ปกิณณกธรรม ตอนที่ 1029

ตอนที่ ๑๐๒๙

สนทนาธรรม ที่ บ้านคุณสมบูรณ์ ผดุงไทยธรรม จ.ชลบุรี

วันที่ ๑ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๖๐

---

ผู้ฟัง จริงๆ ขอยกตัวอย่าง อย่างบางคนเขาเกิดเดือนเมษา เขาก็อยากจะมาเป็นเจ้าภาพจัดดอกไม้เดือนเมษา

ท่านอาจารย์ แต่ก่อนจะถึงเดือนเมษา เขาตายก่อนได้ไหม

ผู้ฟัง เป็นอย่างนั้น แต่หนูยังยืนว่าหนูไม่ คือถ้าพร้อม

ท่านอาจารย์ เข้าใจ แต่ว่าความคิดหลากหลาย ทุกคนมีพฤติกรรมต่างๆ หลากหลายมาก แต่ความเข้าใจสำคัญที่สุด ถึงแม้จะคิดอย่างนั้นว่า วันเกิดปีนี้จะจัดดอกไม้ ขณะนั้นถ้ารู้ว่าเป็นธรรมถูกต้อง เพราะฉะนั้นสิ่งที่ขาด ก็คือความเข้าใจถูกต้อง มีชีวิตอยู่จะเป็นแบบไหนอย่างไรก็ตามแต่ จะตระหนี่จะมีความเมตตากรุณามากน้อยสักเท่าไหร่ ความเข้าใจมีหรือเปล่าว่าไม่ใช่เรา นี่คือรู้จักพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหรือเปล่า หรือว่ายังเป็นเราที่หวังใช่ไหม และถ้าใครจะคิดอย่างนั้น ขณะนั้นก็ยังต้องรู้ว่าคิดอย่างนั้นหวังอย่างนั้นก็เป็นธรรมซึ่งไม่ใช่เรา เพราะฉะนั้นกว่าจะหมดความเป็นเราไม่เหลืออะไรเลย เพราะฉะนั้นชีวิตเป็นปกติตามรูปแบบของแต่ละคน เราจะไปห้ามได้ไหม คนที่เรารู้จักแต่ละคน วิถีชีวิตไม่เหมือนกันเลยตั้งแต่เกิด แต่ละขณะเห็นบ้างได้ยินบ้างคิดบ้างก็เป็นธรรมดา ธรรมเป็นธรรมดา แต่ที่ขาดก็คือความเข้าใจถูกต้อง เพราะฉะนั้นเราไม่สนใจว่าใครจะทำอะไร แต่ว่าขอให้ได้เข้าใจธรรม

เพราะฉะนั้นการที่มีการสนทนาธรรมแต่ละครั้ง ก็เพื่อประโยชน์ยิ่งที่ว่าถ้าใครได้เข้าใจธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสไว้ดีแล้ว ก็ช่วยให้คนอื่นเขาได้ยินได้ฟังด้วย ช่วยให้เขามีความเข้าใจที่ถูกต้อง เพราะเหตุว่าต่อไปข้างหน้าเขาจะไปทำบุญที่ไหน จะตระหนี่อย่างไร แต่เขามีความเข้าใจที่ถูกต้อง

ผู้ฟัง ยกตัวอย่าง สมมติคนที่สามารถบริจาค ๒๐,๐๐๐ กับอีกคนหนึ่งไม่สนใจ ฉันจะเก็บเอาไว้อะไรก็แล้วแต่ ก็จะมีความต่างในเรื่องความดีที่ว่าเป็นทาน

ท่านอาจารย์ ต่างอยู่แล้ว ต่างอยู่แล้วทุกขณะ แต่ไม่รู้ว่าไม่ใช่เรา ตั้งแต่อดีตแสนโกฏิกัปมาถึงชาตินี้ และต่อไปก็ต่างอยู่แล้ว ตามเหตุตามปัจจัย แต่ขาดความเข้าใจที่ถูกต้อง เพราะฉะนั้นเราจะให้อะไรใคร ต้องรอเวลาไหม

