ปกิณณกธรรม ตอนที่ 835

ตอนที่ ๘๓๕

สนทนาธรรม ที่ บริษัท ศรินทิพย์ อินเตอร์แพค จำกัด จ.นนทบุรี

วันที่ ๔ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๘

อ.คำปั่น ชีวิตของแต่ละคนที่เกิดมาเป็นมนุษย์ ก็มีอกุศลเกิดขึ้นเป็นไปมาก แต่ว่าโอกาสที่กุศลธรรมจะเกิดขึ้นก็มี อย่างเช่น การสนทนาธรรม ก็กราบเรียนท่านอาจารย์ ถึงวัตถุประสงค์ที่ถูกต้องจริงๆ ของการฟังของการศึกษาพระธรรม ควรจะเป็นอย่างไร เพราะเหตุว่ามีคำว่า "ธรรม"

ท่านอาจารย์ ธรรมเป็นเรื่องยาก แล้วก็เป็นเรื่องที่ละเอียดลึกซึ้ง เพราะฉะนั้นการฟังธรรมก็คือ ไม่ประมาทเลย ให้รู้ว่าแต่ละคำที่เราได้ยินได้ฟังมาแล้ว จะน้อยจะมากสักเท่าใดก็คือ สิ่งที่กำลังปรากฏในขณะนี้ เพราะฉะนั้นไม่ต้องไปขวนขวายหาอย่างอื่นเลย เพราะเหตุว่าถ้าไม่รู้จักธรรม ก็คือว่าไม่มีทางที่จะรู้ว่าพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นใคร แต่ว่าการที่เราได้เข้าใจว่า ขณะนี้เดี๋ยวนี้มีสิ่งซึ่งมีจริงๆ แต่เราไปคิดเรื่องอื่นหมด พยายามดูตำราเล่มนั้นเล่มนี้ ฟังเรื่องนั้นเรื่องนี้ แต่รู้หรือเปล่าว่าเพื่ออะไร เพื่อเข้าใจสิ่งที่กำลังมีในขณะนี้เดี๋ยวนี้ให้ถูกต้องตามความเป็นจริง เพราะเหตุว่าชีวิตอยู่ที่ ๑ ขณะ ถ้าไม่มีขณะนี้ เดี๋ยวนี้ก็ไม่มีชีวิต และถ้า ๑ ขณะนี้ดับหมดสิ้นไป ไม่เหลือเลย ก็ไม่มีชีวิต แต่ว่าเป็นอย่างนั้นหรือเปล่า ไม่เป็นอย่างนั้นเลย ตั้งแต่เกิดมา ก็ไม่รู้ว่าเกิดมาเพราะอะไร

แล้วก็เกิดมาหลากหลายต่างกันมาก ทั้งๆ ที่ก็มีแค่ตาเห็น มีหูได้ยิน มีจมูกได้กลิ่น มีลิ้นลิ้มรส มีกายรู้สิ่งที่กระทบสัมผัส แต่ก็คิดนึกเรื่องอื่นหมดเลย แม้แต่เดี๋ยวนี้ก็กำลังเห็น กำลังได้ยิน แล้วแต่ว่าจะมีกลิ่นปรากฏหรือเปล่า มีรสปรากฏหรือเปล่า แต่แน่นอนก็คือว่า ต้องมีเย็นหรือร้อน อ่อนหรือแข็ง ตึงหรือไหวปรากฏ เป็นปกติไม่เคยรู้ ตั้งแต่เกิดมาใครรู้บ้าง ความจริงของสิ่งที่มีจริงๆ มีแต่วิชาการต่างๆ ให้ทำอย่างนั้น ให้คิดอย่างนี้ตลอดไป จนกว่าจะได้ฟังพระธรรม และรู้ว่าแท้ที่จริง จะไม่มีอะไรเลยทั้งสิ้น ถ้าไม่มีสิ่งหนึ่งสิ่งใดปรากฏ แต่เพราะเหตุว่ามีสิ่งที่ปรากฏไม่ขาด ปรากฏอยู่ตลอดเวลา เดี๋ยวปรากฏทางตา เดี๋ยวปรากฏทางหู เดี๋ยวปรากฏทางใจ ทั้งวันไม่จบ และก็ทุกวันด้วย ก็ไม่รู้

