ปกิณณกธรรม ตอนที่ 837

ตอนที่ ๘๓๗

สนทนาธรรม ที่ บริษัท ศรินทิพย์ อินเตอร์แพค จำกัด จ.นนทบุรี

วันที่ ๔ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๘

ท่านอาจารย์ ถ้ารู้ว่าเข้าใจแล้วว่า เดี๋ยวนี้สิ่งที่มีจริงๆ แต่ละ ๑ หลากหลายต่างกัน ถ้าไม่เกิดก็ไม่มี แต่สิ่งใดสิ่งหนึ่งก็ตามที่เกิดแล้วก็ดับไปเป็นธรรมดา คือ ไม่ลืมคำที่ได้ฟัง แล้วก็รู้ว่าเข้าใจแค่นี้ไม่พอ เพราะกำลังเห็น ไม่ได้เข้าใจอย่างนั้นใช่ไหม ยังคงเป็นสิ่งหนึ่งสิ่งใด เป็นสัตว์ เป็นบุคคลอยู่ แต่ฟังคำที่ว่า มีจริงๆ เพียงปรากฏให้เห็น เพียงหลับตาก็ไม่เห็น เพราะฉะนั้นกว่าจะเข้าใกล้ความจริงที่เป็นอย่างนี้ได้ ต้องอาศัยการฟังอย่างมั่นคง ค่อยๆ สะสมความเข้าใจ ไม่ใช่ไปฝืนที่จะให้เป็นอย่างนั้น แต่รู้เลยว่าเข้าใจอย่างนี้ เพียงแค่ไหน แค่ฟังขณะนี้รู้เรื่องว่าพูดถึงสิ่งที่ปรากฏทางตาเท่านั้น ที่กำลังปรากฏให้เห็นได้ ไม่ได้พูดถึงโลภะ ไม่ได้พูดถึงโทสะ แต่พูดถึงสิ่งที่มีจริงหนึ่งที่กำลังปรากฏให้เห็น ซึ่งใครก็บังคับไม่ให้เกิดเป็นอย่างนี้ไม่ได้ ไม่ให้เห็นก็ไม่ได้ เพราะเห็นแล้ว และเห็นอะไร เห็นสิ่งที่เกิดแล้วที่กำลังปรากฏให้เห็น นี่คือความลึกซึ้ง แล้วใคร ก็ไม่มีใคร แต่มีธรรมซึ่งเป็นธาตุรู้เกิดขึ้นเห็น และมีสิ่งที่ปรากฏให้เห็น ขณะที่ได้ยินก็มีเสียง และก็มีธาตุรู้ที่กำลังได้ยินเสียง แล้วก็หมดไป ค่อยๆ สะสมความเข้าใจอย่างนี้ ฟังความละเอียดของธรรมแต่ละ ๑ เพิ่มขึ้น เพื่อขัดเกลาสภาพธรรมที่สะสมมา ที่เป็นอกุศลประเภทต่างๆ หลากหลายมาก แต่ก็ต้องไม่พ้นจากการเข้าใจว่าเป็นธรรม อีกนานไหม กำลังเห็นแล้วก็ฟังเรื่องเห็น ก็ยังไม่รู้ว่า ขณะนี้เป็นแต่เพียงธาตุที่เห็น และสิ่งที่ปรากฏก็เพียงปรากฏให้เห็นได้