ผู้ฟัง ก็ไม่ต้อง เพราะฉะนั้นบุญก็เป็นบุญ บาปก็เป็นบาป แต่ต้องเข้าใจให้ถูกต้อง

ท่านอาจารย์ แน่นอน ถูกต้อง นี่คือคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่ได้เปลี่ยนสภาพธรรมอะไรเลย เพราะเปลี่ยนไม่ได้เป็นอนัตตา แต่ให้มีความเข้าใจที่ถูกต้อง ซึ่งยากแสนยากแค่ไหน ความเป็นเรานานแสนนานมาแล้ว กว่าจะได้ยินสักคำหนึ่งของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าซึ่งยากที่จะเข้าใจได้ หูมี เสียงมี ได้ยินมี แต่ความเข้าใจแค่ไหน เพราะฉะนั้นไม่ได้สำคัญที่ว่าเราฟังเยอะ แล้วเราอยากทำโน่นทำนี่อยากได้บุญเยอะๆ แต่ว่าฟังให้เข้าใจความจริง สัจธรรม ไม่มีอะไรที่จะเปลี่ยนไปได้

ผู้ฟัง เรื่องความตระหนี่ เขาหมายถึงความหวงแหนใช่ไหม ซึ่งตรงนี้ก็จะมีการถามกันว่าสาเหตุของความตระหนี่เกิดจากอะไร ก็คือเป็นเรื่องของอารมณ์อันเป็นที่รักแล้วก็ไม่เป็นที่รัก ความตระหนี่มีความละเอียดลึกซึ้งมาก

อ.คำปั่น ถ้ากล่าวถึงความตระหนี่ ซึ่งในภาษาท่านใช้คำว่ามัจฉริยะ ไม่ประสงค์ที่จะให้สมบัติของตนเองทั่วไปแก่บุคคลอื่น นี่คือความเป็นจริงของธรรม ไม่ว่าจะเป็นการตระหนี่อะไรก็ตาม ตระหนี่ลาภ มีลาภ ได้ลาภมาก็ไม่แบ่งปันแก่ผู้อื่น ตระหนี่ที่อยู่ แม้แต่คนที่เป็นที่รัก ก็ไม่อยากให้คนอื่นมาสนิทสนมคุ้นเคยด้วยก็มี ความลึกของอกุศลมีมากถึงอย่างนั้น จนกระทั่งแม้คำชมที่เป็นสิ่งที่ควรชื่นชมในคุณความดีของบุคคลอื่น แต่ถ้าผู้นั้นเป็นคนตระหนี่ ก็ไม่ชื่นชมในคุณความดีของบุคคลอื่น หรือแม้กระทั่งความเข้าใจธรรม ถ้ามีการกล่าวธรรมที่จะเป็นประโยชน์แก่ผู้อื่น เป็นประโยชน์ แต่ผู้นั้นก็ตระหนี่ที่จะไม่กล่าวความจริงให้ผู้อื่นได้รู้ แสดงถึงความลึกความหนาแน่นเหนียวแน่นของอกุศลธรรมที่สะสมมา นี่คือความเป็นจริงของธรรม ได้ฟังท่านอาจารย์เป็นประโยชน์มากเลยตรงที่ว่า ไม่ว่าชีวิตของบุคคลนั้นจะเป็นอย่างไรจะมีความตระหนี่มากน้อยเพียงใด หรือว่าจะเป็นคนที่จิตใจที่เรียกว่าใจบุญโอบอ้อมอารีมีเมตตาต่อผู้อื่นอย่างไรก็ตาม ถ้าผู้นั้นได้ฟังธรรมความเข้าใจธรรมก็จะเกิดขึ้นเจริญขึ้น

