่งก็เป็นแต่ละหนึ่ง เพราะฉะนั้น จากไม่รู้ ไม่เข้าใจ ไม่ฟัง เป็นฟัง แล้วก็คิด แล้วก็เข้าใจ ก็เป็นแต่ละหนึ่ง ซึ่งเกิดดับ โดยที่ไม่มีใครสามารถที่จะรู้ได้ถ้าไม่ได้ฟังคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จนกระทั่งละคลายความไม่รู้ เพราะฉะนั้น ธาตุที่จะละความไม่รู้ก็คือ วิชชา หรือ ปัญญา ซึ่งตรงกันข้ามกับ อวิชชา หรือ โมหะ

อ.วิชัย ที่ท่านอาจารย์กล่าวถึงว่า แม้ขณะที่ฟังขณะนี้ ก็ไม่ใช่เรา หมายความว่าต้องมีความเข้าใจในแต่ละอย่าง อย่างเช่น ได้ยินเสียง หรือว่าการคิดถึงคำ คือถ้าพูดถึงการฟังธรรม ก็เหมือนกับกล่าวโดยกว้างๆ ทั้งหมด ก็ไม่สามารถเข้าใจธรรมอะไรได้

ท่านอาจารย์ ได้ยินแต่ละคำ เข้าใจผ่านไป ทิ้งไปหมด หรือว่าได้ยินคำนั้นแล้ว มีความเข้าใจมั่นคง พอได้ยินอีก ก็เข้าใจอีก มั่นคงขึ้นอีก เพิ่มเติมขึ้นอีก เช่น เห็นเป็นเห็น ได้ยินคำนี้ ใครจะปฏิเสธ และเห็นก็ต้องเกิดด้วย ถ้าเห็นไม่เกิด ก็ไม่มีเห็น แล้วเดี๋ยวนี้เห็นอยู่ไหน เห็นเดี๋ยวนี้ ไม่ใช่เห็นเมื่อสักครู่นี้ เพราะฉะนั้น เห็นเมื่อสักครู่นี้ก็ดับไปแล้ว หมดไปแล้ว แต่ละคำฟังแล้วไม่ใช่ทิ้งไปเลย แต่ว่าฟังแล้ว เข้าใจแล้ว สะสมจนกระทั่งมั่นคง กว่าจะเห็นว่าไม่ใช่เรา ไม่เช่นนั้นเพียงแค่ฟังว่า ได้ยินเกิดแล้วดับ ไม่ใช่เรา เท่านั้นไม่พอ ต้องฟังพระธรรม ๔๕ พรรษาที่ทรงแสดง เพื่ออนุเคราะห์ผู้ที่ไม่ได้สะสมมา ที่จะสามารถเข้าใจคำที่ได้ฟัง แล้วก็สามารถรู้ประจักษ์แจ้งความจริงตรงที่ได้ฟัง เพราะเหตุว่ายังไม่ได้อบรมมาพอ

อ.วิชัย การเป็นผู้ยังมีปกติที่หลงลืมสติ อย่างเช่น ที่ท่านอาจารย์กล่าวว่าเห็นไหม ก็มีปัจจัยให้มีการที่จะคิดถึง แล้วก็พิจารณาแล้วก็ค่อยๆ เข้าใจขึ้นได้ แต่ตามปกติในชีวิตประจำวัน ยากที่จะมาคิดพิจารณาในความเป็นจริงของธรรม

ท่านอาจารย์ เพราะเราคิดเอง หลงลืมสติยังไม่รู้เลยว่า สติคืออะไร เพราะฉะนั้นเขาว่า เราก็ว่าตาม เขาบอกว่ามีสติ เราก็ว่ามีสติ เขาว่าหลงลืมสติ เราก็ว่าหลงลืมสติ ข้ามถนนให้มีสติ เราก็พลอยมีสติไปกับเขาด้วย โดยที่ไม่รู้ว่า แท้ที่จริงแล้วทุกคำที่ได้ฟัง ถ้าเป็นคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็ต้องเป็นคำที่กล่าวถึงสิ่งที่มีจริงๆ มีภาวะความเป็นสิ่งนั้นแต่ละหนึ่ง ซึ่งเกิดขึ้นจึงมี ถ้าไม่เกิดก็ไม่มี แต่ก็ไม่คงทน ไม่ยั่งยืน เพียงแค่เกิดมามี แล้วก็หามีไม่ แล้วก็ไม่กลับมามีอีกได้เลย สิ่งใดก็ตามที่ดับไปแล้ว จะไปแสวงหาทั่วจักรวาลไหน ก็ไม่สามารถที่จะหาได้ เพราะดับคือดับ ไม่กลับมาอีกเลย

