ปกิณณกธรรม ตอนที่ 833

ตอนที่ ๘๓๓

สนทนาธรรม ที่ รัฐเกรละ ประเทศอินเดีย

วันที่ ๒๒ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๘

ท่านอาจารย์ ได้เฝ้าพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้ฟังธรรมหลายพระองค์ เพราะฉะนั้นปัญญาของพระองค์จะเหมือนของใครไหม ตรัสรู้ได้อย่างนี้ ธรรมดาอย่างนี้ เพราะขณะที่ตรัสรู้ ไม่มีคำใดๆ เลย สภาพธรรมปรากฏอย่างนั้นตามความเป็นจริง ทรงแทงตลอดตามความเป็นจริง ตามลำดับของปัญญาที่ได้สะสมมา เพราะฉะนั้นจากพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ประจักษ์ความจริงในขณะที่ทรงตรัสรู้ จะต่างกับของคนอื่นไหม และเมื่อจะทรงแสดงพระธรรม ธรรมที่พระองค์ได้ทรงประจักษ์แจ้งทั้งหมด กับคำที่พระองค์ทรงแสดง ๔๕ พรรษา มีความละเอียด มีความลึกซึ้ง ซึ่งจะทำให้คนอื่นมีโอกาสได้ไตร่ตรอง ได้ฟัง ได้ค่อยๆ เข้าใจขึ้น ก็ต้องเป็นคำที่ยากต่อการที่ถ้าไม่รู้อย่างนั้น จะกล่าวอย่างนั้นได้หรือ

ด้วยเหตุนี้ความต่างของพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับของพระปัจเจกพุทธเจ้า ย่อมมีตามการสะสมซึ่งต่างกัน พระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งสมบำเพ็ญบารมี ๔ อสงไขยแสนกัป ถ้ายิ่งด้วยปัญญา เพราะฉะนั้นการที่จะเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นานเท่าใด ที่จะมีคำแต่ละคำจากการที่ตรัสรู้ทั้งหมดของธรรม ไม่มีใครสามารถที่จะรู้ได้ ไม่ว่าเทวดา พรหมชั้นไหนก็ตามแต่ เมื่อมาเฝ้า ก็จะได้มีคำที่ได้ทรงตรัสรู้แล้ว ให้คนอื่นได้สามารถเข้าใจตามกำลังของผู้นั้น เพราะฉะนั้นบางท่านได้เฝ้าแล้ว เป็นพระอรหันต์ก็มี หรือว่าแม้แต่เป็นผู้ที่ยังไม่ได้สะสมมาที่จะรู้แจ้งอริยสัจธรรม ก็รู้ว่าอีกไม่นาน เขาก็จะสามารถรู้แจ้งอริยสัจธรรมได้

ด้วยเหตุนี้แต่ละคำ แต่ละคำที่ได้มาจากการตรัสรู้เป็นคำที่ควรเคารพอย่างยิ่ง คือ ศึกษาให้เข้าใจทีละคำจริงๆ ไม่ใช่ว่าจำจำนวน หรือว่าจำเพียงชื่อ และคิดว่าเข้าใจแล้ว แต่ให้รู้ว่าถ้าเข้าใจ คือ เข้าใจอะไร เข้าใจสิ่งที่กำลังมีเดี๋ยวนี้ เพราะฉะนั้นใครก็ตาม ถ้ากล่าวอย่างอื่น เช่น ต้องมีศีลก่อน แล้วเข้าใจอะไร ไม่รู้แม้ว่าศีลคืออะไร เพราะฉะนั้นจะสามารถที่จะทำให้รู้แจ้งอริยสัจธรรมได้ไหม ก็ไม่ได้ แต่เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสรู้แล้ว ทรงแสดงว่า ศีลคืออะไร เพราะฉะนั้นศีลของคนที่ไม่ได้ฟังธรรมเลย ๕ ข้อ กับศีลของผู้ที่ได้ฟังธรรมแล้วเข้าใจต้องต่างกัน จะเหมือนกันไม่ได้เลย ด้วยเหตุนี้ถ้ามีผู้ที่กล่าวว่า ต้องรักษาศีลก่อน แล้วความเข้าใจอยู่ไหน ไม่มีเลย ไม่สามารถที่จะเป็นทางที่จะเป็นสายกลาง ที่จะทำให้รู้แจ้งอริยสัจธรรมได้ ก็ต้องเป็นผู้ที่ละเอียด ที่ต้องพิจารณาแม้คำที่ได้ฟัง

