ปกิณณกธรรม ตอนที่ 1145

ตอนที่ ๑๑๔๕

สนทนาธรรม ที่ โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า

วันที่ ๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๖๐

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น จากการที่ไม่รู้อะไรเลย คิดกันเองต่างๆ นานา ได้ยินคำอะไรก็เชื่อ ก็เปลี่ยนมาเป็นผู้ที่ไม่เชื่อง่ายๆ โดยที่ว่าต้องศึกษาให้มีความเข้าใจที่ถูกต้องในแต่ละคำ เช่น ข้อความที่กล่าวถึง เป็นการเรี่ยไรของพระภิกษุ ต้องรู้ว่าพระภิกษุคือใคร ไม่ใช่ว่ายังไม่รู้ว่า ภิกษุคือใคร ก็ตามไปเลย ใช่ไหม เพราะฉะนั้น ทุกครั้งที่ได้ยินคำอะไร ไม่รู้ก็คือไม่รู้ ต้องผิดแน่เวลาไม่รู้ แต่ถ้าไม่รู้และศึกษาให้เข้าใจ เป็นความเข้าใจที่ถูกต้อง ก็เป็นประโยชน์ว่า อะไรถูก อะไรผิด เพราะฉะนั้น ก่อนอื่น ถ้าไม่รู้ว่าภิกษุคือใคร เราก็ไม่สามารถที่จะรู้ได้ว่า ข้อความนั้นคืออะไร ถูกหรือผิด เพื่ออะไร มีใครไม่รู้จักภิกษุบ้าง คำตอบจะเป็นความจริงไหม ถ้าเปลี่ยนคำถามว่า มีใครรู้จักภิกษุบ้าง เห็นไหม ถ้าถามคำแรกว่ามีใครไม่รู้จักภิกษุ คนที่อยู่เมืองไทย เห็นผู้ที่ครองผ้า เราใช้คำว่า ผ้ากาสาวพัสตร์ ในภาษาบาลี ซึ่งหมายความถึงผ้าย้อมฝาด เป็นผ้าที่คนไม่ต้องการ โจรไม่ลัก ไม่ขโมย ไม่ใช่ผ้าสวยงามอะไร นั่นเหมาะกับผู้ที่สละเพศคฤหัสถ์ ซึ่งติดข้องในรูป ในเสียง ในกลิ่น ในรส ในโผฏฐัพพะ จึงสามารถที่จะครองผ้ากาสาวพัสตร์ได้ แสดงเพศของการสละ การละความติดข้อง แต่ต้องตามพระธรรมวินัย เพราะเหตุว่าไม่ใช่นักบวชในศาสนาอื่น แต่เป็นผู้ที่มี จะใช้คำว่า สวมใส่ หรือครอง หรือแต่งตัว หรืออะไรก็แล้วแต่ ตามแบบที่ได้ทรงบัญญัติไว้โดยพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่จะให้มีผ้าจีวรอย่างไร มีอะไร เป็นต้น

เพราะฉะนั้น ถ้าไม่มีการศึกษาให้เข้าใจจริงๆ เราเห็นใคร เราไม่รู้จักเลย แต่เราคิดว่าเป็นพระภิกษุ มีใครรู้จักภิกษุบ้าง และมีใครไม่รู้จักภิกษุบ้าง แค่นี้ ไม่ใช่ว่าได้ยินอะไรก็ตาม พูดตาม แต่ว่าต้องคิด ภิกษุคือใคร ทำไมไม่เหมือนคนอื่น เพราะอะไร เพราะฉะนั้น ภิกษุเรี่ยไรไม่ได้ ข้อหนึ่งแล้ว แค่รู้จักว่าภิกษุเรี่ยไรไม่ได้ เพราะว่าภิกษุคือผู้ที่ได้ฟังพระธรรม เข้าใจพระธรรม นี่คือหัวใจของพระพุทธศาสนา คือคำสอนที่ทำให้คนมีความเข้าใจที่ถูกต้อง เป็นเพศใดก็ได้ คฤหัสถ์ก็ได้ ใครก็ได้ เด็กก็ได้ ผู้ใหญ่ก็ได้ ฟังคำแล้วมีความเข้าใจ คำนั้นเป็นประโยชน์ มีค่า เพราะเหตุว่าไม่เคยรู้ไม่เคยเข้าใจมาก่อนเลย

