ปกิณณกธรรม ตอนที่ 1199

ตอนที่ ๑๑๙๙

สนทนาธรรม ที่ โรงเรียนวัดราชศรัทธาธรรม

วันที่ ๑๐ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑

---

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นคำว่า ทุกขะที่นี้หมายความถึง การเกิดดับนั้น ไม่ใช่สิ่งที่น่ายินดี น่าพอใจ ความรู้สึกเป็นสุขเกิดแล้วดับไหม

ผู้ฟัง ดับ

ท่านอาจารย์ เป็นทุกข์ไหม

ผู้ฟัง ก็แล้วแต่

ท่านอาจารย์ ไม่ได้เลย นี่ไม่ได้แล้ว เพราะเหตุว่าสิ่งหนึ่งสิ่งใด มีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นมีความดับไปเป็นธรรมดา เป็นไตรลักษณะ คือ เมื่อดับและก็ต้องเป็นสิ่งที่ไม่น่ายินดี ใครจะชอบสิ่งซึ่งแค่ไม่มี แล้วก็เกิดมีชั่วคราวแสนสั้น และก็ดับไปแล้วไม่กลับมาอีกเลย น่าพอใจหรือ

ผู้ฟัง ก็ไม่น่าพอใจ

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นก็ต้องเข้าใจว่า ทุกขอริยสัจจะ หรือ ทุกขลักษณะหมายความถึงการเกิดดับ เพราะฉะนั้นความสุขมีจริงไหม

ผู้ฟัง มี

ท่านอาจารย์ เมื่อไรมี

ผู้ฟัง ถ้าเกิดความปิติกับอะไรสักอย่าง

ท่านอาจารย์ มีเมื่อเกิด ถ้าไม่เกิดก็ไม่เป็นสุขใช่ไหม อะไรก็ตามที่มี ต้องเกิดทั้งนั้น เพราะฉะนั้นความรู้สึกเป็นสุข ต้องเกิด แล้วดับไหม

ผู้ฟัง ดับ

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นความรู้สึกเป็นสุขนั้นเป็นทุกข์หรือไม่

ผู้ฟัง เป็นทุกข์

ท่านอาจารย์ เห็นไหม ถ้าคิดแล้ว ไตร่ตรองแล้ว จะรู้ว่า ความจริงเปลี่ยนไม่ได้ เพราะฉะนั้นเป็นความทุกข์ ที่พระอริยบุคคล ที่ได้อบรมเจริญปัญญาแล้ว สามารถประจักษ์ได้ จึงมีสาวกตั้งแต่พระโสดาบัน ดับกิเลสระดับหนึ่ง พระสกทาคามี ดับกิเลสต่อไปอีก พระอนาคามี ก็ดับความยินดีพอใจใน รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ และพระอรหันต์ไม่มีกิเลสใดๆ เหลือเลย เพราะฉะนั้นต้องประจักษ์แจ้ง ทุกสิ่งเป็นทุกข์ จึงไม่ติดข้อง ตอนนี้รู้จักไตรลักษณ์แล้ว ใช่ไหม สิ่งที่ไม่เกิดเป็นทุกข์ไหม

ผู้ฟัง ไม่เกิดก็ไม่ทุกข์

ท่านอาจารย์ ถูกต้อง ต้องเฉพาะสิ่งที่เกิดและดับเท่านั้น ที่เป็นทุกข์ เพราะฉะนั้นทุกวันนี้กำลังเป็นทุกข์หรือไม่ ทุกวันแม้แต่เดี๋ยวนี้เป็นทุกข์หรือไม่

ผู้ฟัง ถ้าเดี๋ยวนี้ไม่ทุกข์

ท่านอาจารย์ ไม่มีอะไรเกิด ไม่มีอะไรดับ

ผู้ฟัง ก็เกิดดับไปเรื่อยๆ

ท่านอาจารย์ เกิดดับเป็นทุกข์หรือไม่ เห็นไหม ต้องมั่นคงจริงๆ เพราะฉะนั้นเมื่อมีความเข้าใจที่ถูกต้อง เปลี่ยนได้ไหม ถ้าเป็นความจริง เปลี่ยนไม่ได้ เพราะฉะนั้นสิ่งหนึ่งสิ่งใดมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นมีความดับไปเป็นธรรมดา จากไม่มี ก็มี ที่สั้นแสนสั้น และก็ดับไปแล้ว ไม่กลับมาอีกเลย เหมือนไม่เคยเกิดเลย