ผู้ฟัง สภาพธรรมที่เกิดขึ้น ในขณะเวลาที่จะไม่ซื้อของ คราวนี้ก็จะมาหาว่า เป็นลักษณะของสภาพธรรมอะไร ขณะนั้นก็เป็นการที่ศึกษาผิดใช่ไหม

ท่านอาจารย์ แน่นอน แน่นอนเพราะอะไร ขณะนั้นเกิดแล้วดับแล้ว แล้วจะไปตามรู้ได้อย่างไรว่า เป็นจิตประเภทไหน ใช่ไหม นอกจากนั่งคิดนั่งวิจารณ์ว่า คงจะเป็นจิตประเภทนี้ แต่ว่าตามความเป็นจริง สิ่งใดก็ตามที่ดับแล้ว ไม่สามารถที่จะให้ความจริงได้ สิ่งที่ยังไม่เกิดขึ้น ยังไม่เกิด แล้วจะไปเข้าใจได้อย่างไร ไม่ซื้อ ไม่ซื้อเมื่อใด เมื่อสักครู่นี้หมดไปแล้ว ไปหาว่า ใจแข็งหรือใจอะไรที่ไม่ซื้อ และใจแข็งนั้นเป็นใจประเภทไหน ก็เป็นเรื่องขณะนั้นไม่รู้ว่าไม่ใช่เราที่คิด เพราะขณะนั้นถ้ารู้จริงๆ สักแต่ว่าคิด

ผู้ฟัง จะเป็นประโยชน์ไหมที่จะเข้าใจว่า สภาพธรรมนั้น เป็นสภาพธรรมอะไรตามปริยัติ

ท่านอาจารย์ ตามปริยัติ เดี๋ยวนี้ที่กำลังปรากฏ ถ้าเข้าใจอย่างนี้ ไม่ใช่สิ่งที่ดับแล้ว

ผู้ฟัง ขณะนั้นเลย ที่เกิด

ท่านอาจารย์ เดี๋ยวนี้เลย เรากำลังพูดเดี๋ยวนี้ ไม่ใช่ใจแข็งหรือไม่แข็งตอนที่ไม่ซื้อของ ก็จะต้องเป็นอดีต อนาคตไปเรื่อยๆ และพรุ่งนี้เราจะใจแข็งต่อไปหรือเปล่า ถ้าเราเห็นของนั้นของนี้ ก็เป็นเรื่องเป็นราว เป็นความคิดทั้งหมดเลย เพราะฉะนั้นคิดด้วยความเป็นเรา

ผู้ฟัง ขณะนั้นคิดด้วยความเป็นเรา

ท่านอาจารย์ แน่นอน

ผู้ฟัง แต่ถ้าที่ถูกต้องก็คือ เข้าใจว่าเป็นสภาพธรรมที่เกิดขึ้น

ท่านอาจารย์ เราไม่ได้หาความถูกต้องมาเป็นบรรทัดฐานที่จะประพฤติปฏิบัติตาม นั่นคือ ความเป็นตัวตนเหมือนกัน แต่ฟังธรรมเพื่อรู้ว่าไม่ใช่เรา ซื้อก็ไม่ใช่เรา ไม่ซื้อก็ไม่ใช่เรา ไม่ใช่เรา ไม่ใช่ไปนั่งหาว่าจิตไหน แต่เป็นสภาพธรรมที่เกิดแล้วดับแล้ว

ผู้ฟัง ก็สภาพธรรมที่เกิดขึ้นทุกขณะ ก็เป็นสภาพธรรมที่เกิดขึ้น แล้วก็ดับแล้ว ไม่ใช่เรา