ด้วยเหตุนี้ คนที่เข้าใจธรรม ศึกษาธรรม เห็นโทษภัยของสังสารวัฏของกิเลส เป็นภิกขุหรือเปล่า เห็นไหม มีหลายความหมาย ไม่ใช่เพียงแต่ว่า ผู้ที่เราเห็นแต่งตัว แล้วเราก็ไม่ศึกษาไม่เข้าใจอะไรเลย แล้วก็บอกว่านั่นคือพระภิกษุ ไม่ใช่ แต่ผู้เห็นภัยในสังสารวัฏ ฟังธรรมเห็นประโยชน์ ก็เป็นภิกขุ แต่ไม่ได้บวชตามพระธรรมวินัย เพราะไม่ได้สละเพศคฤหัสถ์ ซึ่งไม่ใช่ง่ายเลย เพราะเหตุว่า จะต้องมีการศึกษาเข้าใจก่อนว่า การเป็นภิกษุนั้นเพื่ออะไร ถ้าไม่ได้ฟังธรรมเลย ไม่เข้าใจเลย บวชทำไม แต่เมื่อเข้าใจแล้ว เห็นประโยชน์อย่างยิ่งของการที่จะมีชีวิตเพื่อเข้าใจธรรม สามารถที่จะสละความติดข้องในรูป ในเสียง ในกลิ่น ในรส ในโผฏฐัพพะ ซึ่งล้วนแล้วแต่ติดข้องตลอดทั้งวัน ทางตา ตื่นมาเราก็ติดข้องแล้ว ทางหู ทางจมูก ทางลิ้น ติดข้องมากๆ เลย ใช่ไหม ทางกาย ทางใจก็คิดนึกแต่เรื่องของสิ่งที่เคยเห็นเคยได้ยินพวกนี้ โดยที่ว่ายับยั้งไม่ได้ เพราะจะคิดถึงสิ่งที่ไม่เคยเห็น ไม่เคยได้ยินไม่ได้ และเห็นโทษของการที่จะมีชีวิตเพียงเล็กน้อย แต่ว่าไม่ได้เข้าใจธรรมพอ จึงสามารถที่จะสละชีวิตของคฤหัสถ์สู่เพศบรรพชิต เพราะเห็นว่าชีวิตน้อย ไม่มีใครอยู่ได้นาน แล้วก็ชีวิตที่เป็นประโยชน์จริงๆ สำหรับผู้ที่มีอัธยาศัย ที่จะสละอาคารบ้านเรือน ก็สามารถที่จะศึกษาพระธรรม แล้วก็รู้ว่าพระภิกษุจะต้องประพฤติปฏิบัติตามพระธรรมวินัย เพื่อขัดเกลากิเลส เพราะว่าพระธรรมวินัยสำหรับขัดเกลากิเลส ไม่ใช่สำหรับเบียดเบียนคนให้เดือดร้อน แต่ว่าเป็นผู้ที่เห็นประโยชน์ว่า ถ้าประพฤติปฏิบัติตามแล้วเบาสบาย เพราะขัดเกลากิเลส จึงสามารถที่จะเป็นพระภิกษุได้

ด้วยเหตุนี้ ก็ต้องรู้จริงๆ ว่า ภิกษุคือใคร เห็นภิกษุหรือเปล่า รู้จักภิกษุไหม หรือว่าไม่รู้จัก ก็เป็นเรื่องของแต่ละคน ซึ่งต้องตรง เพราะฉะนั้น พระภิกษุจะเรี่ยไรไม่ได้เลย เพราะเหตุว่าการเรี่ยไร ไม่มีที่พระผู้มีพระภาคบัญญัติให้ภิกษุทำได้ เพราะฉะนั้น ให้ทราบไว้ ภิกษุเรี่ยไรไม่ได้ ผู้ที่เรี่ยไรไม่ใช่ภิกษุในพระธรรมวินัย เพราะฉะนั้น พฤติกรรมต่างๆ ถ้ามีความเข้าใจพระธรรมวินัยแล้ว ก็สามารถที่จะรู้ว่า ใครเป็นภิกษุ ใครไม่ใช่ภิกษุ