ผู้ฟัง เราจะสามารถปฏิบัติธรรมในชีวิตประจำวัน ได้อย่างไรบ้าง

ท่านอาจารย์ เราไม่รู้ใช่ไหม

ผู้ฟัง ไม่รู้

ท่านอาจารย์ แล้วจะปฏิบัติ

ผู้ฟัง ใช่

ท่านอาจารย์ ก็ไม่รู้

ผู้ฟัง หมายความว่า ถ้าจะรู้ ก็คือต้องศึกษาทางทฤษฎีก่อน ใช่ไหม

ท่านอาจารย์ ฟังคำของใคร ที่ควรฟังอย่างยิ่ง

ผู้ฟัง พระพุทธเจ้า

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นต้องฟังคำที่พระองค์ได้ตรัสไว้ดีแล้ว และก็ไตร่ตรองจนเป็นความเข้าใจที่ถูกต้อง จนกระทั่งจะนำไปสู่การเข้าใจ ยิ่งขึ้นๆ นั่นคือปฏิปัตติแต่ถ้าไม่มีความเข้าใจอะไรเลย ไม่รู้ก็คือ ต้องไม่รู้ไปเรื่อยๆ

ผู้ฟัง ก็คือต้องฟังธรรมของพระพุทธเจ้า

ท่านอาจารย์ เข้าใจด้วย

ผู้ฟัง เข้าใจด้วย ถ้าไม่เข้าใจ

ท่านอาจารย์ ก็ไม่เข้าใจไปตลอด

ผู้ฟัง ต้องหาผู้รู้มาอธิบาย

ท่านอาจารย์ ใครจะรู้ ถ้าไม่ใช่รู้คำที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสไว้ดีแล้ว ตรงกันกับคำที่พระองค์ได้ตรัส

ผู้ฟัง ก็มีความสงสัยว่า การฝึกสติสัมปชัญญะต่างๆ ฝึกแบบไหนที่จะให้อยู่ในชีวิตประจำวันได้ด้วย แล้วก็เป็นทางที่พ้นทุกข์ได้ด้วยอย่างนี้

ท่านอาจารย์ เวลาที่มีใครไปเฝ้าพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่เคยบอกว่าให้ใครทำอย่างนั้นอย่างนี้ แต่ทรงแสดงความจริงให้ผู้นั้น เข้าใจถูกต้อง เป็นความเข้าใจของเขาเอง เพราะฉะนั้นถ้าเขายังคงไม่รู้อยู่ และใครบอกให้ทำอะไรก็ทำ ก็ทำด้วยความไม่รู้

ผู้ฟัง ทีนี้ที่พระองค์ตรัสไว้ว่า สติปัฏฐาน ๔ อย่างเช่น หมวดกาย กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน ที่พระองค์ตรัสไว้ว่า หมวดของอิริยาบถบรรพ ก็คือ ยืน เดิน นั่ง นอน ตรงนี้ก็คือ ที่พระองค์บอกว่า ให้เรารู้ชัด รู้ชัดว่า เรายืนอยู่ก็รู้ว่ายืนอยู่ ซึ่งครูบาอาจารย์ก็สอนว่า เราสามารถนำมาปฏิบัติ ในชีวิตประจำวันได้ด้วย ตรงนี้ผมไม่เข้าใจวิธีการปฏิบัติ อย่างกระจ่างเท่าไร

ท่านอาจารย์ ก็ถูกต้อง ที่ไม่เข้าใจ ไม่เข้าใจนั้นถูก จะเข้าใจได้อย่างไร พูดแค่นี้พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมกี่พรรษา ๔๕ พรรษา แสดงว่าคำของพระองค์นี่ง่ายหรือยาก ที่จะเข้าใจ

ผู้ฟัง ยาก

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นถ้ามีคนบอกว่า นั่งก็รู้ ยากไหม