ท่านอาจารย์ ธรรมเป็นสิ่งที่มีจริงตามความเป็นจริง เพราะฉะนั้นพระธรรมที่ได้แสดงไว้ดีแล้ว เปลี่ยนไม่ได้เลย ทุกคำขึ้นอยู่กับความเข้าใจว่าเราสามารถที่จะเข้าใจได้ถูกต้องตรงลึกซึ้งแค่ไหน อย่างที่ได้กล่าวแล้ว ความตระหนี่คือไม่อยากจะให้ของของตนสาธารณะทั่วไปแก่คนอื่นจริงไหม ทุกวันเลย เสื้อของเรารองเท้าของเราอะไรของเราทั้งหมด ทั้งหมดเลย เพราะฉะนั้นก็ขยายออกไปขยายออกไปเรียกว่าเพียงแค่จุดเดียว ความจริงก็บานปลายออกไปเยอะมากเลย แต่ถ้ามั่นคงว่าไม่ยินดีที่จะให้สมบัติของตนสาธารณะทั่วไปแก่คนอื่น แก่คนอื่น คนอื่นนั่นต้องไม่เป็นที่รัก เพราะว่าถ้าคนอื่นที่เป็นที่รักก็เหมือนเรา ใช่ไหม ก็เหมือนของเราที่รักของเราคนของเรา เพราะฉะนั้นให้เท่าไหร่ก็ให้ได้ เพราะเหตุว่ามีความรักเรา เพราะฉะนั้นคนที่เรารักก็เหมือนเรารัก แต่ว่าจริงๆ แล้วน้อยกว่าเราแน่ๆ แต่หลอกลวงเหมือนกับว่ารักมากกว่าเรา ใช่ไหม รักคนนั้นคนนี้มากมากกว่าตัวเอง รักลูกมากกว่าตัวเอง คิดดีๆ ธรรมทั้งหมด ก็คือว่าต้องคิดดีๆ แล้วก็ไตร่ตรอง ถ้าไม่มีเราจะรักเราไหม แล้วถ้าไม่มีเรา จะมีลูกของเราไหม เพราะฉะนั้นทั้งหมดก็โยงใยมาถึงตัวเองความรักตน ด้วยเหตุนี้สิ่งใดก็ตามที่นอกเหนือจากเรา และของเราก็คือคนอื่น เพราะฉะนั้นถ้าคุณเอ๋จะให้คนที่ขอหนึ่งแต่ให้ ๑๐ พอใจในคนนั้น แต่คนที่ขอ ๑๐ ให้หนึ่งก็รู้ก็แล้วกัน ทันทีเลยทันทีเลย ไม่ต้องมีใครมาบอก ความรักความพอใจวัดได้เลยขณะนั้นเกิดขึ้น เพราะฉะนั้นธรรมเป็นเรื่องที่ลึกซึ้งทุกคำ ไม่ใช่ว่าใครสามารถที่จะอ่านพระไตรปิฎกแล้วเข้าใจธรรม แต่ธรรมละเอียดลึกซึ้งต้องไตร่ตรองทุกคำ และก็เป็นความจริงที่พิสูจน์ได้ด้วย เพื่อนของเรา ครูของเรา ลูกของเรา อะไรของเรากับคนที่ไม่รู้จักเลย ให้ใคร เห็นไหม ให้มากให้น้อยตรงไหมกับความเป็นจริง

อ.คำปั่น ที่ท่านอาจารย์กล่าวถึงความรักตัวความเป็นเรา ก็จะมีข้อความหนึ่งที่แสดงถึงว่าเป็นความตระหนี่อย่างยิ่งคือตรงนี้ใช่ไหม

ท่านอาจารย์ แน่นอน เพราะเหตุว่าไม่ต้องการให้เป็นอย่างอื่น

อ.อรรณพ เพราะฉะนั้นยากที่จะเห็น อย่างท่านอาจารย์ว่าอย่างคนที่เรารักนี่อย่างที่ก็มีสนทนาที่นิกันติ ที่ว่าตายแทนลูกได้ เหมือนไม่ได้คิดถึงตัวเองเลย แล้วจะเป็นความตระหนี่อย่างไร ถ้าจะพูดถึงความตระหนี่

ท่านอาจารย์ ไม่ได้คิดถึงตัวเองแล้วใครที่ตายแทน

อ.อรรณพ อย่างนี้เกินกว่าที่คนจะคิดได้หรือจะเห็น

ท่านอาจารย์ ก็ต้องฟังธรรม แต่ละคำนี่ลึกซึ้งผ่านไม่ได้เลย เป็นเครื่องวัดความเข้าใจ เช่น สิ่งที่ปรากฏให้เห็นได้ ภาษาบาลีก็เป็นวรรณะวัณโณอะไร แค่นี้คำเดียว เห็นไหม กว่าจะถึงสภาพธรรมที่มีจริง แต่เราว่าคนมีจริง เราไม่ได้คิดว่าสิ่งที่มีจริงคือสิ่งที่กำลังปรากฏให้เห็น เห็นไหม แค่ไม่กี่คำ ความจริงที่สุดอยู่ตรงไหน มีสิ่งที่สามารถปรากฏให้เห็นได้ กว่าจะรู้ในธาตุที่เพียงปรากฏให้เห็นได้ กับการที่เราเห็นคน คนมีจริง ดอกไม้มีจริง โต๊ะเก้าอี้มีจริง เห็นไหม แต่ไม่ได้คิดเลยว่ามีสิ่งที่ปรากฏให้เห็นได้ ซึ่งไม่ใช่ดอกไม้ ไม่ใช่โต๊ะ ไม่ใช่เก้าอี้ กว่าจะแยกสภาพธรรมแต่ละหนึ่ง ที่จะรู้ว่าไม่มีสิ่งที่เราเข้าใจ เพราะรวมกันแล้วใช่ไหม รูปร่างสัณฐานต่างๆ