ผู้ฟัง คือก็จะมี อุบาสก อุบาสิกา ซึ่งเป็นผู้ได้ยินได้ฟังธรรม แต่ว่าคำว่า แม่ชี ซึ่งก็มีอยู่กันทั่วไปทุกวันนี้ ไม่ทราบว่าแม่ชี มีในพระพุทธศาสนาบ้างหรือไม่

ท่านอาจารย์ ต้องเข้าใจจุดประสงค์ของการศึกษาธรรมว่าเพื่ออะไร มิฉะนั้นไม่ตรงทาง ศึกษาธรรม ฟังธรรม เพื่อเข้าใจธรรม เมื่อเข้าใจแล้ว ก็จะต้องรู้อัธยาศัยของตัวเองตามความเป็นจริงว่า ศึกษาเพื่ออะไร ทุกคนที่ต้องการเข้าใจพระธรรม อยากฟังพระธรรม ก็มาศึกษาพระธรรม แต่ใจตรงหรือเปล่ากับการฟัง เพราะว่าฟังเพื่ออะไร ทั้งหมดต้องเพื่อการละความไม่รู้ ขัดเกลากิเลสซึ่งเกิดจากความไม่รู้ เพราะฉะนั้น การละ การขัดเกลา ไม่ใช่เป็นการประกาศเปิดเผย เพราะฉะนั้น สำหรับพุทธบริษัทมี ๔ ภิกษุ ภิกษุณี ในครั้งโน้น แล้วก็อุบาสก อุบาสิกา สำหรับอุบาสก อุบาสิกา ก็คือผู้ที่ได้ฟังพระธรรม แล้วก็รู้อัธยาศัยว่า ยังเป็นเพศที่ครองเรือน สะสมมาที่ไม่พร้อม ไม่พอที่จะดำรงชีวิตอยู่อย่างเพศบรรพชิตได้ เพราะฉะนั้น ก็ไม่ได้บวช แต่ก็ศึกษาธรรม ขัดเกลากิเลส จนบรรลุคุณธรรมเป็นพระโสดาบัน พระสกทาคามี พระอนาคามี เมื่อบรรลุคุณธรรมเป็นพระอรหันต์แล้วจึงบวช

เพราะฉะนั้น เพศบรรพชิต เป็นเพศของพระอรหันต์ ถ้าคิดอย่างนี้ เข้าใจอย่างนี้ ตรงกับอัธยาศัยไหม กล้าไหม ที่จะคิดว่าเพศที่สูงอย่างนั้น แต่เราไม่มีความรู้ ไม่มีความเข้าใจอะไรเลย หรือว่าบวชไป ก็ไม่ได้ศึกษา ไม่ได้เข้าใจธรรมเลย แต่ยังมีเพศของพระอรหันต์ เพราะเหตุว่า เมื่อใครก็ตาม รู้แจ้งอริยสัจธรรมเป็นพระอรหันต์แล้ว จะเป็นเพศคฤหัสถ์ต่อไปไม่ได้ ต้องสละอาคารบ้านเรือน เพราะฉะนั้น แม้ว่ามีคุณธรรมถึงความเป็นพระโสดาบันแล้ว แต่ก็รู้อัธยาศัยตามความเป็นจริง ไม่หลอกลวง และก็ไม่หวังการที่ใครจะต้องมาชื่นชม ยกย่อง ให้ลาภ สรรเสริญ อะไรทั้งสิ้น ใช่ไหม เพราะฉะนั้น ต้องเป็นผู้ที่ตรง ผู้ที่ศึกษาพระธรรม และจะได้สาระจากพระธรรม คือผู้ที่ตรง เพราะฉะนั้น ศึกษาธรรม เพื่อละคลายความเป็นเรา ละคลายความติดข้อง ด้วยปัญญาที่ค่อยๆ เข้าใจธรรมขึ้น แต่ถ้าปัญญาไม่มี น้อย ไม่พอ ก็ไม่สามารถที่จะทำลายกิเลสได้ตามลำดับขั้น แม้แต่จะทำลายกิเลส ก็ต้องมีการละคลายก่อน ซึ่งใครจะรู้ ไม่ได้แสดงออกมาทางกาย ทางวาจา เป็นปกติ ไม่มีใครสามารถจะรู้ได้เลย ว่าใครมีปัญญาระดับไหน เพราะว่ากายว าจา ก็ยังเป็นปกติตามกำลังของกิเลส แม้ผู้ที่ไม่ใช่พระอรหันต์ แต่ว่าประพฤติปฏิบัติตามพระธรรมวินัยครบถ้วน ใครรู้ว่าไม่ใช่พระอรหันต์