ผู้ฟัง ยาก ก็ถึงไม่เข้าใจ

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น นั่ง คืออะไร รู้ไหม

ผู้ฟัง ก็คือ การกำหนดสติ รู้ว่าตัวเองนั่ง

ท่านอาจารย์ ไม่ได้ถามว่ากำหนดอะไร ถามว่า นั่ง คืออะไร รู้ไหม

ผู้ฟัง ก็เป็นอิริยาบถหนึ่ง

ท่านอาจารย์ อิริยาบถนั้น คืออะไรรู้ไหม

ผู้ฟัง ไม่ทราบ

ท่านอาจารย์ ไม่ทราบ เพราะฉะนั้นต้องตั้งต้น ตั้งแต่คำว่า "ธรรม" ถ้าไม่อย่างนั้นเราก็จะไม่รู้อะไรเลย เพียงแต่บอกว่า นั่งก็ให้รู้ ๔๕ พรรษา พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสอย่างนี้หรือ ให้ใครนั่งก็รู้ แต่แสดงให้เห็นว่า กว่าที่จะได้ตรัสรู้ความจริง ทรงบำเพ็ญบารมีนานเท่าไร และเมื่อตรัสรู้แล้ว จะบอกให้คนนั่งก็รู้ แค่นี้หรือ จะเป็นไปได้ไหม

ผู้ฟัง ไม่ใช่ คือหมายความว่า ให้จิตคืออย่าไปส่งออกนอก คิดเรื่องอื่น แล้วก็ให้จิตรู้ชัดว่า เรากำลังนั่งอยู่ คืออะไรประมาณนี้

ท่านอาจารย์ ทั้งหมดไม่ใช่คำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าเป็นคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ฟังเข้าใจ เริ่มมีปัญญาของตนเอง แม้ทุกสิ่งทุกอย่างที่เคยไม่รู้ ก็ค่อยๆ รู้ขึ้น ไม่ใช่ ๔๕ พรรษา นั่งก็ให้รู้ ยืนก็ให้รู้ เดินก็ให้รู้ นั่นไม่ใช่คำสอนของสัมมาสัมพุทธเจ้าแน่นอน เพราะไม่รู้ ใช่ไหม

ผู้ฟัง ใช่

อ.วิชัย เพราะฉะนั้น จึงเป็นเรื่องของความรู้ อย่างที่เราสนทนากัน ถ้าความรู้มั่นคงขึ้น สะสมจนมีกำลัง สามารถเข้าใจว่าธรรมอยู่ตรงไหน ขณะที่นั่ง เข้าใจธรรมได้ไหม ขณะที่ยืน เข้าใจธรรมได้ไหม ขณะที่นอน เข้าใจธรรมได้ไหม สำคัญคือ ความเข้าใจธรรม

ดังนั้นการที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงความละเอียดของธรรม เพื่อให้รู้ความจริง อย่างที่เราสนทนาในช่วงแรกว่า ธรรม อยู่ตรงไหน ธรรม คืออะไร เพราะฉะนั้นถ้าไม่มีปัญญาเกิดขึ้น ค่อยๆ เข้าใจความเป็นจริงของธรรม แล้วขณะที่ ยืน เดิน นั่ง นอนจะรู้ได้อย่างไร แต่เมื่อสะสมปัญญาที่เข้าใจความเป็นจริงของธรรม ไม่ว่าจะอยู่ในอิริยาบถไหน ปัญญาสามารถรู้ตามความเป็นจริง

ผู้ฟัง ที่ท่านอาจารย์บอกว่า ให้เราฟังคำจากพระพุทธเจ้า ปัจจุบันเราก็ฟังจากพระสงฆ์ ที่เป็นพระผู้ใหญ่ ซึ่งเราก็ไม่ทราบว่าคำ ที่ท่านแสดงเป็นคำที่พุทธเจ้าแสดงหรือเปล่า จริงๆ แล้วเราควรจะฟังจากตรงไหน