เพราะฉะนั้นสะสมความมั่นคงเป็นสัจจญาณว่า ถ้าปัญญาจะรู้ความจริงก็รู้อย่างนี้ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงตรัสรู้ความจริงนี้ เพราะฉะนั้นอะไรก็ตามที่กำลังปรากฏ สิ่งนั้นเป็นสิ่งที่ปัญญาเข้าใจได้ว่าไม่ใช่เรา แต่ว่าเป็นสิ่งที่มีจริง ให้เข้าใจว่าเป็นสิ่งที่มีจริงอย่างนั้นอย่างนั้น มีข้อความในพระสูตร ซึ่งพระผู้มีพระภาคตรัสกับผู้ที่ไปเฝ้า และมีข้อความว่าสูตรนั้นเป็นกรรมฐานของบุคคลนั้น เห็นไหม กรรมฐานคืออะไร ถ้าไม่เข้าใจ ก็ไปนั่งทำกรรมฐาน รับไว้สูตรนี้ เอาไปเป็นกรรมฐาน แต่ความจริงไม่ใช่ สูตรคือข้อความที่ทรงแสดงนั้น เป็นกรรมฐานของภิกษุนั้น เมื่อภิกษุนั้นเข้าใจถูกต้องในคำที่ได้ตรัสแล้ว และถ้าความเข้าใจนั้นเป็นปัจจัยให้สามารถที่จะรู้ความจริง พร้อมด้วยสติสัมปชัญญะในแต่ละคำในแต่ละธรรมที่ปรากฏ นั่นก็คือ สูตรนั้นเป็นกรรมฐานของพระภิกษุนั้น จากการที่ได้ฟังและเข้าใจ แล้วก็มีสภาพธรรมที่กำลังปรากฏ ให้รู้ว่าสิ่งที่ปรากฏตรงตามที่ได้ทรงแสดง และปัญญาที่สะสมมา ก็สามารถที่จะถึงเฉพาะลักษณะหนึ่งในขณะนั้น เหมือนเดี๋ยวนี้เลย

เพราะฉะนั้นที่กำลังฟังในขณะนี้ ก็เป็นข้อความธรรม ซึ่งเป็นสูตรได้ สุตะ ฟังข้อความ เรื่องความจริงที่เป็นธรรม ถ้าปัญญาสามารถที่จะรู้เฉพาะลักษณะของสภาพธรรมขณะนี้ ก็เป็นกรรมฐานของภิกษุนั้น เพราะฉะนั้นทุกอย่างขึ้นอยู่กับความเข้าใจ แม้ว่าคำนี้จะมีในพระไตรปิฎกและอรรถกถา ก็ต้องรู้ว่า หมายความว่าอะไร เห็นขณะนี้เป็นกรรมฐานได้ไหม เห็นไหม ถ้าไม่เข้าใจ ต้องไปหากรรมฐาน ไปขอกรรมฐาน แต่เห็นเดี๋ยวนี้แหละ เมื่อปัญญาสามารถที่จะถึงเฉพาะสภาพที่เป็นธาตุรู้ และเข้าใจถูก ขณะนั้นคือ กรรมฐาน ที่ตั้งของการระลึกรู้ของสติและปัญญา ที่สามารถที่จะเห็นถูกต้องตามความเป็นจริงว่า นั่นแหละเป็นธรรม ไม่อยู่ในอำนาจบังคับบัญชาของใคร

เพราะฉะนั้นแต่ละคำต้องเข้าใจให้ถูกต้อง ไม่ใช่เพียงได้ยินชื่อ ไม่เข้าใจและก็หลงไป นั่นคือ ไม่ดำรงรักษาคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะฉะนั้นคนอื่นไม่สามารถที่จะทำลายพระพุทธศาสนาได้ นอกจากความเห็นผิดความเข้าใจผิดของผู้ที่กล่าวว่าเป็นชาวพุทธ

ผู้ฟัง ผมเคยได้ยินว่า สมมติว่ามีคนให้ของเรา แต่เราไม่รับ ก็ถือว่าไม่สมควร ไม่แน่ใจว่า ข้อความนี้ถูกหรือเปล่า

ท่านอาจารย์ ก็ต้องถามว่า ทำไมไม่รับ

ผู้ฟัง อย่างบางครั้ง เราก็เกรงใจ นี่คือข้อที่หนึ่ง อย่างข้อที่สอง อาจจะบางครั้งก็ไม่ได้รู้สึกว่าอยากจะได้ อะไรอย่างนี้

ท่านอาจารย์ เราคิดถึงตัวเราเอง หรือว่าคิดถึงผู้ให้

ผู้ฟัง คิดถึงตัวเราเอง

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นที่ถูกต้องคือ เขาอุตส่าห์ให้หรือเปล่า