เพราะฉะนั้น ก็เป็นเรื่องของจิตใจ เป็นเรื่องของการที่เห็นคุณประโยชน์ของการที่ว่า เป็นผู้ตรงที่ฟังธรรม เพื่อเข้าใจธรรม เพื่อรู้ความจริง เพื่อละคลายกิเลส เพราะฉะนั้น จะมาห่วงเพศอะไร สำหรับในครั้งอดีตก็มีภิกษุมาก เพราะท่านมีอัธยาศัยที่จะสละอาคารบ้านเรือน บวชเป็นบรรพชิต แต่กิเลสก็ไม่ได้ดับไป ด้วยเหตุนี้ จึงมีการประพฤติผิดต่างๆ ซึ่งเป็นต้นเหตุให้พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงบัญญัติพระวินัย ว่าสิ่งนั้นไม่ควรแก่เพศบรรพชิต เพราะฉะนั้น ผู้ที่เป็นบรรพชิตจะต้องสำนึกตลอดเวลา ตั้งแต่ตื่น ว่าเราไม่ใช่คฤหัสถ์ ต่างกันโดยสิ้นเชิง โดยประการทั้งปวง ทั้งที่อยู่อาศัย ทั้งเครื่องนุ่งห่ม เพราะฉะนั้น ก็ต้องรู้ตามความเป็นจริงว่า สละคือสละ ถ้ายังไม่สละ แต่ครองผ้า หรือมีเสื้อผ้า หรือมีเครื่องหมายที่ทำให้คนอื่นเข้าใจ ว่าเป็นผู้ที่มุ่งต่อการที่จะเข้าใจธรรม อบรมเจริญปัญญา ละคลายกิเลส แต่ความจริงไม่ใช่อย่างนั้น ก็เป็นผู้ที่ลวง เพราะฉะนั้น ไม่สามารถที่จะได้สาระจากพระธรรมวินัยเลย สำหรับพุทธบริษัทที่เป็นภิกษุณี ยุคนี้ไม่มี ใครอยากให้มีบ้าง เห็นไหม ตัวอยากมาแล้ว ไม่ใช่เป็นเรื่องขัดเกลาเลย แต่ถ้าเป็นเรื่องขัดเกลา ก็รู้ว่าเหตุใดพระผู้มีพระภาคจึงทรงอนุญาตให้สตรีบวชในครั้งนั้น เพราะในครั้งนั้น มีผู้ที่สะสมปัญญา สามารถที่จะถึงความเป็นพระอรหันต์ได้