เพราะฉะนั้นธรรมต้องเป็นความเข้าใจจริงๆ ด้วยความเคารพสูงสุดว่า ความจริงเป็นอย่างนี้ กว่าพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะทรงตรัสรู้ บำเพ็ญบารมีนานแค่ไหน ฟังแค่นี้เรารู้เลย กว่าจะรู้ว่าเป็นแต่เพียงสิ่งที่ปรากฏให้เห็นได้ แค่คำนี้ กว่าจะเมื่อไหร่ก็คือ ทางตาก็มีแค่สิ่งที่ปรากฏให้เห็นได้เป็นธาตุชนิดหนึ่ง จึงสามารถที่จะค่อยๆ ละคลายโดยไม่ใช่เรา แต่ความรู้ต่างหากว่าเป็นเพียงสิ่งที่ปรากฏให้เห็นได้ เพราะฉะนั้นเราจะฟังอย่างนี้ไปอีกกี่ชาติก็ตามแต่ ค่อยๆ สะสม เหมือนจับด้ามมีดเลย กว่าด้ามมีดจะสึกแค่แตะนิดเดียวไม่มีทางสึก เดี๋ยวนี้เรากำลังแตะ ตามกำลังของปัญญาถึงขั้นที่จะกำ และจับไว้แน่นๆ นานๆ หรือเปล่าใช่ไหม

เพราะฉะนั้นเวลาที่ถึงเวลาที่ปัจจัยมีที่จะทำให้เข้าใจธรรม เพราะสะสมมาแล้ว เหนือความคาดหมายใดๆ ทั้งสิ้น ไม่มีใครสามารถจะรู้เลยว่า ชาติไหนจะรู้ อย่างท่านพระสารีบุตร ตอนที่เป็นอุปติสสะ เหมือนเราไหม ไปดูมหรสพทุกสิ่งทุกอย่างเหมือน ใครจะรู้ นี่แหละคือพระอัครสาวก แต่ว่าปัญญาที่สะสมมายังไม่ถึงเวลาแม้แต่จะรู้ความจริงของสิ่งที่ปรากฏทางตา ที่จะถึงความเป็นพระโสดาบัน เพราะฉะนั้นก็จะเห็นได้จริงๆ ว่าเป็นเรื่องละเป็นเรื่องของความเข้าใจ และก็รู้ว่าความไม่รู้มีมาก ไม่มีตัวตนอะไรที่จะไปพยายามโดยวิธีไหนทั้งสิ้น นอกจากถ้าปัญญาเกิดเมื่อไหร่ ปัญญาต่างหากนั่นแหละสิ่งนั้นสิ่งเดียวที่สามารถที่จะเข้าใจถูกในสิ่งที่มีจริงๆ ทีละเล็กทีละน้อยทีละเล็กทีละน้อย ละความเป็นเราแม้ปัญญา เมื่อนั้นก็จะละคลายความเป็นเราจากทุกอย่าง และก็ถึงเวลาที่สภาพธรรมจะปรากฏ ไม่มีใครรู้ล่วงหน้า ท่านพระพาหิยะ ท่านพระมหาโมคคัลลานะ หรือใครก็ตามทั้งหมด ไม่เคยรู้มาก่อนเลยว่าสะสมมาแค่ไหน แต่ต้องเป็นความเข้าใจที่ถูกต้องจริงๆ เพราะฉะนั้นความคิดธรรมขั้นหนึ่ง แต่การรู้ลักษณะของธรรมอีกขั้นหนึ่ง แต่ถ้าไม่มีการเข้าใจก่อน ก็จะไม่มีการที่สามารถจะรู้ลักษณะของธรรมที่เป็นเดี๋ยวนี้ ไม่ต้องไปหาที่ไหนเลย ไม่ต้องไปแสวงหา มีแล้วก็ไม่รู้