การมีโอกาสที่จะได้ฟังพระธรรม และเห็นประโยชน์จริงๆ ประโยชน์สูงสุด คือ ได้มีโอกาสเข้าใจสิ่งที่กำลังปรากฏ ซึ่งคิดเองไม่ได้แน่ คิดเองจะคิดเรื่องอะไรเดี๋ยวนี้ เดี๋ยวนี้กำลังคิด คิดเองคิดเรื่องอะไร เห็นไหม กำลังคิดก็ไม่บอก หรือกำลังคิดก็บอกไม่ได้ เพราะว่าคิดแล้วก็หมดไป คิดอยู่แท้ๆ ก็ไม่รู้ เพราะฉะนั้นก็จะเห็นได้ว่าจริงๆ แล้วก็คือว่าถ้าไม่ได้กระทำบุญไว้แต่ปางก่อน ไม่มีโอกาสได้เข้าใจความจริงของสิ่งที่กำลังปรากฏ ไม่ได้ยินคำว่า "พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า" ถึงได้ยินก็ประมาท พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นใคร แค่รู้จักชื่อ สูงสุดเพราะอะไร ใครๆ ก็กราบไหว้ นอกจากคนที่ไม่รู้คุณ ไม่ได้ยินเลย แต่ว่าถ้าได้ยินว่าประเทศนี้ ถิ่นนี้ เมืองนี้ มีคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีพระภิกษุสงฆ์เป็นที่สักการะ เป็นที่เลื่อมใสเป็นที่เคารพ ก็เท่านี้ รู้อะไรมากกว่านี้หรือเปล่า แต่ถ้าไม่รู้อะไรมากกว่านี้ ตลอดชีวิตก็เป็นอย่างนี้ แล้วก็จากโลกนี้ไป ไปไหนก็ไม่รู้ เหมือนกับมาจากไหนก็ไม่รู้ แต่อย่างน้อยที่สุดมีโอกาสได้ฟังพระธรรม

เพราะฉะนั้นโอกาสนี้มาจากไหน ต้องมีเหตุในอดีตที่ได้กระทำไว้ ใครก็ไม่สามารถจะรู้ว่า ชาติก่อนเราเป็นใคร อยู่ที่ไหน ทำอะไร แต่เลือกไม่ได้เลย ชีวิตต้องเป็นไปตามเหตุที่ได้กระทำไว้ เพราะฉะนั้นชาตินี้ก็เป็นผล คือ ได้เห็น ได้ยิน ได้กลิ่น ลิ้มรส รู้สิ่งที่กระทบสัมผัส และก็มีความไม่รู้และความติดข้องเพิ่มขึ้นอีก ไม่รู้เลยว่าเกิดมามีสิ่งที่ปรากฏให้เห็น แต่ไม่ใช่เพื่อเข้าใจถูกต้องเลย แต่เพื่อให้ติดข้องอย่างมากไปเรื่อยๆ ทุกวันไม่รู้จบ เพราะฉะนั้นถ้ายังไม่มีการได้ยินได้ฟังโทษของความติดข้องว่า "เพราะมีความติดข้อง ทำให้เกิดความทุกข์" ไม่อยากพลัดพราก ไม่อยากจาก อยู่ในโลกนี้นานๆ ก็ดี แต่ว่าตามความเป็นจริงดีหรือเปล่า อยู่ในโลกนี้นานๆ ดีไหม เมื่อวานนี้เห็น ติดข้องแล้ว สนุกสนานเพลิดเพลิน เป็นสุขหมดแล้ว ไม่เหลือเลยหาอีกไม่ได้ ในสังสารวัฏไม่มีเลย