ท่านอาจารย์ แต่อะไรกำลังปรากฏ

ผู้ฟัง แต่อะไรกำลังปรากฏในขณะนั้น

ท่านอาจารย์ ที่จะเข้าใจ ต้องเข้าใจสิ่งที่กำลังปรากฏ ด้วยเหตุนี้ความเข้าใจจึงมี ๓ ขั้น "ปริยัติ" ฟังเรื่องจิต ทั้งๆ ที่จิตกำลังเกิดดับดี๋ยวนี้ หลากหลายมากเร็วมาก ก็ไม่รู้ว่าจิตอะไรทั้งนั้นเลย เพราะฉะนั้นจะไปละความเป็นเราได้อย่างไร เพราะฉะนั้นฟังเข้าใจ ฟังอะไรเข้าใจสิ่งที่กำลังฟัง แต่เราไปคิดเรื่องอื่น ไม่ซื้อของ เป็นจิตอะไร ใช่ไหม แทนที่ขณะนี้มีสิ่งที่กำลังปรากฏ ถ้าเราไปคิดว่า เราไม่ซื้อของ จิตอะไร พรุ่งนี้ซื้อหรือเปล่า หรือว่าแนะนำมาหน่อยว่า จะซื้อหรือไม่ซื้อ หรือแนะนำหน่อยกำลังซื้อ จะพิจารณาว่าอย่างไร ไม่ใช่เรื่องแนะนำอะไรทั้งสิ้น เพราะว่าเป็นเราทั้งหมด แต่เมื่อฟังธรรมแล้วก็จะค่อยๆ เข้าใจขึ้น ไม่ต้องกังวลถึงสิ่งที่ล่วงแล้ว และสิ่งที่ยังไม่มาถึง เพราะอย่างไรอย่างไรต้องเป็นไปตามเหตุปัจจัยแน่ๆ เครื่องพิสูจน์ทดลอง การเดินทางที่ผ่านมา หรือกำลังจะมี หรือต่อไป ที่ผ่านมาแล้วก็เห็นชัดใช่ไหม เครื่องปรับอากาศเสีย เดือดร้อนมากไหม เห็นไหม ถ้ารู้ว่าเป็นธรรมดา ไม่ใช่เรา ขณะนั้นก็ผ่อนคลายการที่จะต้องโวยวายใช่ไหม เดือดร้อน เพราะฉะนั้นกำลังโวยวาย ขณะนั้นเข้าใจธรรมหรือเปล่า หรือว่าเป็นธรรมดา ถ้าโวยวายตามอัธยาศัย รู้ไหมว่า ไม่ใช่เรา ไม่มีการจำกัดว่าให้โวยวาย หรือไม่โวยวาย แต่ว่าปัญญาต้องรู้ตรงตามความเป็นจริง ถ้าไม่รู้ ก็เป็นเราไปหมดเลย เดี๋ยวจะไม่ทำอย่างนี้ เดี๋ยวจะไม่ทำอย่างนั้น

ผู้ฟัง เวลาเราศึกษาธรรม มีเรื่องราวให้ศึกษามากมาย

ท่านอาจารย์ เรื่องอะไรบ้าง

ผู้ฟัง อย่างเช่น เรื่อง ปัจจัยอย่างนี้ ก็ละเอียดและก็ลึกซึ้ง

ท่านอาจารย์ แล้วเรา ขณะนี้สามารถจะเข้าใจปัจจัยอะไร เดี๋ยวนี้

ผู้ฟัง ก็มีอารัมมณปัจจัย

ท่านอาจารย์ ชื่อ

ผู้ฟัง ชื่อ

ท่านอาจารย์ แล้วตัวอารัมมณะนั้นคืออะไร

ผู้ฟัง ก็คือ จิตเกิดมารู้อารมณ์หนึ่งขณะ

ท่านอาจารย์ ก็เดี๋ยวนี้

ผู้ฟัง ถ้าการศึกษาธรรมที่ละเอียดขึ้น มีหลายขั้น มีปริยัติ ปฏิบัติ

ท่านอาจารย์ หลายขั้น ให้พูดตาม

ผู้ฟัง ใช่

ท่านอาจารย์ หรือว่ากำลังฟังรู้เลย ขณะนี้ยังไม่ได้ถึงการที่จะรู้สภาพธรรมที่กำลังเกิดดับ