ด้วยเหตุนี้ จึงมีภิกษุณีอรหันต์ เป็นเอตทัคคะในทางต่างๆ แต่หมายความว่า คฤหัสถ์เองที่รู้แจ้งอริยสัจธรรมโดยไม่บวชก็มี และก็เป็นเอตทัคคะ ผู้ที่เปรื่องปราชญ์ในทางต่างๆ ก็มีมาก ในขณะที่ผู้ที่บวชเป็นภิกษุ แต่อัธยาศัยไม่ได้สะสมมาพอ ก็ยังไม่ถึงการรู้แจ้งอริยสัจธรรมก็ได้ แต่ว่าทั้งหมดต้องเป็นไปเพื่อการขัดเกลา การศึกษาธรรมต้องเป็นผู้ตรง ตั้งแต่เริ่มศึกษา จึงจะได้สาระ ด้วยเหตุนี้ ตรงคือการขัดเกลา เพราะฉะนั้น เรายังไม่ได้เข้าใจว่า ทุกคำที่เราพูด เรามีความเข้าใจมากน้อยแค่ไหน เช่น คำว่าศีล (สีละ) คือความประพฤติเป็นไปของจิต ซึ่งเกิดพร้อมกับเจตสิก ซึ่งทำให้จิตนั้นมีลักษณะหลากหลายต่างๆ กันไป เพราะฉะนั้น จิตก็มีอาการปรากฏ ตามเจตสิกที่เกิดร่วมด้วย ด้วยเหตุนี้ ขณะใดที่เป็นอกุศล ความเป็นไปของจิตก็เป็นไปในอกุศล แม้คิด แม้พูด แม้ทำ ด้วยเหตุนั้น ขณะนั้น เป็นอกุศลศีล ไม่ต้องมีเครื่องแบบ ใช่ไหม และขณะใดก็ตามที่กุศลจิตเกิด มีความประพฤติเป็นไปที่เป็นกุศล ขณะนั้นก็เป็นกุศลศีล มีใครรู้บ้างว่า ขณะนี้ เดี๋ยวนี้ เป็นกุศลศีล หรือเป็นอกุศลศีล ไม่ใช่ด้วยเครื่องแบบที่จะมานับข้อ แต่ต้องเป็นด้วยความตรง และความจริงใจ จึงจะรู้ว่าขณะนั้นไม่ใช่เรา เพราะอะไร กว่าจะรู้ว่าไม่ใช่เรา แต่เป็นธรรมหลากหลายมาก เป็นเรื่องขัดเกลาทั้งสิ้น

เพราะฉะนั้น ถ้าเป็นผู้ที่ขัดเกลา คนอื่นจะไม่สามารถรู้ได้เลย แม้แต่เพียงการเสียสละ ถ้าไม่เสียสละ เป็นกุศลไม่ได้ เพราะเป็นความเห็นแก่ตัว การเสียสละมีมาก ทั้งภายในบ้าน มีพี่น้องหลายๆ คน มีคนที่ช่วยทำงานในบ้าน จนกระทั่งถึงเพื่อนฝูง วงศาคณาญาติ ใครเสียสละให้เป็นประโยชน์กับคนอื่นบ้าง ไม่ว่าในทางใด แต่เขาก็ไม่ได้ประกาศว่าเขาเสียสละ แต่เขาทำในสิ่งที่ดี เพราะฉะนั้น ก็จะเห็นได้ว่า ถ้าเป็นกุศลจริงๆ เป็นการสละอกุศล ไม่ใช่เป็นการที่จะให้คนอื่นรู้ว่า มีศีลกี่ข้อ เพราะฉะนั้น ก็ไม่จำเป็นเลย ที่จะต้องมีเครื่องแต่งกาย หรือว่ามีอะไร ที่จะทำให้คนอื่นเข้าใจกุศลของใครก็ตาม ซึ่งกำลังมีในขณะนี้ เพราะว่ากุศลต้องเป็นเรื่องละ เป็นเรื่องสละ เพราะฉะนั้น จะเห็นได้ในยุคนี้ไม่มีภิกษุณี แต่ก็ยังมีผู้ที่อยากจะเป็นภิกษุณี และจะขัดเกลาอะไร ด้วยความอยาก ที่จริงแล้วใครจะเปลี่ยนแปลงคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ไหม ไม่ว่าในยุคไหน สมัยไหน ถ้ามีความเคารพในพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็จะรู้ว่าทุกคำของพระองค์ เป็นเรื่องของปัญญา ความเห็นที่ถูกต้อง