ผู้ฟัง ครับ

ท่านอาจารย์ แล้วอย่างไร เขาอุตส่าห์ อุตส่าห์แน่ๆ เลย กว่าจะมีของที่จะให้เราได้ แล้วเราเป็นผู้ที่เขาให้ ด้วยความต้องการที่จะให้เรารับ ไม่อย่างนั้นเขาคงไม่ให้ ใช่ไหม

ผู้ฟัง ครับ

ท่านอาจารย์ แล้วเมื่อเป็นอย่างนั้นแล้ว เราไม่รับคิดถึงเขา หรือว่าคิดถึงเรา ที่จะรับหรือไม่รับ รับแล้วเสียหายอะไรหรือเปล่า ถามดูว่าทำไมไม่รับ เห็นไหม มีเหตุผลอะไรที่ไม่รับ คิดถึงตัวเองว่า ทำไมไม่รับ เพราะอะไร เพราะว่าทุกอย่างต้องเป็นเรื่องที่ละเอียดและไตร่ตรอง จึงจะทำสิ่งที่ถูกต้องได้

ผู้ฟัง ถ้าอย่างเกรงใจอย่างนี้

ท่านอาจารย์ คุณอภิสิทธิ์เคยขอใครไหม

ผู้ฟัง เคย

ท่านอาจารย์ ทีขอทำไมขอได้ ทีเขาให้ไม่รับ เห็นไหม ที่ถูกต้องก็คือว่า ไม่ควรขอใคร แต่ถ้าเขาอุตส่าห์ ใช้คำว่าอุตส่าห์ให้เรา และเราไม่รับ อะไรควร เพราะฉะนั้นเรา ถ้าไม่มีความเข้าใจพอในแต่ละบุคคล ในแต่ละเหตุการณ์ ในแต่ละธรรมเนียม เราก็คงจะทำไม่ถูก เพราะฉะนั้นการที่จะรู้จักตัวเองและก็รู้จักคนอื่น ก็จะทำให้เราสามารถทำในสิ่งที่ถูกต้องได้ เพราะฉะนั้นถ้าเรารู้จักเขา คนที่ให้เราว่าเขาเต็มใจ เขาตั้งใจ เขาพยายามที่จะให้ แล้วเราไม่รับ คิดดูก็แล้วกัน ทำไมไม่รับ เห็นไหม คิดถึงตัวเองหรือเปล่า

ผู้ฟัง ผมก็ติดนิสัยแบบเกรงใจ

ท่านอาจารย์ เกรงใจ คือไม่ขอ ไม่ใช่ไม่รับ เพราะบางคนของ่ายมาก แต่ลืมว่า เราทำความอึดอัดให้กับคนที่เราขอหรือเปล่า เพราะเหตุว่าเราจะรู้จักใคร ในสถานะใด ที่จะขอสิ่งหนึ่งสิ่งใดหรือเปล่า ถ้าเราไม่ต้องขอ แต่เขาเต็มเปี่ยมด้วยการที่เขาต้องการที่จะทำอะไรให้เรา เราไม่ต้องขอเลยใช่ไหม แล้วเราก็อนุโมทนา หมายความว่ายินดีในกุศลจิตนั้น ที่เขาตั้งใจเต็มใจที่จะทำความดี หรือว่าให้เรามีความสุข หรืออะไรก็แล้วแต่ เพราะฉะนั้นแทนที่จะคิดถึงตัวเราเอง ถ้าเราคิดถึงคนอื่น เราก็จะทำให้สบายใจขึ้น ไม่ต้องคิดมากว่าจะรับหรือไม่รับ หรือจะอย่างไร อะไรอย่างนี้ แต่ก็ต้องรู้ด้วยว่าผู้นั้นลำบากหรือเปล่า แต่เขาคงจะไม่ลำบาก ถ้าเขาลำบากก็ไม่ต้องให้ใช่ไหม อย่างอื่นได้ ความเป็นมิตร ความเป็นผู้ที่หวังดีต่อกัน ไม่ต้องมีอะไรที่จะให้กันเลยก็ได้ แต่ว่ามีความเป็นมิตร