ท่านอาจารย์ ฟังให้เข้าใจสิ่งที่กำลังมีในขณะนี้ และจะรู้ความละเอียดลึกซึ้งอย่างยิ่ง ของแต่ละคำที่ได้ฟัง ว่าไม่เคยได้ยินมาก่อน จนกว่าจะรู้ว่า ความจริงของสิ่งนี้ เป็นอย่างไร จึงรู้ว่าผู้ที่ได้ตรัสรู้แล้ว จึงสามารถที่จะกล่าวความจริง ของสิ่งที่มี เช่น ขณะนี้ ถ้าไม่มีอะไรเกิดขึ้นเลย ก็ไม่มีอะไรทั้งสิ้น แต่เมื่อมีสิ่งหนึ่งสิ่งใดเกิดขึ้น โลกจึงมี แต่ละหนึ่งๆ โดยรวมกันแล้วก็เป็นโลก สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิด และสิ่งนั้นดับ

สามารถที่จะรู้ความจริงที่เกิดดับได้ ด้วยปัญญาที่เข้าใจขึ้น ที่ใช้คำว่าปฏิบัติธรรม ต้องมาจากภาษาบาลี "ปฏิปัตติ" แต่คนไทยใช้คำว่า ปฏิบัติ เลยเข้าใจว่า ทำ เพราะฉะนั้นก็คิดว่าต้องไปทำอย่างหนึ่งอย่างใด แต่ความจริงไม่ได้เข้าใจเลยว่า ทำอะไร แล้วจะรู้อะไร

ถ้าไม่มีความเข้าใจเลย ก็ไม่สามารถที่จะเข้าใจได้ถูกต้อง แต่ถ้ามีการฟังเข้าใจ เข้าใจแค่ฟังไม่พอ เพราะเหตุว่าต้องสามารถที่จะรู้จริง ถึงการที่เดี๋ยวนี้เป็นอย่างนั้น มิฉะนั้นแล้วก็เลื่อนลอย ใช่ไหม แต่คำใดที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสแล้ว สามารถที่จะประจักษ์แจ้งได้ แต่ไม่ใช่ด้วยความเป็นเราที่ไม่รู้ แล้วไปทำ ไปนั่ง นั่งทำไม ไปยืน ไปเดิน ไปนอน รู้อะไร ก็ไม่รู้อะไรทั้งสิ้น

แต่จากการที่ได้ฟังคำ ซึ่งเราไม่เคยได้ยินมาก่อน เช่น คำว่า "ธรรม" มีจริงๆ แล้วสิ่งที่ปรากฏ ก็มีจริงๆ เป็นธรรมแต่ละหนึ่ง ซึ่งเกิดขึ้นและก็ดับไป มั่นคงหรือยังว่า สามารถที่จะประจักษ์ได้ แต่ไม่ใช่ขั้นฟัง จึงมีขั้นปริยัติ ปฏิปัตติ ปฏิเวธ แต่ไม่ใช่ไปทำ

---

สนทนาธรรม ที่ บ้านธัมมะลำพูน

วันที่ ๒๐ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑

---

อ.คำปั่น ในเบื้องต้น สำหรับข้อความที่สำคัญอย่างยิ่ง ที่จะเกื้อกูลทุกชีวิต ก็คือ มีชีวิตอยู่ เพื่อปัญญาปรากฏ

ท่านอาจารย์ คำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกคำ ต้องไม่ลืม ไม่ใช่คำของใครคนใดคนหนึ่ง แต่ว่าเป็นคำ ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกคำ เพราะฉะนั้นแต่ละคำ คนจะลืมว่าลึกซึ้งอย่างยิ่ง ต้องอาศัยการบำเพ็ญพระบารมีนานเท่าไร กว่าจะมีแต่ละคำ ให้เราได้ยิน แล้วก็เป็นสิ่งซึ่งลึกซึ้ง จนคนที่ไม่ได้สะสมความเข้าใจมา พอฟังแล้วก็ลืม ใช่ไหม เป็นของธรรมดา