ถ้าฟังพระธรรมเพื่อเข้าใจถูก ตรงกันข้ามกับคนที่ฟังแล้วอยากจะรู้มากขึ้น อยากจะประจักษ์การเกิดดับของธรรม อยากจะรู้แจ้งอริยสัจธรรม อยากจะถึงนิพพาน แต่ไม่รู้อะไรเลยสักอย่างเดียว เดี๋ยวนี้คืออะไรก็ไม่รู้ ได้ยินแต่ชื่อก็อยากแล้ว ก็ไม่มีประโยชน์อะไร เพราะฉะนั้นการฟังพระธรรม ก็คือว่า เป็นผู้ที่ไม่ประมาทในความลึกซึ้งของพระธรรม และถ้ามีความเข้าใจที่ถูกต้อง นั่นเป็นประโยชน์ที่สุด แต่ว่าถ้าเข้าใจผิด หรือเข้าใจผิวเผิน ก็เท่ากับห่างไกลจากพระสัทธรรม ไกลออกไป ไกลออกไป เหมือนคนที่ไกลออกไป ไกลออกไป แม้มีการฟังธรรมก็ไม่ฟัง เพราะเหตุว่าเขาอยู่ไกลต่อการที่จะได้ยินได้ฟัง ได้เห็นประโยชน์ของการฟังธรรม เพราะฉะนั้นธรรมเป็นเรื่องที่ละเอียด ลึกซึ้งและยาก ผลของการฟัง ก็คือว่าเข้าใจความจริงว่า ความจริงคือให้เข้าใจถูกต้อง ในสิ่งที่มีจริงตามที่ได้ฟังทีละเล็กทีละน้อย เช่น ได้ฟังว่ากำลังเห็น บางคนบอกไม่ตื่นเต้น ธรรมดาก็เห็นกันอยู่ทุกวัน ต้องพูดอะไร แต่ถ้าไม่มีเห็น จะรู้อะไร ถ้าไม่มีได้ยิน ปัญญาจะเข้าใจอะไร

เพราะฉะนั้นสิ่งที่มีนี้ทำให้เกิดความเห็นที่ถูกต้องได้ หรือว่าทำให้ไม่รู้เหมือนเดิม แล้วก็ติดข้องต่อไป โทษของความติดข้องมีมากสุดที่จะพรรณนาได้ แต่เพราะไม่รู้ จึงเข้าใจว่าควรติดข้องมากๆ ทุกคนคิดอย่างนี้หรือเปล่า เป็นผู้ที่ตรง ทั้งวันแสวงหาแต่สิ่งที่ติดข้อง แล้วก็สำหรับผู้ที่ได้สะสมบุญไว้แต่ปางก่อน ก็มีโอกาสที่ว่าทั้งๆ ที่ติดข้องแสวงหาทุกอย่าง ก็ยังเห็นประโยชน์ของการที่จะได้เข้าใจความจริงของสิ่งที่มี นี่เป็นเหตุที่จะให้มีการได้ยินได้ฟังธรรมแล้วก็เข้าใจขึ้น แต่เปรียบเทียบความติดข้องและความไม่รู้นานแสนนาน กับการฟังพระธรรม คำของผู้ที่ตรัสรู้ที่สามารถที่จะให้เข้าใจถูกต้อง ตามความเป็นจริงของสิ่งที่กำลังมีขณะนี้ได้ถึงที่สุด ก็ต้องอีกไกลและอีกนาน รอได้ไหม รอไม่ได้ เป็นอย่างไร ก็คือไม่รู้ต่อไป ถึงจะรอ หรือไม่รอ ก็ไม่รู้ ไม่ต้องคิดว่า จะได้หรือไม่ได้ ไม่อยากจะรอแล้ว หรืออะไรก็ตามแต่ แต่ถ้าไม่เข้าใจ ค่อยๆ เข้าใจสิ่งที่มีแต่ละ ๑ เดี๋ยวนี้ตรงตามความเป็นจริง ก็ไม่มีทางเลยที่จะได้รับประโยชน์จากการได้ยินคำว่า "พระรัตนตรัย" ได้ยินแต่ชื่อพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงตรัสรู้ ทรงดับกิเลส ทรงแสดงพระธรรม มีผู้ที่ฟังเป็นสาวก รู้แจ้งอริยสัจธรรม รวมแล้วก็เป็นพระรัตนตรัย คือ พระพุทธรัตนะ พระธรรมรัตนะ พระสังฆรัตนะ เท่านี้พอไหม แค่คำ ไม่มีทางเลย

เพราะฉะนั้นการรู้จริงต้องเป็นคนที่ละเอียด และก็รู้ว่าการฟังธรรม เพื่อเข้าใจสิ่งที่มี เพื่อละความไม่รู้และความติดข้อง ซึ่งฟังเผินๆ เราก็รู้ว่า ความรู้กับความไม่รู้ ความรู้ต้องดีกว่าแน่ แต่เที่ยวไปรู้อื่นหมด ไม่ได้รู้เห็นที่กำลังเห็น ไม่ได้รู้ได้ยิน ซึ่งเป็นชีวิตแต่ละ ๑ ขณะ ซึ่งถ้าไม่มีสิ่งต่างๆ เหล่านี้ชีวิตก็ไม่มี ไม่มีอะไรเลยทั้งสิ้น แต่ก็เป็นผู้ที่ยังคงไม่รู้ความจริง และเมื่อมีโอกาสได้ฟังแล้ว ไม่ประมาท เป็นพระปัจฉิมวาจา จงยังความไม่ประมาทให้ถึงพร้อม ให้รู้ว่าขณะนี้กำลังฟังสิ่งที่มีจริงๆ แต่เป็นสิ่งที่ยากที่จะรู้ได้ ก็ต้องอาศัยการฟังด้วยความเป็นผู้ตรง เพื่อเข้าใจถูกตามความเป็นจริง ไม่ใช่หวังอะไรเลย