อ.วิชัย การเข้าใจธรรมอย่างที่ท่านอาจารย์กล่าวว่า ไม่ใช่เพียงฟังคำ แล้วมาคิด แล้วก็สามารถกล่าวตามที่พระองค์แสดงได้ว่า สติเป็นสภาพที่ระลึกได้เป็นไปในกุศลหรือว่าคุณความดีโดยประการต่างๆ ขณะนี้ยังไม่เข้าใจสติ

ท่านอาจารย์ ก็มีแต่ชื่อ มีแต่คำ แล้วก็พูดไป เพราะฉะนั้น การศึกษาธรรมต้องละเอียด เพราะว่าธรรมลึกซึ้ง ต้องรอบคอบ เพราะว่าธรรมเปลี่ยนแปลงไม่ได้ ธรรมแต่ละหนึ่ง ก็เป็นแต่ละหนึ่ง ซึ่งเกิดขึ้นแล้วดับไป อย่างความโกรธ เกิดขึ้นและดับไป ไม่กลับมาอีกเลย ถ้าจะเกิดโกรธอีก ก็ไม่ใช่โกรธเก่า ซึ่งไปสะสมเก็บไว้ที่ไหนตรงไหน แล้วก็กลับออกมาเกิดใหม่ ไม่ได้เลย เพราะฉะนั้น การฟังก็ต้องมีความเข้าใจที่มั่นคงว่า แต่ละคำให้เข้าใจอย่างมั่นคง แล้วก็ไม่รีบร้อน พอใครพูดว่าสติ เราก็อยากมีสติ อย่างนั้นก็จะไม่มีทางที่จะเข้าใจธรรม เพราะเป็นเราที่ไม่รู้ แล้วก็อยาก

อ.วิชัย แต่ว่าพระธรรมเทศนาทุกๆ คำที่เป็นคำจริง เพื่อส่องให้เข้าใจลักษณะของสติ

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น ควรศึกษาธรรมทีละคำ อย่างคำว่าธรรม แค่ธรรมคำเดียว หมายความถึง สิ่งที่มีจริงๆ ถ้าไม่มีจริง ก็ไม่ต้องกล่าวถึง ไม่มีประโยชน์ แต่สิ่งที่มีจริงมากมาย รวมเรียกว่าธรรม แต่ละหนึ่ง แต่ละหนึ่ง แต่ละหนึ่ง ก็เป็นธรรมแต่ละหนึ่ง เพราะฉะนั้น ขณะนี้ที่นี่ห้องนี้ก็มีธรรม แต่ละหนึ่ง แต่ละหนึ่ง แต่ละหนึ่ง ถ้าเข้าใจถูกต้อง ซึ่งเกิดดับไม่กลับมาอีกเลย

อ.วิชัย ดังนั้นความติดข้องพอใจ ก็คือติดข้องเป็นไปในทุกทวาร ทุกสิ่งที่ปรากฏ ดังนั้นการที่จะละความยึดถือในสิ่งที่ปรากฏ ก็ต้องเป็นไปทุกทวาร ทุกสิ่งที่ปรากฏด้วยอย่างนั้น

ท่านอาจารย์ ทวารคืออะไร

อ.วิชัย ทวารหมายถึง ทางที่จะให้จิตเกิดขึ้น

ท่านอาจารย์ แต่ถ้าเป็นคนใหม่อย่างนี้ เขาก็คงจะสงสัย ทวารเกี่ยวข้องอะไร ใช่ไหม เพราะว่าคนไทยพอจะรู้ว่า ทวารก็หมายความว่าประตู แล้วเกี่ยวข้องอะไรกับเห็น ใช่ไหม เพราะฉะนั้น ธรรมที่จะให้รู้จริงๆ เข้าใจจริงๆ ว่าไม่ใช่เรา ก็ต้องอาศัย ความละเอียด เช่น ธรรมสิ่งที่มีจริง ทวารมีจริงไหม ทุกคำที่ได้ยิน คนที่ฟังธรรมต้องฟังแล้วคิดว่ามีจริงหรือเปล่า แล้วก็สิ่งที่มีจริงนั้นคืออะไร และก็ต้องแต่ละหนึ่งด้วย