ผู้ฟัง ใช่

ท่านอาจารย์ รู้ด้วยตัวเอง ไม่ต้องมีใครมาบอกเลยว่า ปัญญาไม่ใช่ระดับนั้น ปัญญาเพียงเริ่มฟังเข้าใจ ไม่ใช่การรู้ตรงลักษณะซึ่งกำลังเป็นอย่างนั้น นี่ก็เป็นความต่างกันของปัญญา ก็เป็นผู้ที่ตรงที่จะรู้ว่ายังไม่ถึงก็ฟังต่อไป ค่อยๆ เข้าใจขึ้นโดยไม่หวัง จะถึงเมื่อใดวันไหน เป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า หรือจะเป็นสาวก อย่างไรก็แล้วแต่

ผู้ฟัง อย่างเรื่องปัจจัย เป็นสิ่งที่เข้าใจได้ยาก

ท่านอาจารย์ แล้วทำไม ก็เดี๋ยวนี้ก็มีสิ่งที่ปรากฏก็เป็นปัจจัย ก็ยังไม่รู้ แล้วจะไปเอาเรื่องอะไรมาอีก เรียนไปแล้ว จะเอาปัจจัยอะไรดีเดี๋ยวนี้ ปัจจัยตั้งเยอะที่เรียนแล้ว จะเอาปัจจัยอะไรเดี๋ยวนี้

ผู้ฟัง คือจำไม่ได้

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้น

ผู้ฟัง ก็รู้ได้บ้าง

ท่านอาจารย์ เรียนไป รู้ได้บ้าง จำไม่ได้ กับสภาพธรรมที่กำลังปรากฏแล้วรู้ว่า ทุกอย่างไม่ใช่เรา เพราะบังคับบัญชาไม่ได้ ให้เกิดไม่ได้ แค่นี้รู้หรือยัง ที่เรียนปัจจัยมาก็เพื่อให้รู้ว่าทุกสิ่งทุกอย่างที่เกิดเดี๋ยวนี้ต้องมีปัจจัย และที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงโดยละเอียดยิ่งถึงปัจจัยต่างๆ เพื่อให้เข้าใจถูกต้องว่า แม้แต่สภาพธรรมหนึ่งอย่างที่เกิดขึ้น ก็ต้องอาศัยปัจจัยมากมาย ไม่ใช่เพียงหนึ่งปัจจัย แต่ว่าไม่ใช่ให้เราไปจำ แต่ให้เราค่อยๆ เห็นความเป็นธรรม ซึ่งแม้แต่เกิดแล้ว ดูเหมือนง่ายจัง "เห็น" แต่ความจริงไม่มีใครไปทำเลย และก็ต้องมีปัจจัยหลายปัจจัยด้วยที่จะทำให้เห็นขณะนี้เกิดขึ้น แสดงให้เห็นว่า ไม่ใช่เรา จุดประสงค์ทั้งหมด คือไม่ใช่เรา เป็นธรรม ซึ่งยากที่จะรู้ว่าไม่ใช่เรา แต่ไม่ใช่ยากที่จะไปจำว่าเป็นปัจจัยอะไรบ้าง เพราะฉะนั้นฟังเพื่อเข้าใจ

อ.อรรณนพ ทำไมคนส่วนใหญ่ คือเราจะบ่นว่านี่โน่นเสีย อันนี้เดือดร้อน แล้วบ่นไปไม่รู้อะไร

ท่านอาจารย์ ก็ธรรมดา เพราะมีกิเลส

อ.อรรณพ แต่ว่าจริงๆ ก็ช่วยอะไรไม่ได้ ทั้งที่การบ่น หรือการระบายก็ดี การปรับทุกข์ก็ดี ไม่ได้อะไรขึ้นมา