เพราะฉะนั้นความละเอียดก็คือว่า เราเป็นมิตร คือหวังดีกับทุกคนพอหรือยัง ในทุกเรื่อง แม้ว่าเราจะลำบาก แต่ว่าถ้าเป็นประโยชน์แก่เขา และเราหวังดีที่จะให้เขาได้รับประโยชน์นั้น ทำไหม ถ้าทำ ก็ไม่มีใครบังคับใช่ไหม เพราะฉะนั้นไม่ต้องคิดมากว่าเขาจะเดือดร้อน เราจะเดือดร้อน หรืออะไร แต่ว่าเราสามารถที่จะเข้าใจกุศลจิตและอกุศลจิต แม้แต่ในพระไตรปิฎก ก็กล่าวถึงเรื่องการขอ คนที่ขอเรา เหมือนเขาร้องไห้ ใช่ไหม เขาต้องมีสิ่งที่เขาต้องการ อยากได้ถึงกับขอ แล้วก็การขอก็แล้วแต่เจตนา ในใจนี่อยากได้ แต่ไม่ขอ แต่พูดเลียบเคียงสารพัดอย่างของอกุศลจิตที่จะเป็นไป เพราะฉะนั้นธรรมเป็นธรรม ไม่ใช่ใคร เพราะฉะนั้นปัญญาจะเห็นประโยชน์จริงๆ ว่าสามารถที่จะทำให้เราได้เข้าใจถูก ก่อนอื่นฟังธรรม บางคนมาฟังด้วยความเป็นตัวตน ฟังเพื่อเราจะได้ขึ้นสวรรค์ เพราะเขาบอกว่าเป็นบุญ ถ้าผลของบุญก็คือได้ขึ้นสวรรค์ ก็อะไรอะไร ก็เพื่อตัวทั้งนั้น อยากขึ้นสวรรค์ อยากจะมั่งมี อยากจะเป็นอย่างนั้นเป็นอย่างนี้ นั่นคือเพื่อตัวเอง แต่ถ้าฟังเพราะรู้ว่า มีผู้ที่สามารถให้เราได้เข้าใจสิ่งซึ่งกำลังมีเดี๋ยวนี้ ตลอดชีวิต ซึ่งคนอื่นไม่สามารถที่จะทำให้เข้าใจได้

เพราะฉะนั้นเมื่อรู้ว่าไม่รู้ ก็ฟังด้วยความเคารพอย่างยิ่งในแต่ละคำ ซึ่งกว่าผู้นั้นจะรู้ วาจาสัจจะ คำจริงที่สามารถจะทำให้คนฟังได้เข้าใจ เป็นความเข้าใจซึ่งเงินทองซื้อไม่ได้เลย จะไปอ้อนวอน ขอใครก็ไม่ได้ทั้งหมด แต่ว่าเมื่อมีโอกาสที่ได้ฟังแล้วเข้าใจ เราก็เห็นคุณของพระรัตนตรัยของผู้ที่ทำให้เรามีโอกาสได้เข้าใจความจริง และกุศลทั้งหลายก็เจริญขึ้น เพราะฉะนั้นอกุศลทั้งหลาย ก็มีวิธีการของอกุศลนั้นๆ แล้วแต่จะเป็นเรื่องความผูกโกรธ หรือความยินดี ติดข้อง ความต้องการ หรือว่าความสำคัญตน หรือความริษยาสารพัดอย่าง แม้มีก็ไม่รู้ ถ้าไม่ได้ฟังพระธรรม ถึงรู้ก็ละไม่ได้ เพราะไม่มีหนทาง ปัญญาไม่พอที่จะรู้ว่าจะละได้อย่างไร