เพราะฉะนั้นสิ่งที่เคยปกปิดมานานก็ปกปิดต่อไป คือให้ไม่รู้สิ่งที่กำลังปรากฏจนกว่าปัญญาจะเข้าใจความต่างกันว่า คิดก็คือคิด แต่ลักษณะของธรรมทั้งนั้นเลยไม่รู้ กำลังคิดมีแข็งไหม กำลังคิดมีเห็นไหม กำลังคิดมีจำไหม มีทุกอย่างก็ไม่รู้สักอย่างเดียว เพราะฉะนั้นต้องรู้ทั่ว โดยการที่ไม่ใช่เราพยายาม แต่เป็นความเข้าใจขึ้น ความเข้าใจทำหน้าที่ของความเข้าใจ จะไปทำหน้าที่ของความไม่เข้าใจไม่ได้ เข้าใจคือเข้าใจ เพราะฉะนั้นฟังธรรมเพื่อเข้าใจ ไม่ใช่เพื่อหาคำตอบว่าเขามาถามอย่างนี้ เราจะตอบอย่างไร แต่ให้เขาถึงความจริงว่าแม้แต่คำว่าธรรม สิ่งที่มีจริงๆ มีแน่ๆ ก็เดี๋ยวนี้ แล้วก็สิ่งนั้นแหละไม่ใช่เรา เป็นสิ่งที่มีปัจจัยเกิดขึ้นและดับไป ทั้งนั้นเลยไม่ว่าจะอะไรทั้งหมดก็คือสิ่งที่เกิดแล้ว เพราะว่าสิ่งที่ยังไม่เกิดใครจะรู้ว่าจะเป็นอย่างไร แล้วก็จะเป็นอะไร ยังไม่เกิด แล้วจะรู้ได้อย่างไร แต่สิ่งที่เกิดแล้วนี่แหละเมื่อไหร่จะรู้

ผู้ฟัง โลภะเป็นเพื่อนสองมากเลย แม้กระทั่งว่า ศึกษาธรรมเพื่อละ เข้าใจเพื่อละ ก็อยากได้ละ

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นก็รู้ว่าอยากขณะนั้น ก็ถูกปกปิดไว้ว่าเป็นเรา ความจริงก็เป็นธรรมดา เกิดแล้ว สิ่งที่เกิดแล้วทั้งหมดเป็นธรรมดา ความเป็นไปของธรรมซึ่งต้องเป็นอย่างนั้นตามการสะสม

ผู้ฟัง ถ้าในชีวิตประจำวัน เราเห็นลูก ก็ยังเป็นลูก ผูกพันธ์อยู่

ท่านอาจารย์ เป็นปกติ ผิดปกติคือไม่ใช่ธรรมแล้ว

ผู้ฟัง เป็นปกติเป็นลูก แต่ความเข้าใจที่ผูกพันธ์ยังไม่ลดลง แล้วก็เข้าใจว่ายังไม่เข้าใจ ถูกไหม

ท่านอาจารย์ เข้าใจไม่พอ เพียงแต่จำ

ผู้ฟัง แต่ถ้าขณะนั้นเริ่มรู้ว่า นี่คือความยังไม่เข้าใจ

ท่านอาจารย์ เริ่มเข้าใจ เดี๋ยวนี้แหละไม่มีอะไรเลยนอกจากสิ่งที่กำลังปรากฏในขณะที่เห็น

ผู้ฟัง ซึ่งความเข้าใจตรงนั้นถ้ายังไม่ไปถึง ก็ยังไม่ยอมรับสภาพที่ว่าแค่เป็นปรากฏ

ท่านอาจารย์ เป็นธรรมดาของอวิชชาความไม่รู้ และความติดข้อง มีตั้งเยอะนานด้วยหนาด้วยแน่นด้วยเหนียวด้วย แล้วจะออกไปได้อย่างไร

ผู้ฟัง ฉะนั้นเพียงที่เกิดขึ้นว่ายังกังวลลูกอยู่ ยังห่วงลูกอยู่ ทั้งหมดนี้เป็นธรรม

ท่านอาจารย์ เป็นธรรมเป็นทุกอย่างแต่ยังไม่เข้าใจ เป็นธรรมทั้งหมดแต่ยังไม่รู้ว่าเป็นธรรม

ผู้ฟัง หนูยังไม่เข้าใจว่าเป็นธรรม แต่เข้าใจว่ายังไม่เข้าใจตอนนี้

ท่านอาจารย์ ธรรมคือสิ่งที่มีจริง ความกังวลมีจริงไหม

ผู้ฟัง มีจริง

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นเป็นธรรมหรือเปล่า แต่ไม่รู้ว่าเป็นธรรมเป็นเรา เพราะฉะนั้นทั้งหมดที่เป็นธรรมเพราะไม่รู้ จึงเป็นเราทั้งนั้นเลย เมื่อเป็นเราก็เป็นลูกของเรา