อ.วิชัย ถ้าทวารในที่นี้หมายถึง ทางที่จะให้จิตเกิดขึ้นรู้อารมณ์ จะมีอยู่ ๖ ทวาร

ท่านอาจารย์ หมายความว่า จิตเป็นธาตุรู้ ไม่รู้ได้ไหม

อ.วิชัย ไม่รู้ไม่ได้

ท่านอาจารย์ ไม่รู้ไม่ได้ และต้องอาศัยทวารหรือจึงรู้

อ.วิชัย คือจิตเกิดขึ้นโดยอาศัยทวารก็มี ไม่อาศัยทวารก็มี

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น ก่อนอื่นที่จะพูดถึงทวาร เราไม่ได้พูดถึงประตู ทางเข้าทางออกของบ้านช่อง ตึกราม แต่พูดถึงทางที่จิตเกิดขึ้นรู้ เพราะเหตุว่าจิตเป็นสภาพรู้ เป็นธาตุรู้ จิตเกิดเมื่อไหร่ รู้ว่าเป็นธาตุรู้ ใครห้ามไม่ให้จิตรู้ไม่ได้ ใครบอกว่าอย่ารู้ก็ไม่ได้ เพราะธาตุรู้เกิดขึ้นรู้ ไม่อยู่ในอำนาจบังคับบัญชาของใครเลยทั้งสิ้น กำลังศึกษาธรรม ซึ่งเป็นสิ่งที่มีจริง แล้วก็ไม่อยู่ในอำนาจบังคับบัญชาของใคร ตรงกับภาษาบาลี ซึ่งแปลเป็นภาษาไทยว่า ธรรมทั้งหลายเป็นอนัตตา เพราะฉะนั้น การฟังในภาษาไทย ถ้าเข้าใจแล้ว ก็สามารถที่จะเข้าใจคำในภาษาอื่นได้ โดยเฉพาะในภาษาบาลี ซึ่งเป็นภาษามคธี ซึ่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสกับชาวมคธ เขาอยู่ที่นั่น และเขาก็พูดภาษานั้น เพราะฉะนั้น จะให้เขาเข้าใจ ก็ต้องใช้ภาษาที่เขาเข้าใจได้

สำหรับเราก็เหมือนกัน ต้องตั้งต้นด้วยการเข้าใจถูกต้อง ว่าถ้าจิตไม่มี ธาตุรู้ไม่มีอะไรอะไรก็ไม่มีปรากฎได้เลย เพราะฉะนั้น ธาตุรู้ ต่างกับธาตุที่มี แต่ไม่รู้ เช่น แข็งมี สิ่งที่มีทั้งหมดเป็นธาตุแต่ละหนึ่ง แข็งมี แต่แข็งไม่รู้อะไร กลิ่นก็มี แต่กลิ่นก็ไม่รู้อะไร แต่ถ้าไม่มีธาตุรู้เกิดขึ้น แข็งก็ไม่ปรากฏ กลิ่นก็ไม่ปรากฏ เพราะฉะนั้นต้องเริ่มเข้าใจ แล้วก็มั่นคงว่า ไม่ใช่เรา แต่เป็นธาตุที่เกิดแล้วรู้ ไม่ให้รู้ไม่ได้เลย เพราะฉะนั้น ธาตุรู้ต้องเกิดจึงรู้ เป็นธาตุรู้ ถ้าไม่เกิด ก็ไม่มีอะไรปรากฏเลยทั้งสิ้นในห้องนี้ แต่เพราะเหตุว่าทุกอย่างที่มี เพราะมีธาตุรู้เกิด แล้วก็รู้สิ่งนั้น สิ่งนั้นจึงปรากฏ แค่นี้ ดูง่ายๆ ดูธรรมดา แต่ลึกซึ้งที่ว่าเข้าใจ ต้องเข้าใจให้ตรงว่า ความจริงเป็นอย่างนี้ ใครก็เปลี่ยนไม่ได้ เพราะฉะนั้น ขณะที่เห็นสิ่งที่กำลังปรากฏทางตา ปรากฏว่าเป็นอย่างนี้ ไม่เป็นอย่างอื่น ที่โต๊ะมีอะไร ก็เป็นอย่างนี้ ข้างนอกห้องมีอะไร ก็เป็นอย่างนั้น