เพราะฉะนั้นคนส่วนใหญ่บางทีมาฟังพระธรรมเพื่อตัวเอง ด้วยความต้องการ เพราะฉะนั้นจะได้ยินคำถามว่า แล้วเมื่อไหร่ปัญญาจะเกิด แล้วเมื่อไหร่จะรู้แจ้งอริยสัจธรรม ทั้งหมดคือเพื่อตัวเอง แต่เมื่อไหร่จะรู้ว่า เห็นเดี๋ยวนี้เป็นธรรม ก็ได้ฟังมาไม่ใช่หรือว่า ขณะนี้เห็นเกิดแล้วเพราะเหตุปัจจัยแล้วก็ดับไป แล้วเมื่อไหร่จะรู้ความจริงอย่างนี้ เพราะฉะนั้นก็รู้ได้ว่าการฟังยังไม่พอ แต่ผู้ที่ฟังพอแล้วสามารถที่จะเข้าใจความจริงอย่างนี้ได้ เพราะฉะนั้นก็เป็นสิ่งซึ่งธรรมมีอยู่ทุกขณะที่ปรากฏ เพียงไม่มีความเข้าใจในสิ่งนั้น ซึ่งต้องอาศัยการฟัง การไตร่ตรอง การพิจารณา

เพราะฉะนั้นจากความที่เคยกังวลเรื่องตัวเองมากๆ เลย ก็กลายเป็นคิดถึงคนอื่น มากกว่าใช่ไหม เพิ่มขึ้น และทำสิ่งที่เป็นประโยชน์ ถ้าทำสิ่งที่เป็นประโยชน์ให้คนอื่น รู้ไหมว่า นั่นคือประโยชน์ของตนเอง ไม่ต้องไปหาประโยชน์มาให้ตัวเองอีก แค่นั้นแหละ นั่นก็เป็นประโยชน์ของตนเองแล้ว เพราะสามารถที่จะทำความดีได้ สามารถที่จะละความติดข้อง แล้วก็สามารถที่จะเห็นว่า คนอื่นที่เราสามารถที่จะช่วยเขาได้ในทุกอย่างด้วยความหวังดีอย่างแท้จริง นั่นคือ ความเป็นมิตรที่ดี เพราะฉะนั้นมิตรที่ดี ก็คือ ให้ความจริง ให้ประโยชน์ แล้วก็หวังดี ซึ่งขณะนั้นถ้ารู้ว่าความเป็นมิตร คือ ความไม่โกรธ เวลาที่โกรธใครรู้ได้เลย ขณะนั้นไม่ใช่มิตรของคนนั้น จึงสามารถที่จะโกรธเขาได้ เพราะฉะนั้นก็อย่างไร ต่อไปจะรับหรือไม่รับ

อ.คำปั่น ความเป็นมิตร เป็นเพื่อนที่เกิดขึ้นเป็นไป เพราะการให้ก็มี เพราะการรับก็มี ถ้ากล่าวถึงการให้ ก็ดูเหมือนว่าจะเข้าใจได้ง่ายกว่ารับ ในข้อความที่แสดงถึงว่า แม้การรับก็แสดงถึงความเป็นมิตรเป็นเพื่อนด้วย ความละเอียดเป็นอย่างไร

ท่านอาจารย์ ไม่อยากได้ของคนที่เราไม่ชอบหรือเปล่า ให้ก็ไม่เอา มีไหม เวลาโกรธ ลักษณะก็อย่างหนึ่ง เรื่องของจิตใจเป็นเรื่องที่ละเอียดมาก เพราะฉะนั้นพระผู้มีพระภาคทรงแสดงเรื่องจิต ซึ่งประกอบด้วยเจตสิก สภาพธรรมซึ่งเป็นนามธรรมเกิดดับพร้อมกันโดยละเอียดอย่างยิ่ง เพื่อให้เข้าใจความลึกซึ้งและก็ความละเอียด ยากที่จะรู้ได้ ถ้าขณะนั้นไม่ได้ฟังธรรม

ผู้ฟัง ถ้าเป็นชาวพุทธที่ดีแล้ว ก็ควรจะศึกษาพระธรรมให้เข้าใจ เมื่อเห็นสิ่งหรือบุคคลที่เขาทำผิด ไม่ถูกต้องตามกฏระเบียบวินัยของสงฆ์ ก็ได้ไปแนะนำเขา แล้วก็พูดว่า สิ่งนี้ท่านไม่ควรทำ ผลที่ได้กลับมาก็คือ ถูกตำหนินินทา ก็เลยจะเรียนถามท่านอาจารย์ว่า ถ้าสิ่งเหล่านี้เกิดขึ้น เราควรจะมีขันติ แล้วก็บอกความจริงกับเขาอย่างนี้ ควรจะถูกต้องไหม