ผู้ฟัง ซึ่งสวนทางกับทางโลกมาก เช่น แฟมิลี่แมน แฟมิลี่ต้องทำหน้าที่รักลูกให้ดี

ท่านอาจารย์ โลกคืออะไรก่อน เห็นไหม พระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ทรงเว้นที่จะให้คนเข้าใจถูกต้องแต่ละคำ โลกคืออะไร

ผู้ฟัง จากการศึกษาโลกคือทางตาหูจมูก

ท่านอาจารย์ จากการศึกษาแปลว่าพูดตาม แต่ไม่ใช่จากความเข้าใจ เริ่มเห็นความต่างไหม ถ้าเข้าใจจริงๆ ก็แน่นอน ไม่มีอะไรที่ไม่เกิดแล้วก็ไม่ดับ เพราะกำลังปรากฏให้รู้ว่ามี ก็ต้องเกิดแล้วดับเป็นธรรมดา สิ่งที่เกิดแล้วดับแล้วเป็นของใคร คิดดีๆ จำไว้ มั่นคงด้วยความเข้าใจที่ถูกต้องว่า ไม่ใช่เราและไม่ใช่ของเรา เพราะฉะนั้นสัญญาความจำที่มั่นคง ไม่ใช่ไปจำเรื่องอื่น แต่จำความจริงที่เริ่มเข้าใจถูกต้อง

ผู้ฟัง ก็ต้องเป็นปกติ และอยู่ไปอย่างนี้ เพราะไม่เป็นอย่างนี้ไม่ได้

ท่านอาจารย์ ธรรมต้องเป็นปกติ

ผู้ฟัง ก็จะเป็นอย่างนี้ เพราะว่าเราทำอะไรไม่ได้

ท่านอาจารย์ เป็นปกติ ทุกอย่างไม่ว่าจะเป็นอะไร ก็คือปกติที่ตามเหตุตามปัจจัยต้องเป็นอย่างนั้น

ผู้ฟัง ไม่สามารถกำหนดกฎเกณฑ์ได้ว่า ควรจะปฏิบัติหรือเปลี่ยนแปลงในชีวิตประจำวันอย่างไร

ท่านอาจารย์ วันนี้เข้าใจอย่างนี้ใช่ไหม น้อยมากหรือมากแล้ว

ผู้ฟัง น้อย

ท่านอาจารย์ น้อยมาก ต่อไปก็จะเป็นคำถามอย่างนี้อีก เพราะความเข้าใจน้อยมาก เพราะฉะนั้นมีทางเดียว คือจนกระทั่งความเข้าใจนั้นเพิ่มขึ้นมั่นคงขึ้น

ผู้ฟัง ทีนี้เวลาที่สนทนาธรรมเกี่ยวกับเรื่องของธรรม คำถามก็จะธรรมคืออะไร ฟังธรรมเพื่ออะไร

ท่านอาจารย์ ไม่ใช่สำหรับตอบ

ผู้ฟัง ไม่ใช่สำหรับตอบ

ท่านอาจารย์ แต่สำหรับรู้เดี๋ยวนี้เลย ธรรมคือเดี๋ยวนี้มีจริงๆ เริ่มเข้าใจถูกต้องว่าเป็นแต่เพียงสิ่งที่เกิดขึ้น เป็นอย่างที่เห็นนี่แหละแล้วก็ดับไป เพราะฉะนั้นจึงไม่ใช่อะไรเลยทั้งสิ้น ดับแล้วหมดแล้วจะเป็นอะไรได้ เป็นเราก็ไม่ได้ เป็นของเราก็ไม่ได้ เป็นสิ่งหนึ่งสิ่งใดก็ไม่ได้ เพราะหมดแล้ว เพียงแต่ว่าไปจำไว้ผิดๆ ว่ายังมีอยู่ จึงมีคำว่าสัญญาวิปลาส จำผิด คลาดเคลื่อนจากความเป็นจริง

ผู้ฟัง พอกล่าวแบบนี้ที่สนทนากันที่บริษัท พี่เขาก็เลยบอกว่าใช่ ไม่มีเรา เดี๋ยวจะเอามีดมาตัดแขนเธอ