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นฟังธรรมเพื่อเข้าใจ ไม่ใช่ไปเปลี่ยนสิ่งที่เกิดแล้วเพราะเหตุปัจจัย บ่นแล้ว ก็เข้าใจความจริงในขณะนั้นว่า เป็นธรรมทั้งหมดเลย มีอะไรอยู่ในใจอีกเยอะมาก แต่ไม่เกิดไม่รู้ เพราะฉะนั้นตามที่ได้ฟัง คือ คนนั้นทำผิด คนนี้เลวมาก ทำสิ่งซึ่งไม่คิดเลยว่าจะทำได้ เพียงแค่นี้ที่ปรากฏ ข้างใต้ที่อยู่ในใจลึกกว่านั้นมีอะไรอีกเท่าใด เพราะฉะนั้นก็เป็นแต่เพียงการกระทำและคำพูด ก็ทำให้รู้ว่า แค่นิดเดียวที่โผล่ออกมาให้เห็นทางกายบ้าง ทางวาจาบ้าง แต่ทางใจถ้าไม่เกิดก็ไม่มีทางรู้ เพราะฉะนั้นทุกอย่างเกิดเพื่อให้รู้ให้เข้าใจถูกต้อง ที่พูดถึงเห็นเกิดดับ แต่เห็นเวลานี้ก็ไม่ได้ปรากฏการเกิดดับ ก็แสดงอยู่แล้ว ข้างใต้ที่มากไปด้วยความไม่รู้ กับการฟังนิดเดียวแค่นี้ แล้วจะไปทำให้สภาพธรรมที่กำลังเกิดดับปรากฏได้หรือ เพราะว่าต้องเป็นปัญญาเท่านั้นอย่างเดียว และปัญญาระดับไหนด้วยที่สามารถที่จะรู้ความจริงของสภาพธรรม

ถ้าไม่เป็นอย่างนี้ พระผู้มีพระภาคจะตรัสอย่างนี้ไหม ไม่ใช่แค่เขาเข้าใจขั้นฟัง เพื่อจะได้ถึงการรู้แจ้งสภาพธรรมด้วย เมื่อเป็นปัญญาที่อบรมแล้วเจริญแล้ว ละไปเรื่อยๆ ต้องไม่ลืม ละไปเรื่อยๆ ตั้งแต่เริ่มฟัง ละการที่แล้วเมื่อใดเราจะเข้าใจเรื่องวิปัสสนา เมื่อใดเราจะรู้เรื่องปัจจัย นั่นคือเราทั้งหมดเลย ลืมว่าเพื่อละ เข้าใจขณะนั้นก็ละขณะนั้น แต่เวลาที่เข้าใจดับไป ก็มีกิเลสมีความไม่รู้เยอะแยะที่สะสมมา ที่จะทำให้คิดอย่างนั้นอย่างนี้ จนกว่าขณะนั้นระลึกได้ว่าไม่ใช่เรา

อ.อรรณพ การที่มีความเข้าใจกันพื้นๆ ทั่วไป ที่ดูว่าดี ซึ่งก็ดูเหมือนดี อย่าบ่น ให้อดทน อย่างนี้ใช่ไหม แต่ไม่ได้เข้าใจธรรม

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นไม่ใช่คำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คนทั่วไปพูดได้ แม้แต่ละชั่ว ก็ทั่วๆ ไปก็สอนกัน ทำความดี ชำระจิตให้บริสุทธิ์ พูดได้หมดเลย แล้วอย่างไร ไม่มีปัญญาอะไรเลย แล้วจะไปเป็นอย่างนั้นได้อย่างไร

ผู้ฟัง ขอเรียนถามว่า รอบรู้ในปริยัติ อย่างเช่น เมื่อสักครู่นี้หนูถามคำว่า "ใจแข็ง" สภาพธรรมนั้นเกิดขึ้น จะเป็นการรอบรู้อย่างไร

ท่านอาจารย์ เป็นธรรม คำนี้คำเดียว และธรรมก็เป็นอนัตตา

ผู้ฟัง นี่คือ การเข้าใจรอบรู้ในปริยัติ

ท่านอาจารย์ ทีละคำ

ผู้ฟัง ทีละคำ

ท่านอาจารย์ ถ้าเข้าใจคำนั้นแล้ว ไม่เปลี่ยน คือ เข้าใจว่า ด่าก็เป็นธรรม ชมก็เป็นธรรม โกรธก็เป็นธรรม สรรเสริญชื่นชมก็เป็นธรรม ทุกอย่าง นี่คือรอบรู้ในคำว่า "ธรรม" หรือยัง ไม่มีอะไรที่เว้นจากการเป็นสิ่งนั้น เมื่อเกิดแล้วก็ดับไปเป็นอนัตตา