ท่านอาจารย์ ทุกคนมีกิเลส ถูกต้องไหม

ผู้ฟัง ถูกต้อง

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นโกรธ เป็นกิเลส ใครไม่โกรธบ้าง ใช่ไหม

ผู้ฟัง ใช่

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นโกรธเกิดก่อนที่จะรู้ว่าโกรธไม่ดีแน่ๆ

ผู้ฟัง ใช่

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นก็เป็นสิ่งซึ่งรู้ว่าคำใดที่จะทำให้คนอื่นเป็นอกุศล ดีไหม

ผู้ฟัง ไม่ดี

ท่านอาจารย์ ไม่ดี แต่คำใดเป็นคำจริงที่ควรจะกล่าวให้รู้กันทั่วไป ทั่วๆ กัน ควรกล่าวไหม ไม่ใช่ไปเจาะจงว่า คุณไม่ดี หรือว่าเธอผิด หรืออะไรอย่างนี้ใช่ไหม แต่ว่าใครไม่ดีก็รู้ตัว เวลาที่ได้ฟังสิ่งที่ถูกต้อง ก็สามารถที่จะรู้ได้ว่านั่นผิดไปแล้ว เพราะฉะนั้นได้ยินคำที่เป็นประโยชน์ด้วยความหวังดี ไม่ใช่เป็นการที่จะไปตำหนิติเตียน ด้วยความโกรธ ด้วยความไม่พอใจ หรือว่าเราคิดว่าเราหวังดี เราพูด แต่ก็ต้องรู้ว่า หวังดีพูดแล้วเขาโกรธ แต่ว่าถ้าเรามีความหวังดีจริงๆ เราพูดถึงสิ่งที่มีจริงตามเหตุตามผลที่จะให้คนได้พิจารณา ก็แล้วแต่เขา จะโกรธคำจริง คำที่มีเหตุผล ก็เรื่องของเขา เพราะว่าใครจะไปห้ามได้ แม้คนทำดี คนอื่นยังโกรธเลย เป็นไปได้

พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้ากับท่านพระเทวทัต ก็เป็นตัวอย่างชัดเจนอยู่แล้ว ไม่ใช่แต่เฉพาะสิ่งที่เราเห็นชัด ไม่ว่ายุคไหนสมัยไหน คนที่มีความโกรธสะสมความโกรธไว้มาก แม้ไม่ควรโกรธ ก็โกรธ เมื่อรู้อย่างนี้แล้ว เราจะไปให้เขาโกรธทำไม แต่ถ้าเราพูดความจริงด้วยความหวังดี ใครโกรธเราห้ามไม่ได้ เรื่องของเขา เพราะถึงแม้ว่าจะไม่พูด เขาก็โกรธ พูดสิ่งที่ดี เขาก็โกรธ พูดอะไรไม่ดี เขาก็โกรธ เรื่องของแต่ละบุคคล เพราะฉะนั้นไม่หวั่นไหวไป คนนี้จะเป็นอย่างนั้น คนนั้นจะเป็นอย่างนี้ แต่ความหวังดีก็คือ ความเป็นมิตร ให้สิ่งที่ดีที่สุดคือความจริง ทุกคนไม่ชอบความหลอกลวงและความไม่จริง ใครก็ตามพอรู้ทีหลังว่า นั่นไม่จริง ก็โกรธที่คนนั้นพูดสิ่งที่ไม่จริง หลอกให้รู้ในสิ่งที่ไม่จริง