วันนี้ก็หลายคนที่รู้จักกันแล้ว แต่ว่าแต่ละท่านรู้จักตัวเองหรือเปล่า ถ้าใครรู้จักช่วยบอกหน่อยได้ไหม หรือว่าทุกคนที่นี่ไม่รู้จักตัวเองเลยสักคน ไม่เอาเรื่องรู้จักคนอื่นแล้ว วันนี้ขอให้กล่าวถึง ผู้ที่ได้รู้จักตัวเองดีไหม ระหว่างรู้จักคนอื่นมากมาย เขาเป็นอย่างนั้น เขาเป็นอย่างนี้ แล้วรู้จักตัวเองหรือเปล่า เพราะฉะนั้นถ้าใครที่เริ่มรู้จักตัวเองว่าเป็นอย่างไร ก็จะได้ให้คนอื่นได้รู้จักจากคำของบุคคลนั้นเองว่า เขาเป็นอย่างไร

ผู้ฟัง ถ้าตอบก็คือ รู้จักตัวเองไหม อกุศลความไม่รู้ ความติดข้องในแต่ละวันก็เยอะมาก ทั้งๆ ที่เป็นคนที่ก็ฟังธรรมมาก

ท่านอาจารย์ เราทุกคนควรอย่างยิ่งที่จะได้รู้จักตัวเอง ตอนนี้ทราบว่าคุณอรวรรณมีโลภะมาก ใครไม่มีโลภะ ใครมีโลภะน้อยกว่าคุณอรวรรณ ไม่มีใช่ไหม ถ้าเป็นผู้ที่เข้าใจจริงๆ ก็คือ เห็นแล้วก็ต้องการติดข้องในสิ่งที่เห็น แสวงหาทุกอย่างที่จะเห็น ดอกไม้ที่บ้านแห้งไปแล้ว ตายไปแล้ว หาใหม่ใช่ไหม จริงหรือเปล่า ขนมหมดแล้ว ที่ถูกปาก หาใหม่ เพราะฉะนั้นไม่ว่าจะเป็นอะไรทั้งสิ้น โลภะมากเป็นความจริง "สัจจะ" คือความจริง รู้ความจริงดีกว่าถูกลวง แล้วก็ไม่รู้และก็ถูกหลอก ข้อสำคัญ คือไม่ใช่จากคนอื่นเลย จากตัวเอง คนอื่นหลอกเราได้ไหม ถามจริงๆ ไม่มีทาง ถ้ามีปัญญาก็สามารถที่จะรู้ แต่ถ้าไม่มีปัญญาคนอื่นก็ไม่ได้หลอก ตัวเองต่างหากหลอก ความไม่รู้ของตัวเอง หลอกตัวเองทุกอย่าง จะหลอกว่าไม่มีโลภะ ใครจะเชื่อ ไม่มีทาง โกนผมหมด นุ่งขาว เข้าป่า หลอกตัวเองหรือเปล่าว่าไม่มีโลภะ ทำอย่างนั้นทำไม ไม่ใช่เพราะต้องการหรือ

เพราะฉะนั้นให้รู้จักโลภะที่ว่าโลภะไม่ใช่ใครเลย แต่เป็นสิ่งที่มีจริงแน่นอนและก็เกิดขึ้น ถ้าไม่เกิดจะรู้จักไหม ความติดข้อง ความต้องการ ต้องไม่มี แต่นี่มีแต่ความต้องการ มีแต่ความติดข้อง เพราะฉะนั้นเริ่มรู้จักสิ่งที่มีจริง พระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรม หมายความถึง กล่าวถึงสิ่งที่มีจริงตามความเป็นจริงของสิ่งนั้น เช่น ลักษณะของความติดข้องต้องการเกิดขึ้น ไม่เป็นอะไรเลย ไม่เป็นใครทั้งสิ้น แต่เป็นสิ่งที่มีจริง เมื่อเกิดแล้ว ต้องติดข้อง เปลี่ยนลักษณะนั้นไม่ได้เลย เพราะฉะนั้นเมื่อสักครู่นี้ทุกคนฟัง คุณอรวรรณมีโลภะมาก แต่ความจริงโลภะมีปัจจัยเกิดที่ไหน เมื่อใด เราก็กล่าวว่าคนนั้นมีโลภะ แต่ความจริงโลภะเป็นโลภะ