เพราะฉะนั้น พุทธบริษัท มี ๔ ในครั้งพุทธกาล ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา เพราะฉะนั้น ที่เป็นบรรพชิต เป็นสมณะ เป็นผู้ที่ได้อุปสมบท เพื่อที่จะได้อบรมขัดเกลากิเลสในเพศบรรพชิต ตามรอยของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในอดีตก็มีภิกษุกับภิกษุณี ซึ่งพระองค์ไม่มีพระประสงค์ที่จะให้มีภิกษุณี จึงได้ทรงบัญญัติสิกขาบทสำหรับภิกษุณีมากกว่าของภิกษุ เพื่อที่จะให้ภิกษุณีค่อยๆ หมดไปตามกาลเวลา ซึ่งในยุคนั้น เพราะมีผู้ที่จะสามารถถึงความเป็นพระอรหันต์ได้ จึงประทานอนุญาตให้บวช แต่ในยุคต่อๆ มาก็ไม่ใช่กาลสมัย เพราะฉะนั้น ด้วยพระมหากรุณาที่ให้ผู้หญิงที่ได้อบรมขัดเกลากิเลส ถึงความเป็นพระอรหันต์ได้บวชในครั้งนั้น แต่ต่อมาก็ค่อยๆ ลดน้อยลงตามกาลสมัย เพราะฉะนั้น ต้องตระหนักว่า จะมีเกินกว่านี้ไม่ได้ คือมีภิกษุในยุคนี้ แล้วก็มีอุบาสก มีอุบาสิกา สำหรับผู้ที่ใคร่ในการที่จะรักษาศีล ก็ไม่จำเป็นอย่างที่กล่าว จะรักษามากน้อยเท่าไหร่ได้ ที่บ้าน ที่ไหนก็ได้ เพราะเป็นเรื่องของจิตใจ เป็นเรื่องของกุศลจิตที่เกิดขึ้นเป็นไป ในการที่จะรักษาศีล แต่ละคนรู้เอง ไม่ใช่ว่าคนอื่น ต้องมานั่งคอยมอง คอยเฝ้า คอยบอก ใช่ไหม แต่ว่าเมื่อได้ศึกษาแล้ว ก็สามารถที่จะรู้ได้ว่า กุศลศีล ก็คือขณะใดก็ตามที่จิตเป็นกุศล แม้ขณะที่ฟังธรรมขณะนี้ ก็เป็นกุศลศีล เพราะฉะนั้น ไม่ต้องมีการที่จะนับว่าเท่าไหร่ จะขัดเกลาเท่าไหร่ แต่ถ้าเราเห็น เรียกว่าเป็นสิ่งที่ถูกต้องสมควร และสามารถประพฤติปฏิบัติตามได้ ขณะนั้นกุศลจิตก็เกิดขึ้นเป็นไป ไม่ต้องมีการประกาศ ไม่ต้องมีการบอกใครเลยทั้งสิ้น

ด้วยเหตุนี้ ถ้าจะกล่าวถึงแม่ชี ก็คือ อุบาสิกา ผู้จะรักษาศีล ๘ บางท่านก็อาจจะรักษาเกินกว่านั้นก็ได้ โดยการที่ให้คนอื่นได้รู้ได้เข้าใจว่าตนเองเป็นผู้ที่รักษาศีล ๘ แต่จริงๆ แล้ว การรักษาศีล ๘ โดยคนอื่นไม่ต้องรู้ อย่างวิสาขามิคารมารดา ก็รักษาศีล ๘ แต่ก็ไม่ได้นุ่งขาวห่มขาว หรืออะไรเลยทั้งสิ้น ใช่ไหม เพราะว่าเป็นเรื่องของธรรม เป็นเรื่องของจิตใจ แต่ว่าไม่ใช่เป็นเรื่องของการอวด หรือบอก หรือกล่าว หรือว่าทำให้คนอื่นต้องเลื่อมใส หรือต้องเข้าใจ ไม่สมควรอย่างยิ่งที่จะใช้คำอย่างพระ เพราะเหตุว่าเป็นอุบาสิกาธรรมดา ก็คือว่าไม่ใช่ภิกษุณี เพราะมี ๒ เพศ บรรพชิตกับคฤหัสถ์