เพราะฉะนั้นพระธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงจากการตรัสรู้ เป็นวาจาสัจจะ เป็นประโยชน์อย่างยิ่ง ใครจะว่าเป็นโทษ ก็คนนั้นเองต่างหากที่เข้าใจผิด แต่ว่าคำนั้นไม่ผิด เพราะฉะนั้นถ้าเป็นผู้ที่หวังดีจริงๆ ไม่ลำบากใจเลย ไม่อึดอัดใจเลย ไม่ท้อถอยเลย ที่จะกล่าวถึงสิ่งที่มีประโยชน์ เพื่อคนจะได้เข้าใจถูกต้อง เพราะนี่คือ ความหวังดี ให้สิ่งที่ดีที่สุดคือความถูกต้อง เพราะฉะนั้นจะหวั่นไหวอะไร แต่เราก็จะไม่ไปบอกใครว่าเขา เพราะเรารู้ว่า ถ้าทำอย่างนั้นเขาโกรธ แต่เราจะห้ามใคร ไม่ให้เราพูดสิ่งที่ถูกต้องและสิ่งที่จริง ก็ห้ามไม่ได้ ก็ทำสิ่งที่เป็นประโยชน์

อ.ธิดารัตน์ เหมือนอย่างว่า ผู้ที่ศึกษาก่อนที่จะสามารถที่จะเข้าใจลักษณะของอกุศลธรรมแต่ละประเภท ก็เหมือนกับมีความเป็นเราที่จะต้องต่อสู้กับอกุศล อะไรอย่างนี้ อยู่เรื่อยๆ เลย เพราะฉะนั้นการเรียนธรรม หรือว่าปริยัติ จะเกื้อกูลให้ปฏิบัติถูกต้องได้อย่างไร

ท่านอาจารย์ ถ้าไม่มีปัญญาเลย ก็ปฎิบัติไม่ได้ใช่ไหม เพราะปฏิปัตติ หมายความถึง ปัญญาที่สามารถรู้ความจริงของสิ่งที่กำลังมีเดี๋ยวนี้จากการที่ได้ฟัง ถ้าไม่ได้ฟังเลย ก็ไม่รู้ว่าปัญญารู้อะไร แต่พอได้ฟัง ก็รู้ว่าปัญญาความเข้าใจถูกต้อง ก็เป็นความเข้าใจถูกต้องในสิ่งที่กำลังมีขณะนี้ เพราะฉะนั้นก็ละความเป็นเราที่จะทำ เพราะว่าทำอะไรก็ไม่ได้ เกิดแล้ว เกิดแล้วจริงๆ จะทำเห็น ก็เห็นเกิดแล้ว ไม่ได้ทำ จะทำได้ยิน ได้ยินก็เกิดแล้ว ไม่ได้มีใครไปทำเลย เพราะฉะนั้นเป็นผู้ที่เข้าใจจริงๆ ในคำที่ได้ฟัง เข้าใจเพิ่มขึ้นเพิ่มขึ้น อันนั้นจึงสามารถที่จะทำให้ถึงเวลา กาลขณะที่สามารถเข้าถึงความเข้าใจเห็น ที่กำลังเห็นเฉพาะแต่ละ ๑ ซึ่งขณะนี้เกิดขึ้นและดับไป เป็นเรื่องของความเข้าใจ เป็นเรื่องของความอดทน เป็นเรื่องของการละ เป็นเรื่องของความไม่เดือดร้อน เดือดร้อนเมื่อไหร่ รู้เลย กิเลสตัวตนเมื่อนั้น แล้วไม่เดือดร้อน ยิ่งลึกซึ้งกว่านั้น ไม่เดือดร้อน ก็เป็นเราทุกอย่างหมด

ถ้าขณะนั้นไม่ได้เข้าใจถูกต้องว่าไม่ใช่เรา เห็นไม่ใช่เรา ได้ยินไม่ใช่เรา คิดไม่ใช่เรา ฟังซ้ำไปซ้ำมา สภาพธรรมก็เกิดดับซ้ำไปซ้ำมา เห็นก็เห็น ได้ยินก็ได้ยิน จนกว่าจะเข้าใจขึ้น เห็นความลึกซึ้งของสภาพธรรมซึ่งถูกปิดบังไว้ด้วยความไม่รู้ เราใช้ภาษาบาลีว่าอวิชชา ทำไมไม่เห็นการเกิดดับของเห็นเดี๋ยวนี้ซึ่งกำลังเกิดดับ เพราะไม่รู้ว่าไม่ใช่เรา ไม่ได้รู้ว่าเป็นธาตุ สิ่งที่มีจริงซึ่งเกิดขึ้น และต้องรู้สิ่งหนึ่งสิ่งใด ถ้าเห็นเกิดขึ้น ไม่มีสิ่งที่ถูกเห็นให้รู้ เป็นไปไม่ได้ ฟังไปเรื่อยๆ เข้าใจขึ้นเรื่อยๆ เหมือนจับด้ามมีด โดยไม่หวังอะไร เพราะรู้ว่าทำอะไรไม่ได้ ไม่มีเรา เป็นจิต เจตสิก รูป ฟังทุกวัน ธรรมมีทุกวัน ค่อยๆ เข้าใจไปทุกวัน ไม่ใช่เข้าใจอื่น เข้าใจสิ่งที่กำลังฟัง