ผู้ฟัง ไม่ใช่ว่า จะไปรอบรู้ในหนังสือแต่ละคำอย่างนั้นใช่ไหม

ท่านอาจารย์ มีแต่อ่านแล้วก็จำ แต่รู้แค่ไหน เพราะฉะนั้นเพียงคำว่า "ธรรม" ทุกอย่างมีจริงๆ ไม่ต้องเรียกชื่อก็มี แต่หลากหลายมากเหลือเกิน แต่ก็รู้ว่าเป็นแต่ละหนึ่งแต่ละหนึ่งที่หลากหลาย เป็นจริงทั้งหมดก็คือ ธรรมทั้งหลาย คือสิ่งที่มีจริง รอบรู้ คือไม่ว่าอะไรทั้งนั้น แล้วก็ไม่ใช่ที่อื่นด้วย ไม่ใช่คิด เมื่อวานนี้เห็นคนนั้น เขาคิดอย่างไร ไม่ใช่ เดี๋ยวนี้เองเป็นธรรม เพราะฉะนั้นทีละคำ รู้จริงๆ คือไม่เปลี่ยน เพราะฉะนั้นถ้าไม่มั่นคงอย่างนี้ พอถึงเวลาก็เป็นเราเป็นเขาไปอีกแล้ว ไม่ใช่รอบรู้ในทีละคำ เพราะฉะนั้นถ้าไม่รอบรู้ในทีละคำ อ่านพระไตรปิฎกเหมือนกับว่าเข้าใจ แต่ว่าไม่ได้เข้าใจ เพราะขั้นต้นก็ยังไม่รู้เลยว่าเป็นธรรม อย่างศีลอย่างนี้ ศีล ๕ รู้ไหมว่าไม่ใช่เรา ที่จะกล่าวว่าต้องมีศีลก่อน ใคร ก็เป็นคนนั้น แต่ว่าศีล ๕ ไม่ใช่เราหรือใครทั้งสิ้น เป็นธรรม

ผู้ฟัง เพราะรอบรู้ในปริยัติ จนมีความมั่นคง จนถึงขั้นสัจจญาณ ก็วันนี้ได้เข้าใจเพิ่มขึ้น

ท่านอาจารย์ แล้วก็ไม่หวัง กิจจญาณหรือสติปัฏฐานจะเกิดเมื่อใด แต่เพราะฟังจึงรู้ความต่างกันว่า ขณะที่ฟังเข้าใจเรื่องของเห็นในขณะที่กำลังเห็น แต่ไม่ใช่กำลังเข้าใจสภาพเห็นโดยความเป็นอนัตตา ถ้าเป็นเราพยายามทำ ผิดอีกแล้ว ปัญญารู้จริงๆ ว่าอะไรถูก อะไรผิด มิฉะนั้นละกิเลสไม่ได้

ผู้ฟัง จริงๆ ยังมีข้อสงสัยเกี่ยวกับการทำทาน หรือการให้ ถ้าเรามีความตั้งใจว่า เราจะมาให้ เพื่อละความตระหนี่ หรืออะไรก็แล้วแต่ มีความรู้สึกว่า เรายังต้องการที่จะละตัวตน หรือ ละอันนี้อยู่ว่า ยังเป็นโลภะอยู่หรือเปล่า