ตามความเป็นจริงก็คือว่า เริ่มเข้าใจธรรมคือสิ่งที่มีจริง เพราะฉะนั้นที่บอกว่า ขอเชิญผู้ที่รู้จักตัวเอง ที่ได้รู้จักแล้วว่าเป็นอย่างไรบ้าง อย่างหนึ่งก็คือว่า มีโลภะ ซึ่งทุกคนมี ถ้าไม่มีโลภะ จะมีคุณอรวรรณมีโลภะไหม ก็ไม่มี แต่เรียกโลภะนั้นว่าคุณอรวรรณ เพราะเหตุว่าโลภะเยอะเลย นั่งอยู่ที่นี่ใช่ไหม เพราะฉะนั้นถ้าไม่บอกชื่อว่า เป็นคนนั้นคนนี้ สมมติว่าชื่ออย่างนั้นชื่ออย่างนี้ ก็ไม่รู้ว่าโลภะไหน กำลังพอใจอะไร ทางตา หรือทางหู หรือทางใจที่กำลังคิดนึก เพราะฉะนั้นธรรมเป็นเรื่องจริงในชีวิตประจำวัน ซึ่งต้องตรง

ท่านอาจารย์ โลภะดีไหม

ผู้ฟัง ไม่ดี แต่ชอบ

ท่านอาจารย์ ไม่ดี ก็ชอบ เพราะอะไร

ผู้ฟัง ก็เพราะว่าทำให้สนุกสนาน เพลิดเพลิน

ท่านอาจารย์ เพราะไม่รู้ ทั้งหมดเกิดมาเพราะไม่รู้ เห็นก็ไม่รู้ว่าความจริงสิ่งที่ปรากฏเกิด ถ้าไม่เกิดไม่มีให้เห็น แล้วก็เกิดแล้วก็ดับ แต่ใครรู้ ถ้าไม่ได้ฟังพระธรรม เพราะฉะนั้นการฟังพระธรรม ก็ทำให้มีความรู้ความจริงของสิ่งที่มี โลภะมีมาก เปลี่ยนให้ไม่มีได้ไหม ไม่ได้ แต่ว่าความเข้าใจขึ้น เห็นโทษ สามารถที่จะละโลภะทีละเล็กทีละน้อย แสนยาก ไม่ใช่ด้วยความเป็นเรา แต่ด้วยธรรมฝ่ายตรงกันข้ามกับโลภะ เท่านั้น ที่จะไม่ทำให้โลภะเกิดขึ้นได้ เพราะฉะนั้นก็เป็นทาสของโลภะ ขณะใดก็ตามที่ไม่ได้เข้าใจความจริงของสภาพธรรม แต่ขณะที่เริ่มเข้าใจ เริ่มรู้ว่าสิ่งที่มีในใจทุกคน และเป็นสิ่งที่มีโทษมาก และคนอื่นก็ทำให้ไม่ได้เลย นอกจากสภาพธรรมนั้น อาศัยการเกิดบ่อยๆ จนทำให้เป็นผู้ที่ติดข้อง และมีอุปนิสัยอย่างนี้ แต่ก็ยังมีโอกาสได้ยินได้ฟังเรื่องของโลภะ แล้วก็รู้ว่ามีมาก แต่เริ่มรู้ว่าโลภะไม่ดี ความรู้แค่นี้ละโลภะไม่ได้ ฟังอีกเท่าใด เข้าใจเพียงเท่านี้ ก็ละโลภะไม่ได้