เพราะเหตุว่าแม้แต่คำเดียว เดี๋ยวนี้เป็นธรรม เมื่อครู่นี้ลืม ใช่ไหม เพราะฉะนั้น เดี๋ยวนี้เป็นธรรม หมายความว่า ทุกขณะที่มีจริงเป็นธรรม ซึ่งผ่านไปด้วยความไม่รู้ ถ้าไม่มีการได้ยินได้ฟังเลยตลอดชีวิต จะไม่รู้เลย ทุกสิ่งทุกอย่าง ไม่มีการที่จะรู้ว่าเดี๋ยวนี้เป็นธรรม

เพราะฉะนั้นแต่ละคำเป็นคนที่ตรง เดี๋ยวนี้เป็นธรรมหรือยัง ขณะเดี๋ยวนีัยังไม่เป็นธรรมก็ต้องฟัง จนกระทั่งความเข้าใจเกิดขึ้น และความเข้าใจเกิดขึ้นขณะใด ก็จะมีการที่จะค่อยๆ เข้าใจขึ้น ว่าสิ่งที่กำลังปรากฏ ที่มีจริงๆ ทุกขณะเป็นธรรม

เพราะฉะนั้นการศึกษาธรรม เป็นคำที่มาจากการตรัสรู้ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นที่ควรเคารพอย่างยิ่ง ไม่ควรที่เราจะคิดเอง หรือว่าต่อ แต่งเติม พอได้ยินธรรมคำเดียว ก็คิดเองเสียมากมาย แต่ไม่รู้ว่าขณะที่กำลังคิดก็เป็นธรรม ไม่มีสักขณะเดียว ที่จะไม่ใช่ธรรม หรือ พ้นไปจากธรรม

เพราะฉะนั้นก็เป็นผู้ที่รู้ความจริงว่า กว่าจะถึงความเข้าใจ คำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ต้องเป็นผู้ที่อดทน เป็นผู้ที่ตรง เป็นผู้ที่มั่นคงว่า ถ้าไม่ได้ยินได้ฟังคำเหล่านี้ ไม่มีวันในสังสารวัฏ ที่จะรู้ความจริงได้ว่า เดี๋ยวนี้เป็นธรรม เพราะว่าแม้แต่คำว่า ธรรมคืออะไร จะผ่านไปง่ายๆ ไหม ไปรู้สิ่งนั้น สิ่งนี้ อริยสัจธรรม โพธิปักขิยธรรม แต่ก็ไม่รู้ว่าธรรมเดี๋ยวนี้คืออะไร

เพราะฉะนั้นธรรมเดี๋ยวนี้คืออะไร ไม่ใช่อยู่ในหนังสือ ไม่ใช่อยู่ในตำรา แต่เดี๋ยวนี้ที่กำลังเห็น เป็นธรรม เพราะมีจริงๆ เกิดขึ้นเห็น แล้วก็ดับไป เพราะว่าขณะที่ได้ยิน ก็เป็นธรรม เพราะเหตุว่ามีจริงๆ เกิดขึ้นให้รู้ว่า มีจริง กำลังได้ยิน เกิดขึ้นได้ยิน แล้วก็ดับไป แค่ไม่กี่คำ แต่ผู้ที่มีปัญญาฟังแล้วรู้ว่า ต้องอาศัยการไตร่ตรอง การเป็นผู้ตรง การเป็นผู้ที่จะเข้าใจความจริง เพราะเหตุว่าขณะนี้ถ้าไม่เข้าใจ แล้วเมื่อไหร่จะเข้าใจ แต่ละขณะก็เป็นสิ่งที่มีจริงที่เกิดขึ้น แล้วก็ผ่านพ้นไป

แต่ละชาติๆ นานมาแล้ว เมื่อมีโอกาสที่จะได้ฟัง แต่ละคำจะเพิ่มความลึกซึ้งขึ้น เพราะฉะนั้นถ้าใครฟังธรรมแล้วรู้สึกว่าง่าย คนนั้นก็ไม่รู้จักพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่รู้ว่าคำที่ได้ยินมีค่ามากในสังสารวัฏ เพราะว่าทำให้ที่ไม่เคยรู้มาก่อนเลย เกิดมาก็ไม่รู้เลย ใครจะบอกว่าเดี๋ยวนี้เป็นธรรม ไม่มีทางที่จะรู้ได้ว่า เป็นธรรมได้อย่างไร แต่ถ้าพูดเป็นภาษาไทย ธรรม คือ สิ่งที่มีจริง เดี๋ยวนี้มีสิ่งที่มีจริง แค่นี้ก็ยังไม่รู้เลย ว่าสิ่งที่มีจริงๆ เดี๋ยวนี้กำลังมีด้วยคืออะไร