ท่านอาจารย์ ทำจิตได้ไหม ก่อนอื่น ไม่ได้

ผู้ฟัง ไม่ได้

ท่านอาจารย์ โลภะเกิดแล้วเปลี่ยน ไม่เป็นโลภะได้ไหม

ผู้ฟัง ถ้าเกิดแล้ว

ท่านอาจารย์ โลภะก็เป็นโลภะ เกิดแล้วดับแล้ว ใครทำอะไรไม่ได้เลย

ผู้ฟัง ครับ

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นปัญญาสามารถที่จะเข้าใจตรงตามความเป็นจริง เพราะฉะนั้นขณะใดก็ตาม ที่คิดจะให้เพื่อประโยชน์แก่คนอื่น ขณะนั้นความเป็นผู้ตรงก็คือว่า เพื่อประโยชน์ของคนนั้น ที่เราเห็นว่าเขาสมควรที่จะอนุเคราะห์ใช่ไหม ก็มีการที่ให้ โดยที่ว่าเราก็บังคับไม่ได้ว่าจะให้หรือไม่ให้ เพราะบางครั้งเลยไปแล้ว ไม่ทันให้ก็ได้ ทั้งๆ ที่คิดว่าจะให้ เพราะฉะนั้นทุกอย่างไม่พ้นจากอนัตตา ไม่มีใครไปเปลี่ยนแปลงอะไรได้เลยทั้งสิ้นทุกอย่าง เห็นคนเดินมา รถกำลังแล่นไป แล้วหยุด เขาไม่มาเขาอยู่ตรงอื่น เตรียมเงินพร้อมไว้ที่จะให้ รถต้องไปแล้ว ก็ไม่สามารถที่จะเป็นไปได้อย่างที่ต้องการ เพราะฉะนั้นเมื่อรู้ความจริงอย่างนี้จะเดือดร้อนไหม เพราะเป็นปัญญา จึงไม่เดือดร้อน เพราะปัญญาเข้าใจถูกเห็นถูก แต่ต้องมีความเข้าใจจริงๆ สภาพธรรมเป็นสิ่งที่เกิดดับสืบต่อเร็วมาก

เพราะฉะนั้นอกุศลก็สลับกับกุศลได้ หรือกุศลก็สลับกับอกุศลได้ แล้วแต่เหตุปัจจัย เพราะฉะนั้นให้เรามีความเข้าใจที่ถูกต้องว่า ขณะนั้นเป็นจิต ไม่ใช่เรา แต่อันนี้ก็ยาก เพราะว่ากว่าจะรู้ว่า ขณะนั้นไม่ใช่เราได้ ก็ต้องอาศัยฟัง และเมื่อใดจะรู้อย่างนั้นก็รู้ ทั้งๆ ที่ฟังมา เมื่อใดไม่รู้ก็ยังคงไม่รู้อยู่ แต่ก็มีการให้ได้ เพราะฉะนั้นใจของคนที่กำลังให้เท่านั้น ที่คนนั้นจะรู้เองว่า มีการแอบแฝงต้องการผลประการใดหรือเปล่า เช่น ทำไปเพราะอยากได้สิ่งตอบแทน ถ้าเราไม่ให้ เราก็ไม่ได้ขึ้นสวรรค์ ใช่ไหม หรือเราก็ยากจน หรืออะไรอย่างนี้ก็ตาม เป็นจริงแต่ต้องเข้าใจ ไม่ใช่หมายความว่า เพราะเราอยาก แต่เพราะเป็นผู้ที่รู้เหตุผล และขณะที่ให้ เราก็ไปเรียกร้องปัญญาให้มารู้ในขณะนั้นก็ไม่ได้ เกิดแล้วดับแล้วเป็นไปแล้ว

เพราะฉะนั้นเป็นผู้ที่ไม่ติดข้องในสิ่งที่ไม่ใช่เรา เพียงมีปัจจัยเกิดขึ้นเป็นอย่างนั้น แล้วก็ดับไป อันนี้จะแก้ปัญหาทั้งหมด ไม่ว่าอะไรจะเกิดขึ้น ไม่ต้องมานั่งทบทวนว่า เราทำอย่างนี้น่าจะดีกว่า คือว่าเวลาให้ก็มีการไตร่ตรอง มีปัญญารู้ว่าขณะนั้นไม่ใช่เรา อะไรอย่างนี้ ก็ไม่ได้ใช่ไหม นี่คือความติดข้อง เพราะฉะนั้นโลภะซึ่งเป็นสภาพที่ติดข้องนั้นละเอียดมาก ที่ทุกคนยังอยู่ในสังสารวัฏ เพราะไม่รู้จักโลภะ โลภะจะแอบแฝง เวลาที่ยังไม่ได้ศึกษาธรรม ก็อยากได้โน่นอยากได้นี่ แต่พอฟังธรรมอยากเป็นโน่น เป็นนี่ เป็นปัญญาหรือเป็นอะไรก็ได้ ถึงความรู้ขั้นนั้นขั้นนี้ ก็เรื่องของโลภะหมด แต่ถ้าฟังจริงๆ มีความเข้าใจที่มั่นคงว่าไม่ใช่เรา ถึงโกรธเกิดขึ้น ส่วนใหญ่ไม่ชอบ บางคนก็อาจจะไปหาวิธีการนับหนึ่งถึงสิบ คิดโน่นคิดนี่ ไม่รู้ว่าโกรธดับแล้ว ก็มานั่งคิดด้วยความเป็นเราว่าจะทำอย่างนั้นอย่างนี้