เพราะฉะนั้นต้องมีความเข้าใจธรรมอีกมาก เพราะว่าไม่ใช่มีแต่โลภะอย่างเดียว อย่างอื่นก็มี ทั้งหมดเป็นสิ่งที่มีจริงทั้งนั้นเลย เกิดขึ้นปรากฏแต่ไม่รู้ ก็เลยยึดถือว่าเป็นเรา เพราะฉะนั้นการฟังธรรมก็เป็นเรื่องที่ว่า รู้จักสิ่งที่มี โดยเฉพาะเริ่มรู้จักตัวเอง และตรงต่อตัวเอง เป็นคนดีหรือเปล่า ถ้ามีโลภะมากๆ มีโลภะมากๆ เป็นคนดีหรือเปล่า ไม่ดี ไม่รู้อะไรทั้งสิ้น โลภะไม่ดีก็ไม่รู้ แล้วเป็นคนดีหรือเปล่า เพราะฉะนั้นจะเห็นได้ว่าไกลแสนไกล กับผู้ที่ได้ดับกิเลส เพราะได้ทรงตรัสรู้ความจริงเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงแสดงพระธรรมให้คนได้ยินได้ฟังความจริง ค่อยๆ สะสมความเข้าใจถูกความเห็นถูก มีพระธรรมเป็นที่พึ่ง ไม่ใช่กล่าวลอยๆ มีพระรัตนตรัยเป็นที่พึ่ง แต่เมื่อมีพระธรรมเป็นที่พึ่ง ก็คือว่าเป็นที่พึ่งที่ทำให้เข้าใจถูกเกิดปัญญาเห็นถูกต้องตามความเป็นจริงว่า ธรรมเป็นธรรม มีปัจจัยเกิดขึ้นแล้วก็ดับไป ไม่ใช่ใคร เพราะฉะนั้นความไม่รู้ และความไม่ดีมากแค่ไหน ที่กำลังอยู่ตรงนี้

เพราะฉะนั้นก็เป็นผู้ที่ตระหนักว่า การฟังพระธรรมไม่ใช่ไปหวังรู้แจ้งอริยสัจธรรม โดยเป็นคนไม่ดี เพราะว่าความไม่ดีทั้งหมด ไม่สามารถที่จะทำให้เข้าใจถูกเห็นถูกในสิ่งที่กำลังมีในขณะนี้ได้เลย แต่ต้องเป็นสิ่งที่ดี และดีเหนือสิ่งอื่นใด ก็คือ ความเห็นถูก ความเข้าใจถูก ความจริงของสิ่งที่กำลังมี ซึ่งก็ต้องฟังต่อไปอีก มีใครสามารถที่จะกำหนดได้ไหมว่า จากคนไม่ดีมาแสนโกฏิกัป เต็มไปด้วยอกุศล ไม่ใช่แค่โลภะ โทสะก็มี ความไม่รู้ก็มี อิสสาก็มี มัจฉริยะ ความตระหนี่ก็มี ทั้งหมดที่ไม่ดี ความสำคัญตนทั้งหมด เห็นหรือยังว่าไม่ดี ถ้าปัญญาไม่เห็นว่าไม่ดี ก็ไม่ละ แต่ถ้ารู้ว่าไม่ดี ทั้งหมด ควรทิ้ง ควรละ ควรดับให้หมด และหนทางก็มี ไม่ใช่ไม่มีเลย เพราะฉะนั้นผู้ที่เป็นสาวก ก็เป็นผู้ที่อดทนและรู้เหตุกับผลจริงๆ ว่า ถ้าไม่มีความเห็นที่ถูกต้องในสิ่งที่กำลังปรากฏ ไม่สามารถที่จะละอกุศลได้เลย

ผู้ฟัง ก็พอรู้ว่า อกุศลหรือกิเลสที่แสดงออกมา น้อยกว่าที่เขาสะสมมามากจนเทียบกันไม่ได้ ก็ทำให้ไตร่ตรองตาม แล้วมากจริงๆ ก็เหมือนกับว่า ถ้าเราประมาทที่จะไม่อบรมปัญญาให้ไปค่อยๆ ละขัดเกลา ก็ยิ่งสะสมไปชาติแล้วชาติเล่า