ผู้ฟัง ขอความกรุณาอธิบาย อยากรู้ธรรม แต่ไม่อยากละกิเลส

อ.อรรณพ ฟังดูคล้องจองดี แต่ว่าก็เพียงแต่มีความอยากรู้เรื่องราวของธรรม เพราะว่าอาจจะดูว่าน่าสนใจดี แล้วก็ดี รู้ธรรมไว้อีกสักอย่างหนึ่ง เพราะว่าก็รู้หลายเรื่องแล้ว เพราะฉะนั้น ก็เป็นความอยากรู้เพียงเรื่องธรรม จึงไม่ได้เป็นความที่เข้าใจธรรมตั้งแต่เริ่มต้น เพราะฉะนั้น ก็ยังมีความติดข้องอยู่ ก็จึงบอกว่า แต่ไม่อยากที่จะละกิเลส เพราะฉะนั้น ก็เป็นความคิดด้วยความอยาก แล้วก็ยังไม่ได้เห็นประโยชน์ของพระธรรมจริงๆ ก็มีประเด็นกราบเรียนท่านอาจารย์ว่า การศึกษาธรรมทีละคำ ที่จะเป็นขั้นแรกของการที่จะเริ่มรู้ เพื่อที่จะรอบรู้ต่อไป

ท่านอาจารย์ ก็เริ่มจากประโยคที่ว่า อยากรู้ธรรม แต่ไม่อยากละกิเลส ทีละคำ ใช่ไหม เพราะศึกษาธรรม ถ้าจะเข้าใจจริงๆ ก็ต้องทีละคำ อยากรู้ธรรม แต่ไม่อยากละกิเลส แล้วรู้ธรรมหรือยัง เห็นไหม อยากรู้ธรรม แต่ไม่อยากละกิเลส ชัดเจน ยังไม่รู้ธรรม แต่แค่อยาก อยากรู้ธรรม เพราะฉะนั้น ยังไม่รู้ธรรมเลย ถ้ารู้ อยากก็เป็นธรรม อยากรู้ก็เป็นธรรม ตัวธรรมก็มีจริงๆ ที่อยากรู้ ทั้งๆ ที่กำลังอยู่เผชิญหน้า อยากรู้ธรรมหรือ ถ้ารู้ว่าธรรมคืออะไร เดี๋ยวนี้เอง ธรรมทั้งหมด อยากรู้ธรรมไหน เห็นไหม เพราะไม่รู้ธรรม ก็เข้าใจว่าอยากรู้ธรรม แต่ในเมื่อขณะนี้ทุกอย่างเป็นธรรม อยากรู้ธรรมไหน ก็ไม่รู้ใช่ไหม เพราะไม่รู้ธรรม เพียงแต่ได้ยินคำว่าธรรม แต่ไม่รู้ว่าธรรมคืออะไร ก็อยากรู้ธรรม จริง เพราะไม่รู้ จึงอยากรู้ธรรม แต่ไม่อยากละกิเลส ถ้าเข้าใจธรรม ไม่อยากก็มีจริงๆ เป็นธรรม กิเลสก็มีจริงๆ ก็เป็นธรรม