ธรรมเป็นเรื่องที่ละเอียด ซึ่งอาศัยความเข้าใจที่จะรู้จริงๆ ว่าขณะนั้นที่กำลังเป็นอย่างนั้น สามารถรู้ไหมว่าเป็นอย่างนั้น ไม่ใช่เรา เป็นแต่เพียงธรรมที่เป็นอย่างนั้น และการให้ คือให้จริงๆ ต้องเป็นผู้ที่ตรง แต่ถ้าขณะใดที่มีความเข้าใจธรรม รู้เลยขณะนั้นสละ ไม่ได้หวังอะไรตอบแทนเลยทั้งสิ้น ขณะนั้นเป็นกุศล ไม่ว่าให้ใคร ให้มารดาบิดาสละให้ แล้วยังมีความเคารพ รู้คุณของผู้ที่ได้ทำคุณต่อตน พ่อแม่จะรักเราหรือไม่รักเรา ไม่สำคัญเลย เรื่องของพ่อแม่ แต่การที่เรารู้ความจริงว่าท่านมีคุณ แล้วก็กระทำสิ่งที่ดี เป็นการให้ท่านได้มีความสะดวกสบาย เป็นต้น ก็แสดงอยู่แล้วว่า ขณะนั้นเราไม่ได้ต้องการอะไรตอบแทน แต่เป็นการสละ

เพราะฉะนั้นสละขณะไหน ขณะนั้นเป็นกุศล แต่ถ้าติดข้องเมื่อใด ขณะนั้นก็ไม่ใช่กุศล สละได้ แล้วขณะที่มีการสละนั้นใครรู้ นอกจากตนเอง มีของสองอย่างจะให้เขา หรือจะเก็บไว้เองใช่ไหม สละให้ ให้เมื่อใดรู้ทันทีว่า ขณะนั้นสละให้เป็นประโยชน์กับคนอื่น ในขณะนั้นก็เป็นทาน เป็นบารมี เมื่อมีความเข้าใจว่าเพียงแค่นี้ยังสละให้ไม่ได้ แล้วจะสละการที่เคยยึดถือว่าเป็นเรา ทั้งๆ ที่ไม่ใช่เราได้อย่างไร เพราะฉะนั้นเป็นเรื่องที่อาศัยปัญญาความเห็นถูก ค่อยๆ เข้าใจความจริง และก็จะตรงกับธรรมที่ค่อยๆ เข้าใจขึ้นว่าเกิดแล้วก็ดับไป แล้วก็ไม่กลับมาอีก ทั้งๆ ที่กำลังเป็นอย่างนี้ ฟังอย่างนี้ ก็ยังไม่ถึงความเข้าใจอย่างนี้ แต่ถึงได้ไหม ได้แน่นอน ด้วยความเป็นเราหรือเปล่า ไม่ได้เลย แต่เพราะเข้าใจขึ้น หวังไหมว่าพรุ่งนี้จะเข้าใจมากกว่านี้ พรุ่งนี้ไม่อยู่ในโลกนี้แล้วก็ได้ ใช่ไหม เพราะฉะนั้นทุกอย่างเป็นเรื่องละ เพราะเหตุว่ากิเลสมีมาก กว่าจะมีปัจจัยที่จะทำให้ละ นานๆ ครั้ง

อ.อรรณพ เมตตาเหมือนกับมารดาที่ให้บุตรทุกอย่าง แต่ว่าเป็นเมตตา เป็นกุศล ไม่ใช่ด้วยความผูกพัน

ท่านอาจารย์ ธรรมเป็นเรื่องที่ละเอียดมาก ถ้าเมตตาคนอื่น ก็คือว่ามีความหวังดี ไม่ใช่ความผูกพัน ต่างกันแล้วใช่ไหม เพราะฉะนั้นมารดาที่เข้าใจธรรม กับมารดาที่เป็นมารดา แต่ไม่รู้เรื่องธรรมเลย เพราะฉะนั้นสามารถจะเห็นความต่างของเมตตา คือ ความหวังดีกับความผูกพันไหม