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นหวังว่า หวังวันหนึ่งจะดับกิเลสได้ แต่ว่าถ้าไม่เริ่มทีละวัน หรือแม้ในขณะนี้ แล้วกิเลสจะดับได้อย่างไร เพราะว่าทุกคนมัวแต่หวังยาวไกล แล้ววันหนึ่งกิเลสก็หมด แล้ววันนี้กิเลสมีอย่างนี้ แล้วจะไปหมดได้เมื่อไรใช่ไหม แต่ถ้าวันนี้เห็นความไม่ดีเมื่อใด สามารถที่จะเห็นว่าไม่ดีแล้วละ เริ่มต้นที่จะละกิเลสของตนเองตามขั้นของปัญญา ถ้าไม่มีปัญญาไม่มีทางเลย ยังคงเหมือนเดิม ดูๆ แล้วเหมือนเป็นผู้ที่พอใจในอกุศลในความไม่ดี แต่เพราะไม่รู้ แต่บางคนก็รู้ แต่ว่าไม่ทำ ทำที่นี่ไม่ได้หมายความว่า ด้วยความเป็นตัวเราอย่างมั่นคง เพียงแต่ว่าใครที่จะคิดว่าควรละ กำลังฟังอย่างนี้มีความโกรธไหม มีความขุ่นใจนิดหน่อยไหม แค่นี้ไม่ได้ละแล้ว สะสมไป

ตราบใดที่ยังไม่มีกำลังพอที่จะเป็นผู้ที่เห็นโทษ รู้ว่าปัญญากว่าจะถึงการดับกิเลสได้ ต้องค่อยๆ เข้าใจสิ่งที่มีตามกำลังว่า ไม่ควร เวลาที่มีการระลึกถึงพระธรรม ขณะนั้นจิตจะอ่อนโยน แล้วก็เห็นถูกต้องตามความเป็นจริงว่า ไม่มีใครสามารถที่จะให้บุคคลนั้นดับกิเลสได้แน่นอน แม้แต่พระธรรมที่ทรงแสดง ทรงแสดงไว้ทั้งหมดโดยประการทั้งปวง แต่ถ้าบุคคลนั้นไม่เห็นโทษของอกุศล แล้วก็ยังมีความสำคัญตน แล้วก็ยังคงสะสมอกุศลต่อไป ขณะนั้นพระผู้มีพระภาคก็ได้ตรัสว่า แล้วเราจะทำอะไรเขาได้ พระองค์เป็นใคร เพราะฉะนั้นคนอื่นทำไม่ได้แน่ นอกจากตนเอง

การฟังพระธรรม ก็เพื่อที่จะได้เข้าใจในพระมหากรุณาคุณของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า ทรงแสดงพระธรรม ๔๕ พรรษา เพื่อทุกคนที่สะสมมาแต่ละอัธยาศัย ที่เมื่อฟังแล้วจะเป็นประโยชน์ คือ ยากที่จะละอกุศล แต่อย่างน้อยที่สุดรู้ว่าควรละ ก็ยังเป็นหนทางที่จะทำให้ค่อยๆ ฟังพระธรรมเข้าใจขึ้น จนกระทั่งปัญญามีกำลัง และปัญญาก็ทำหน้าที่ของปัญญาได้

ผู้ฟัง ถ้ารู้ว่าเป็นธรรม อย่างน้อยความโกรธ ที่จะไปโกรธใครคนใดคนหนึ่ง ถ้าสามารถขั้นคิดตรึกได้ว่า จริงๆ ก็เขาก็เป็น อาจจะเป็นอกุศลเกิด อกุศลเกิด ตรงนี้ดูเหมือนก็จะทำให้ความที่จะโกรธก็จะน้อยลงไป ก็จะขอความกรุณาท่านอาจารย์ขยายว่า เราไม่ได้ฟังธรรม เพื่อจะรู้แจ้งอริยสัจธรรมโดยที่กิเลสยังมาก ไม่มีขัดเกลา ไม่มีละเลยเป็นอย่างไร

ท่านอาจารย์ เพราะเหตุว่าคนที่มีกิเลสมาก ธรรมก็ไม่ฟัง แค่จะฟังก็ยังไม่ฟัง แล้วจะไปละกิเลสอะไรได้ เพราะฉะนั้นก็รู้ได้เลย พระธรรมที่ทรงแสดงเพื่อให้เข้าใจถูกว่าอะไรดีอะไรชั่ว และเมื่อรู้แล้ว ท่านใช้คำว่า ก็ "อบรม" ท่านใช้คำว่า "ฝึก" ก็ได้ อะไรก็ได้ หมายความว่า จากที่ไม่เคยเป็น ก็เป็นได้ จากที่ไม่เคยมี ก็มีได้ คือ จากความโกรธที่มาก เหมือนกับว่าจะเป็นไปไม่ได้เลยที่จะไม่โกรธ แต่เมื่อฟังพระธรรมแล้ว สิ่งที่ไม่คิดว่าจะมี ก็มีได้ คือไม่โกรธ