ท่านอาจารย์ ตามเหตุตามปัจจัย ถ้าไม่ทำก็ตามเหตุตามปัจจัย ใครห้ามได้ เป็นธรรม แม้แต่ความคิดหรือคำพูดก็ตามเหตุตามปัจจัย ต้องมีความมั่นคงว่าทุกอย่างที่เกิดตามเหตุตามปัจจัยที่จะเป็นอย่างนั้น เขาจะทำไหม เขาจะเอามีดมาตัดแขนไหม

ผู้ฟัง เขาบอกว่าปัญญาหนูยังไม่มากพอที่จะละเอาแขนให้เขาได้เหมือนที่เขาอ่านในพระสูตร

ท่านอาจารย์ แล้วทำหรือเปล่า

ผู้ฟัง เขาไม่ได้ทำ

ท่านอาจารย์ ทำไมไม่ทำ ไม่มีปัจจัยที่จะทำ ทั้งหมดทุกอย่างจะเกิดหรือไม่เกิดก็เพราะเหตุปัจจัยทั้งนั้น ไม่ต้องไปคิดว่าทำไมเขาไม่ทำ เราเป็นน้องเขา เขารักเราหรืออะไรอย่างนั้น ไม่ใช่ ไม่มีปัจจัยที่อะไรจะเกิดก็เกิดไม่ได้ แต่ที่เกิดแล้วจะห้ามไม่ให้เกิดก็ไม่ได้ เพราะมีปัจจัยที่จะเกิดแล้ว เป็นอย่างนั้นแล้วปรากฏแล้วว่าเป็นอย่างนั้นไม่เป็นอย่างอื่น

ผู้ฟัง แล้วจะพิจารณาอย่างไร

ท่านอาจารย์ จะพิจารณา ฟังเข้าใจ ไม่ใช่คุณกนกวรรณพิจารณา ปัญญาที่เข้าใจ เมื่อเข้าใจนั่นแหละเป็นปัญญา ถ้ายังไม่เข้าใจก็เป็นอวิชชาก็ไม่ใช่คุณกนกวรรณ เพียงแต่ให้รู้ความจริงว่าสิ่งที่มีนั้นคืออะไร ไม่เข้าใจก็คือไม่สามารถที่จะรู้ความจริงของสิ่งที่ปรากฏ เข้าใจคือเริ่มฟังเริ่มเข้าใจขึ้นตามความเป็นจริง

ผู้ฟัง ไม่เข้าใจก็คือไม่เข้าใจ

ท่านอาจารย์ เกิดแล้วดับแล้ว ไม่ใช่คุณกนกวรรณ

ผู้ฟัง ไม่ต้องหาหนทาง

ท่านอาจารย์ ใครจะหา

ผู้ฟัง ก็บางทีก็บอกตอบคำถามได้หมด อย่างนั้นท่านอาจารย์ถามคำถามใหม่ๆ ที่อาจจะช่วยเพิ่มความเข้าใจ

ท่านอาจารย์ ใครตอบ ใครตอบ

ผู้ฟัง กนกวรรณ ละเอียดมากจริงๆ

ท่านอาจารย์ ลึกซึ้งสุดที่จะประมาณได้ ที่กล่าวทั้งหมดคือยังไม่ถึงขั้นที่จะกำลังเริ่มรู้ลักษณะของสภาพธรรม ซึ่งเดี๋ยวนี้ไม่ใช่เราเลยสักอย่าง ตรงตามที่ได้ทรงแสดง และอีกนานเท่าไหร่กว่าสภาพธรรมนั้นจะปรากฏเปิดเผยตามความเป็นจริง คือกำลังเกิดดับ ไม่อย่างนั้นก็ละความเป็นเราไม่ได้

ผู้ฟัง อย่างนี้เรียกว่าอยู่ไปวันๆ ไหม

ท่านอาจารย์ ต้องอยู่หรือเปล่า

ผู้ฟัง ไม่อยู่ก็ไม่ได้ ไม่อยากอยู่ก็ไม่ได้

ท่านอาจารย์ เพราะไม่ใช่เรา เพราะเป็นธรรมที่ต้องเกิด

ผู้ฟัง อยากอยู่นานๆ ก็ไม่รู้ว่าจะอยู่ได้

ท่านอาจารย์ เพราะเป็นธรรมที่ต้องเกิดเป็นไป จะนานจะไม่นานก็ตามธรรมที่ต้องเป็นไป

ผู้ฟัง ไม่เหมือนเรียนหนังสือเลย วัดความเจริญของความรู้ได้ วัดว่าเราสอบได้จากป.หนึ่งขึ้น ป.สอง ป.สาม