เพราะฉะนั้น ทุกอย่างที่พูด มีจริง อยากรู้ธรรมก็มีจริง แต่ไม่อยากละกิเลสก็จริง เพราะเหตุว่า ปัญญาไม่พอ เพราะฉะนั้น เพียงคำพูดว่า อยากรู้ธรรม แค่ไหน ฟังวันเดียว หรือว่าอยากรู้ธรรม ยังไม่ได้รู้ก็ฟังต่อไปอีก ที่จะได้เข้าใจจริงๆ เพราะฉะนั้น แค่คำพูดว่า อยากรู้ธรรม ทีละคำ อยากรู้ธรรม แต่ไม่ฟังธรรม มีไหม มี อยากรู้ธรรมขอฟังหน่อย พอรู้ว่าธรรมเป็นอย่างไร ก็ไม่ฟังอีกแล้ว ก็มีใช่ไหม นั่นหรือคืออยากรู้ธรรม เพราะไม่รู้ธรรม เพราะฉะนั้น ธรรมไม่ใช่สิ่งที่ใครจะรู้ได้ง่ายๆ เพียงแค่ธรรมคำเดียว ถ้าไม่เคยเป็นผู้ที่สะสมการได้ยิน ได้ฟัง มาในอดีตนาน จะกี่ชาติก็ตามแต่ ถึงมีเสียงธรรม ก็ไม่ฟัง ไม่ต้องอยากรู้ธรรม เพราะว่าจะรู้ธรรมโดยไม่ฟังไม่ได้ เพราะฉะนั้น เครื่องวัดของการที่มีความสนใจที่จะเข้าใจธรรม ก็คือว่าเห็นประโยชน์และฟังธรรมแค่ไหน และรู้ด้วยว่าขณะนั้นก็ไม่ใช่เรา จะไปฝืนอัธยาศัยของใคร ให้คนที่เขาไม่สนใจธรรม ให้เขาจะเข้าใจธรรม เห็นประโยชน์ธรรม ก็ไม่ได้เลยสักคนเดียว แต่ละหนึ่ง เป็นแต่ละหนึ่งจริงๆ และแต่ละหนึ่ง ก็เป็นธรรมหนึ่งเท่านั้นด้วย ซึ่งเกิดขึ้น ดับไป แล้วก็ไม่กลับมาอีกเลย

เพราะฉะนั้น ศึกษาธรรม ต้องรู้ว่าธรรมละเอียด ลึกซึ้ง และเป็นสิ่งที่มีจริง แต่ว่ายากที่จะรู้ได้ แต่ประโยชน์มหาศาล เปรียบกับสิ่งใดไม่ได้เลย จากการที่ไม่เคยรู้มาก่อน ไม่ใช่ให้ไปละกิเลส จากการที่ไม่เคยรู้มาก่อน แล้วรู้บ้าง ค่อยๆ เข้าใจขึ้น ประโยชน์มีไหม แค่นั้นยังละกิเลสไม่ได้เลย และถ้าสามารถที่จะรู้ จนละกิเลสได้ไม่ใช่เราละ แต่ความรู้นั้นต่างหากที่ละกิเลสได้ ก็ย่อมเป็นประโยชน์ เพราะฉะนั้น ถ้าฟังเผินๆ ก็เหมือนกับว่า จะทำอย่างไรดี อยากรู้ธรรม แต่ไม่อยากละกิเลส ถ้าไม่อยากละกิเลส ก็ต้องไม่รู้ธรรม

อ.อรรณพ เพราะไม่รู้ ก็เลยอยากรู้

ท่านอาจารย์ อยากรู้ไปทำไม เพื่อเกียรติยศ ชื่อเสียง คนสรรเสริญ ลาภยศ อย่างนั้นหรือ เพราะฉะนั้น ก็แสดงว่า คนที่อยากรู้ธรรม ก็ต้องรู้จริงๆ ว่าเพราะอะไร ความจริงก็คือว่า ขณะที่อยากรู้ก็เป็นธรรม ไม่อยากละกิเลสก็เป็นธรรม และเมื่อมีธรรมแล้ว คือสิ่งนั้นเกิดแล้วดับไป เป็นปกติธรรมดา เพราะฉะนั้น ขณะที่กำลังอยากรู้ ก็เกิดแล้วก็ดับ เพราะฉะนั้น รู้ธรรมไม่ใช่รู้ตอนอื่น รู้ในขณะที่สิ่งหนึ่งสิ่งใดเกิดขึ้นปรากฏ จนกว่าจะรู้ว่า ขณะนั้นก็เป็นธรรมที่เกิดขึ้น ความอยากเกิดขึ้น และความอยากก็ดับไป ไม่อยากละกิเลส ก็เกิดขึ้น ไม่อยากที่จะละกิเลส แล้วก็ดับไป เพราะฉะนั้น ทุกอย่างที่มีจริงๆ เมื่อเกิดขึ้น แล้วก็ดับไป นี่คือผู้ที่รู้ธรรม