เพราะฉะนั้นกว่าจะได้เข้าใจจริงๆ ก็จะอุปมาเหมือนกับ คนที่ยืนอยู่ที่ฝั่งมหาสมุทร เห็นมหาสมุทร ลึกไหม ไม่ใช่แม่น้ำลำธารเล็กๆ น้อยๆ แต่ลึก ยังไม่ได้ลงไปถึงมหาสมุทรเลย เพียงแต่รู้ว่ามหาสมุทรนี่ลึกมาก จนกว่าจะได้ค่อยๆ หยั่งลง จนกว่าจะเห็นความลึกซึ้งอย่างยิ่ง ว่าทุกคำที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ ก็มีอยู่จริง แต่ลึก แล้วก็ถูกปิดบังไว้ ด้วยความไม่รู้ ซึ่งในพระไตรปิฎก อุปมาไว้มากมาย เป็น "โอฆะ" เป็นห้วงน้ำกว้างใหญ่ ลึกเหมือนมหาสมุทร มหาสมุทรอยู่ที่ไหน ตากำลังเห็น คำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งนั้น เพื่อให้คนที่ฟัง ไม่ประมาท ว่าแท้ที่จริงแล้ว สิ่งที่มีจริงๆ ซึ่งยากที่จะรู้ได้ ไม่ใช่อยู่ที่อื่นเลย แต่อยู่ที่ทุกขณะที่เกิดมาแล้วมี แล้วก็ไม่รู้

เพราะฉะนั้นการฟังธรรม เพื่อเข้าใจ จนกระทั่งค่อยๆ ละความเป็นเรา แม้แต่คิด ที่กำลังเข้าใจ ก็ไม่ใช่เรา ทุกอย่างหมดเป็นสิ่งที่มีจริง ซึ่งเกิดขึ้นได้ เมื่อมีเหตุปัจจัย แล้วก็ดับไป แล้วไม่กลับมาอีกเลย จะย้อนกลับไปอีกไม่ได้ จะย้อนไปเมื่อวานนี้ไม่ได้ ปีก่อนนี้ไม่ได้ จนถึงชาติก่อนๆ ก็ไม่ได้

เพราะฉะนั้นธรรมมีแต่ มีปัจจัยเกิดขึ้นเป็น แล้วก็ไป นี่คือความเป็นไปของธรรม จากการที่ไม่ได้เกิดขึ้น ไม่มี แล้วก็มี แล้วก็ไป เพราะฉะนั้นขณะนี้ก็เป็นความจริงทุกขณะ ซึ่งถ้าจะเข้าใจธรรม ก็คือไม่เข้าใจอย่างอื่นเลย ไม่ใช่ไปนั่งทำสมาธิ และคิดว่าจะเกิดปัญญา โดยที่ไม่รู้ว่าปัญญารู้อะไร ปัญญาเข้าใจอะไร ปัญญาเกิดขึ้นเมื่อไร

ปัญญา คือ ความเห็นถูกความเข้าใจถูก ไม่ใช่เป็นความเข้าใจว่า ตัวเรากำลังทำปัญญา เพราะฉะนั้นทุกอย่าง เป็นสิ่งที่ละเอียด และลึกซึ้งมาก ได้ฟังแล้วก็ไตร่ตรอง และก็สะสมไป จนกว่าความจริงทุกคำเปิดเผย ให้ประจักษ์แจ้งว่า สิ่งที่พระองค์ได้ตรัสไว้ จากการที่ได้ทรงแสดงความจริง นานแสนนานมาแล้ว สามารถที่คนที่ฟังในภายหลัง ไม่ว่าจะฟังอีกเมื่อไรก็ได้ แต่ความเข้าใจต่างกัน ถ้าสะสมความเข้าใจมาแล้วในอดีต ฟังธรรมเดี๋ยวนี้ ก็รู้ว่ากำลังพูดถึงสิ่งที่มีจริง ซึ่งถูกปกปิดไว้ ยังไม่ได้เข้าใจความจริง ตรงตามที่ได้ฟังว่า สิ่งนี้เกิดและดับ แต่ว่าเริ่มเข้าใจ