เพราะฉะนั้น ธาตุรู้ รู้สิ่งที่กำลังปรากฏ รู้แจ้งในลักษณะของสิ่งที่ปรากฏ สีแดง สีเหลือง สีฟ้า สีม่วง สีขาว จิตเป็นสภาพที่รู้แจ้ง ประจักษ์ลักษณะของสภาพธรรมนั้น เพียงแค่รู้ แต่ว่าไม่ใช่เข้าใจ ไม่ใช่อย่างอื่นเลย แค่เห็นอย่างนี้ ลองบอกว่าแค่เห็น นึกออกว่าเร็วแค่ไหน เพราะเวลานี้เห็นคน เห็นดอกไม้ เห็นโต๊ะ เห็นเก้าอี้ มากมาย แต่แค่เห็น น้อยแค่ไหน แค่เห็น แค่เห็นต้องยังไม่รู้ว่าเป็นอะไร เพราะแค่เห็น ถ้าเรายกอะไรให้ใครดูเร็วๆ แล้วก็เอาออกไป แค่เห็นเขาบอกได้ไหมว่าเป็นอะไร แต่ถ้านานก็สามารถที่จะบอกได้ อย่างทุกสิ่งทุกอย่างที่ปรากฏ สั้นมาก เร็วมาก ปรากฏสั้น หมดแล้ว แต่ว่าไม่ได้หมดไปเลย ยังมีสภาพธรรมอื่นอาศัยปัจจัยเกิดสืบต่อ แต่ไม่ใช่อันเก่าเลย ใหม่ตลอด เพราะฉะนั้น จากเกิดขณะแรก เป็นเด็กเล็กๆ จนกระทั่งโต จนกระทั่งถึง ณ วันนี้ สภาพธรรมเกิดแล้วก็ดับไป แล้วก็ไม่กลับมาอีกเลย และก็มีสภาพธรรมอื่น เกิดสืบต่อตลอดเวลา ไม่ขาดไปเลย จึงไม่ปรากฏว่า เราหายไปไหนจากโลกนี้ มีแต่เราตลอดเวลา เดี๋ยวหลับ เดี๋ยวตื่น เดี๋ยวหิว เดี๋ยวง่วง เดี๋ยวนอน เดี๋ยวทุกสิ่งทุกอย่าง ก็คือเป็นธรรมแต่ละหนึ่ง

เพราะฉะนั้น ให้เข้าใจความเป็นธาตุรู้ก่อนว่า ที่เป็นเราความจริงก็คือว่า มีธรรมสิ่งที่มีจริงอย่างหนึ่ง ซึ่งเกิดเพราะมีปัจจัยที่จะต้องเกิดขึ้นเป็นอย่างนั้น ไม่เกิดไม่ได้ ไม่เป็นอย่างนั้นก็ไม่ได้ จึงเป็นธรรม ซึ่งธรรมทั้งหมดเป็นอนัตตา แต่ว่าจิตขณะใดก็ตาม มีสิ่งหนึ่งสิ่งใดปรากฏ เพราะจิตเป็นธาตุที่กำลังรู้สิ่งนั้น ถ้าทางตา เราก็ใช้คำว่าเห็น ขณะนี้ตาไม่ใช่เห็น ไม่มีตา ก็ไม่เห็น แค่นี้ต่างกันแล้ว ว่าตาไม่เห็น แต่ว่าเห็นกำลังเห็น เพราะต้องมีตา ถ้าไม่มีตา ก็ไม่เห็น แต่ตาไม่เห็น และสิ่งที่ปรากฏให้เห็น ก็ไม่ใช่สิ่งที่กำลังเห็น เพียงถูกเห็น เพราะฉะนั้น นี่ก็คือแค่เห็นหนึ่ง ยังไม่รู้เลย แต่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงตรัสรู้ความจริงทั้งหมด เพื่อให้เข้าใจตามความเป็นจริงว่า เพราะไม่รู้ จึงมีความติดข้อง มีการแสวงหา มีความยึดมั่น มีความเป็นเรา ซึ่งเมื่อมีความเป็นเราแล้ว แสวงหาทุกอย่างเพื่อเรา เพราะรักเราที่สุด ดีไหม เดือดร้อนทุกวัน แสวงหาทุกวัน ก็ไม่รู้