ท่านอาจารย์ ใครเป็นคนสอนหนังสือ ที่บอกว่าไปเรียนหนังสือ

ผู้ฟัง ครู

ท่านอาจารย์ ครู และคำที่ได้ฟังใครเป็นผู้ตรัสไว้ดีแล้ว

ผู้ฟัง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นครูใดจะสามารถที่จะให้ความรู้อย่างนี้ไหม ถ้าไม่ใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มีทางเลย ให้รู้ว่าเป็นลาภอันประเสริฐมีโอกาสที่จะได้ฟัง แต่ขาดการไตร่ตรองให้ละเอียดลึกซึ้งตรงตามที่ได้ฟัง แต่ถ้าสะสมต่อไป ทันทีที่ฟังก็เข้าใจ เพราะฟังมาแล้วค่อยๆ เข้าใจขึ้นตามลำดับ

ผู้ฟัง ขอสนทนาเรื่อง เช้าตื่นมาก็เห็น เห็นมีความสำคัญ แล้วมีผลต่อกรรมและวิบากอย่างไร

ท่านอาจารย์ กรรมคืออะไร

ผู้ฟัง กรรมคือเจตนา

ท่านอาจารย์ เดี๋ยวนี้เป็นกรรมหรือเปล่า

ผู้ฟัง เดี๋ยวนี้เป็นผลของกรรม

ท่านอาจารย์ เห็นไหม ถ้าไม่เข้าใจละเอียดก็คือคิดเอง ใครจะคิดเอง เมื่อเป็นคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จากพระปัญญาที่ได้ทรงตรัสรู้ความจริงแต่ละคำ ทำให้เกิดความเข้าใจที่ถูกต้อง ไม่ใช่คิดเองได้ คิดเองได้ก็คือไม่ต้องศึกษาอะไรเลย คิดได้แต่นี่ไม่เป็นอย่างนั้นเลย แม้แต่คำที่ได้ฟังก็ต้องเข้าใจให้ถูกต้อง ของคุณมลมี ๓ คำใช่ไหม มีตื่นขึ้นมาเห็น แล้วก็กรรมกับวิบาก แต่ละคำต้องเข้าใจให้ชัดเจน เห็นเป็นอะไร

ผู้ฟัง เห็นเป็นวิบาก

ท่านอาจารย์ ทำไมว่าเป็นวิบาก

ผู้ฟัง เพราะเป็นผลของกรรม

ท่านอาจารย์ ทำไมว่าเป็นผลของกรรม

ผู้ฟัง เพราะเกิดขึ้น

ท่านอาจารย์ ทุกอย่างก็เกิดเห็นไหม การศึกษาเพื่อเข้าใจไม่ใช่จำชื่อ พอมีเห็นแล้วเขาบอกว่าเห็นเป็นวิบาก ก็จำ แล้วก็จำแต่ชื่อว่าเห็นเป็นวิบาก ถ้าอย่างนั้นก็เป็นการจำชื่อ เห็นเป็นเห็นเป็นอื่นไม่ได้ แต่ไม่เข้าใจเห็น เป็นเรื่องที่ฟังแล้วละเอียด แล้วก็ไม่ประมาทเลยว่า แม้แต่คำว่าวิบากซึ่งหมายความถึงผลของกรรม แล้วเราบอกว่าเห็นเป็นผลของกรรม ตราบใดที่ยังไม่ได้เข้าใจจริงๆ ก็เป็นแต่เพียงจำ และพูดตามว่าวิบากเป็นผลของกรรม แต่ลองคิด เห็นหนึ่งขณะ ขณะเดียว แต่เวลาคิดไม่ใช่ขณะเดียว หลายขณะถูกต้องไหม ถ้าได้ศึกษาพระอภิธรรมแล้วจะแสดงจิตแต่ละหนึ่งขณะ เกิดดับสืบต่ออย่างละเอียด และแสดงกิจหน้าที่ของจิตซึ่งเกิดขึ้นแต่ละขณะว่าทำหน้าที่อะไร เดี๋ยวนี้คือจิตเจตสิกทั้งหมดที่เกิดขึ้นทำหน้าที่ โดยเราไม่รู้ว่าแท้ที่จริง สภาพธรรมที่เห็นจริงๆ เพียงหนึ่งขณะ ใช้คำว่าจักขุคือตา วิญญาณสภาพรู้ที่ต้องอาศัยตา

---