เพราะฉะนั้นความลึกซึ้งของธรรม ก็ประมาทไม่ได้เลย มีตั้งแต่ในขั้นการฟัง ก่อนที่จะปรินิพพาน พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสว่า "จงยังความไม่ประมาทให้ถึงพร้อม" ไม่ประมาทเริ่มตั้งแต่การฟังคำของพระองค์ ประมาทไม่ได้เลย แต่ละคำ ไม่ใช่ว่า เข้าใจแล้วๆ ฟังแล้วๆ แต่ว่าขณะที่กำลังฟัง เป็นเราฟัง ใช่ไหม เพราะฉะนั้นตราบใดที่เป็นเราฟัง ก็ยังไม่ใช่ธรรม เพราะฉะนั้นลองคิดดู ทุกขณะ ไม่เว้นเลย เป็นสิ่งที่มีจริง เป็นธรรมทั้งหมด แล้วรู้อะไรบ้าง ตั้งแต่เช้าจนกระทั่งถึงเดี๋ยวนี้ มีการฟังบ้าง เห็นไหม ไม่ใช่ทั้งหมด แค่ฟังบ้าง ตื่นมามีรายการวิทยุ มีอะไรก็ตามแต่ ฟังบ้าง แต่เทียบกับขณะที่ไม่ได้ฟัง ฟังน้อยมาก เพราะฉะนั้นขณะที่ไม่ได้ฟัง ความไม่รู้มากแค่ไหน เพิ่มขึ้นอีกเท่าไร กับการฟัง ที่ได้ฟังเพียงเล็กน้อย

เพราะฉะนั้นผู้ฟังที่ไม่ประมาท จะไม่ได้ฟังเพื่อเราจะไปเป็นพระโสดาบัน เราจะดับกิเลส เพราะนั่นคือผู้ที่ไม่ได้เข้าใจ ไม่รู้จักพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่รู้ความลึกซึ้งของปัญญาของพระองค์ แต่เมื่อรู้แล้ว ฟังเพื่อเข้าใจ ทีละเล็ก ทีละน้อย จนกว่าความเข้าใจที่สะสมไว้ ค่อยๆ มั่นคง เพราะฉะนั้นผู้ที่ได้สะสมปัญญา แต่ละชาติ ทีละเล็ก ทีละน้อย ท่านพระสารีบุตร ท่านพระมหาโมคคัลลานะ แต่ละชาติที่ท่านเกิดแล้ว เกิดอีก เป็นอะไร ท่านก็สะสมความเข้าใจ ทีละเล็ก ทีละน้อย จนถึงชาติสุดท้ายของท่านพระสารีบุตร สิ่งที่ท่านสะสมมาแล้ว นานเท่าไหร่

อ.คำปั่น ถ้าเป็นพระอัครสาวก ก็คือหนึ่งอสงไขย แสนกัป

ท่านอาจารย์ เท่าไหร่ กัปหนึ่ง คิดอย่างไร ก็ไม่รู้ว่ามันนานแสนนานเท่าไหร่ กว่าจะถึงกัปหนึ่ง และหนึ่งอสงไขย แสนกัป แต่ก็คนที่ไม่ถึงปัญญาระดับอัครสาวก แต่สามารถที่จะเข้าใจธรรมได้ ก็มีหลายระดับ สามารถดับกิเลสได้ เพราะฉะนั้นจากการที่ท่านไม่ประมาทมาในชาติก่อนๆ แสนกัป กับการที่ค่อยๆ สะสม จนถึงชาติสุดท้ายท่านก็เกิดมาเป็นคนธรรมดา มีสหาย ไปดูมหรสพด้วยกัน ชีวิตธรรมดาปกติ ใครจะรู้ว่าท่านผู้นี้ ได้สะสมปัญญา ถึงระดับที่ฟังไม่กี่คำ ก็สามารถที่จะดับกิเลส ถึงความเป็นพระโสดาบันได้