อ.วิชัย แสดงว่าการที่จะเข้าใจความจริง ต้องจากที่เคยเป็นเราในทั้งวัน จนสามารถเข้าใจในแต่ละหนึ่ง ที่ท่านอาจารย์กล่าวถึงว่า แม้เห็นก็ต้องมีตา แล้วต้องมีสิ่งที่กำลังถูกรู้ คือสิ่งที่ปรากฏทางตาด้วย การเห็นจึงเกิดขึ้น การที่จะมีความเข้าใจอย่างนี้ จึงค่อยๆ ที่จะเห็นความเป็นจริงของธรรม ที่ไม่ใช่เรา

ท่านอาจารย์ ค่อยๆ เข้าใจ ยังอีกไกล เพียงแต่ว่าเริ่มเข้าใจถูกต้อง เพราะได้ฟังคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าไม่มีการได้ยินได้ฟังคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ฟังคำของคนอื่น ไม่สามารถที่จะทำให้ไตร่ตรอง จนกระทั่งเข้าใจจริงๆ ในขั้นการฟัง เข้าใจจริงในขั้นการฟัง หมายความว่าจากการฟัง ไม่มีการที่จะเปลี่ยนเป็นคิดอย่างอื่น จะบอกว่าจิตไม่มี ธาตุรู้ไม่มี ยอมรับไหม ในเมื่อขณะนี้กำลังเห็นทางตา จะไม่รู้ได้อย่างไรว่า สิ่งที่ปรากฏให้รู้นั้นคืออะไร สีสันต่างๆ ก็ปรากฏว่ามีจริงๆ เสียงมีจริง เพราะได้ยิน จะบอกว่าเสียงไม่มี ได้ยินไม่มี ได้อย่างไร เพราะฉะนั้น คำจริงก็คือคำที่กล่าวถึงความจริงของสิ่งที่มีจริงๆ ให้เข้าใจถูกต้อง เพื่อที่จะได้รู้ความจริง ว่าไม่มีเรา แต่ว่ายากไหม ที่จะเห็นว่า ไม่มีเรา ดีกว่ามีเรา หรือว่ามีเราดีกว่า ต้องเป็นคนตรงมาก การศึกษาพระธรรม ความจริงก็คือความจริง เข้าใจขั้นฟัง รอบรู้มั่นคงขั้นฟัง ภาษาบาลีใช้คำว่า ปริยัติ เบื้องต้นของการที่ปัญญาจะเจริญ จากการที่มีความเห็นถูกต้อง ตั้งแต่ต้น เพราะเหตุว่าถ้าไม่เข้าใจตั้งแต่ต้น ผิดตั้งแต่ต้น จะรู้ความจริงได้อย่างไร จะไปทางถูกได้อย่างไร เพราะฉะนั้น ความละเอียดลึกซึ้งของการฟัง ก็คือว่า ฟังเพื่อความเข้าใจถูกในสิ่งที่มีมั่นคง

ผู้ฟัง ผมขออนุญาตนำใบโฆษณา เป็นการเรี่ยไรทำบุญของวัด ข้อความก็มีอย่างนี้ ขอเชิญชวนท่านผู้มีจิตศรัทธา ทำบุญตักบาตร ข้าวสาร อาหารแห้ง กับพระภิกษุที่มาร่วมปฏิบัติธรรมเข้าอยู่ปริวาส สิ่งเหล่านี้ที่ทางวัดแต่ละวัดได้ทำไปแล้ว ตามพระธรรม และพระวินัยอย่างไร

ท่านอาจารย์ พูดอะไรก็พูดไป คนฟังเข้าใจหรือเปล่า คนฟังก็ไม่เข้าใจ เพราะฉะนั้นก็ไม่ใช่คำที่มีประโยชน์ เพราะเหตุว่าไม่ได้กล่าวถึงสิ่งที่มีจริงให้มีความเข้าใจที่ถูกต้อง เพราะฉะนั้น จากการที่ไม่รู้อะไรเลย คิดกันเอง ต่างๆ นานา ได้ยินคำอะไรก็เชื่อ ก็เปลี่ยนมาเป็นผู้ที่ไม่เชื่อง่ายๆ โดยที่ว่าต้องศึกษาให้มีความเข้าใจที่ถูกต้องในแต่ละคำ