อ.คำปั่น สำหรับผู้ที่เริ่มศึกษา พอได้ยินคำว่า ไม่มีใครเลย จะให้ความเข้าใจความจริงอย่างไร

ท่านอาจารย์ แล้วใครอยู่ไหน

อ.คำปั่น ก็ดูเหมือนว่า มีกระผม มีคนนั้นคนนี้อย่างนี้

ท่านอาจารย์ ถ้าอย่างนั้น มีคุณคำปั่นแน่หรือ

อ.คำปั่น ในความเป็นจริงก็คือ ไม่มี

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นความเป็นจริงได้ยินแล้ววันนี้ พรุ่งนี้ได้ยินอีก ได้ยินทุกวัน เห็นทุกวัน คิดทุกวัน ค่อยๆ มั่นคงขึ้น นี่คือทำไมไม่ปรากฏสักที ก็ฟังออกทุกวัน และก็ไม่เปลี่ยนเลย เห็นก็กำลังเห็น แล้วก็พูดเรื่องเห็น ก็ต้องเป็นอย่างนี้ จึงจะมั่นคง ไม่ใช่ฟังครั้งเดียว หายไป ๑๐ ปี แล้วก็จะมั่นคงได้อย่างไร แต่ถ้าฟังก็เรื่องเห็น พรุ่งนี้ก็มีเห็น แล้วก็ได้ยินว่า เห็นไม่ใช่เรา เห็นเกิดขึ้นกำลังเห็นสิ่งที่กำลังปรากฏ ซ้ำแล้วซ้ำอีกอย่างนี้นั่นแหละ หนทางนี้ทางเดียวที่รู้ไหมว่ากำลังค่อยๆ เข้าใจขึ้น ความเข้าใจไม่ได้ปรากฏชัดเจนว่า สามารถที่จะละความเป็นตัวตนได้เลย ไม่เป็นอย่างนั้นเลย แต่เพราะเหตุว่าสะสมอวิชชาความไม่รู้มามาก และก็ได้ฟังน้อย ถ้าเปรียบเทียบกับการที่ได้สะสมความไม่รู้มามาก ก็ฟังอย่างนี้แหละ ไม่มีทางอื่นเลย

พระผู้มีพระภาคเสด็จไปจาริกสู่สถานที่ที่มีผู้ที่สมควรที่จะได้ฟังธรรม เขาก็ได้ยินอย่างนี้ เรื่องเดียวกันเลย เพราะเขาก็มีตากำลังเห็น จะให้พูดเรื่องอะไร ก็ต้องพูดเรื่องเห็นที่กำลังเห็น เพราะฉะนั้นทั้งหมดในพระไตรปิฎก ไม่พ้นจากสิ่งที่กำลังมีเดี๋ยวนี้ และการที่จะสงสัยว่า แล้วเมื่อไหร่จะมั่นคงก็คือ กำลังค่อยๆ มั่นคงจนกว่าความมั่นคงนั้นจะปรากฏ เพราะฉะนั้นเมื่อจากการได้ฟังและเข้าใจพระพุทธพจน์ เป็นปริยัติ รอบรู้ว่าเป็นธรรมแน่นอน ไม่ใช่เราแน่นอนในขั้นฟัง เดี๋ยวนี้มีคุณคำปั่น ก็แสดงว่าความเข้าใจว่า เป็นเรายังมีอยู่ใช่ไหม แต่การได้ฟังว่าเป็นธรรมไม่ใช่เรา ก็เริ่มมี