เพราะฉะนั้นการที่ได้ฟังไม่กี่คำ ฟังมาแล้วกี่คำ เพราะฉะนั้นสิ่งที่มีความเข้าใจมั่นคง พร้อมที่จะเข้าใจ รอกาลเวลาเท่านั้นเอง ว่าเมื่อไรจะถึงเวลาที่สิ่งที่สะสมมา พร้อมที่จะเกิดขึ้น โดยไม่รู้เลยว่าจากคำไหน และคำอะไรด้วย และจากใครด้วย และเมื่อไรด้วย ในห้องครัวก็ได้ กำลังล้างเท้าก็ได้ ทุกอย่าง เพราะฉะนั้นเป็นปกติ

เพราะฉะนั้นขณะนี้ กำลังสะสมปัญญา ที่สามารถที่จะรู้ความจริงเดี๋ยวนี้ ตามปกติ เมื่อถึงกาลเวลาที่พร้อมแล้ว เพราะฉะนั้นขณะนี้ ก็สะสมความรู้ ความเข้าใจโดยไม่ประมาทเลย ว่าไม่มีใครสามารถที่จะ ไม่ได้สะสมปัญญามาแล้วจะรู้แจ้งสภาพธรรมได้ และการที่สะสมปัญญา ปัญญาไม่ใช่สิ่งที่จะรู้ง่ายเลย ทำไม ก็กำลังเห็น แล้วไม่รู้ แสดงว่ายากแค่ไหน กว่าจะรู้ว่าขณะนี้ ธาตุรู้ ไม่ใช่เราเลย เกิดขึ้นเห็น เพราะเห็นเป็นธาตุที่รู้ว่า ขณะนี้สิ่งที่กำลังปรากฏเป็นอย่างนี้ ไม่เป็นอย่างอื่น

ถ้าไม่เห็น แต่มีคนบอกเล่าว่า วันนี้เรามาที่บ้านธัมมะ ลงจากเครื่องบินกว่าจะถึงบ้านธัมมะ ถึงบ้านธัมมะได้รับประทานอาหารหลากหลาย อาหารหวาน อาหารคาว สารพัดอย่าง มีดอกไม้ มีอะไร เขาจะรู้ไหม ในเมื่อเขาไม่เห็น ต่อให้คิดเท่าไหร่ ก็คิดไม่ออก เพราะฉะนั้นเห็นเป็นหนึ่งขณะ ซึ่งเกิดขึ้นเห็น แล้วก็ดับไป เพราะฉะนั้นถ้าเราไม่ใช่คนอื่น เป็นคนที่ได้เห็นจริงๆ ได้มาจริงๆ แต่ว่าสิ่งนั้นดับแล้ว นึกเท่าไหร่ ก็ไม่เท่ากับขณะที่เห็น

เพราะฉะนั้นธรรมที่เห็น แม้ขณะหนึ่ง เพียงแค่นี้ก็ลึกซึ้งอย่างยิ่ง เพราะว่ากว่าจะเป็นดอกไม้ กว่าจะเป็นคน กว่าจะเป็นแต่ละหนึ่ง ธรรมเกิดดับรวดเร็ว สุดที่จะประมาณได้ ใครรู้ ถ้าไม่มีการตรัสรู้ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ใครจะคิดว่าเดี๋ยวนี้กำลังเกิดดับ อย่างรวดเร็วสุดที่จะประมาณได้ เราเห็นแต่คน เห็นต้นไม้ เห็นดอกไม้เห็นถนน เห็นโต๊ะ ธรรมเกิดดับเท่าไร และก็เป็นธรรมแต่ละหนึ่ง ซึ่งละเอียดอย่างยิ่ง อาศัยกันและกันเกิดขึ้น โดยที่ไม่อยู่ในอำนาจบังคับบัญชาของใคร เพราะฉะนั้นการฟังธรรม ไม่ใช่เราจะไปรู้ เป็นตัวเรา แต่เป็นปัญญาที่เข้าใจ

---