ปกิณณกธรรม ตอนที่ 1025

ตอนที่ ๑๐๒๕

สนทนาธรรม ที่ โรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ จ.ปทุมธานี

วันที่ ๒๕ เมษายน พ.ศ. ๒๕๖๐

ท่านอาจารย์ ถ้ารู้ว่าศีลคือปกติของจิตและเจตสิกซึ่งเป็นไป คือเป็นกุศลบ้าง เป็นอกุศลบ้าง หรือสำหรับพระอรหันต์ไม่มีเหตุที่จะทำกรรม จึงไม่เป็นกุศลและอกุศล เป็นอัพยากตศีล แต่ละคำไม่ใช่คำที่ยากเกินกว่าที่จะเข้าใจได้ แต่อยู่ที่การเห็นประโยชน์ว่าเราเห็นค่าของแต่ละคำของการที่ธรรมถูกปกปิดไว้ไม่ได้เปิดเผยเลยว่า เป็นแต่ละธรรมที่หลากหลายกัน เป็นจิตเจตสิกทั้งนั้นที่กำลังเกิดดับสืบต่อ เห็นบ้างคิดบ้างพวกนี้ ไม่ใช่เราเลย จนกว่าจะมีการตรัสรู้ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเมื่อไหร่ ก็เปิดเผยสิ่งที่มีจริงๆ ซึ่งถูกปกปิดไว้

เพราะฉะนั้นการฟังธรรมต้องละเอียด แล้วต้องเป็นความเข้าใจจริงๆ ถึงที่สุด ซักถามได้ถึงที่สุด เพื่อที่จะเข้าใจในคำนั้นไม่ลืมแทนการสวดมนต์ แต่ว่าเป็นความเข้าใจจริงๆ ในธรรม คิดในภาษาไทยแต่คนชาวมคธเขาก็คิดเป็นภาษาบาลีใช่ไหม เราก็บอกว่าเขากำลังสวดหรือสาธยายธรรม แต่เรากำลังไตร่ตรองธรรมเมื่อไหร่ เข้าใจเมื่อไหร่ด้วยปัญญาเมื่อไหร่ อันนั้นก็คือการเข้าใจที่เป็นการทบทวนพิจารณาธรรม ด้วยเหตุนี้อีกครั้งหนึ่งเดี๋ยวนี้มีธรรมไหม มีแน่นอน ไม่มีที่ไหนเลยที่ไม่ใช่ธรรม อะไรที่มีเป็นธรรมทั้งหมด ธรรมเป็นเราเป็นของเราหรือเปล่า หรือว่าเป็นอนัตตา นี่คือเริ่มมีความมั่นคง

เพราะฉะนั้นถ้าใครบอกให้ไปนั่งทำวิปัสสนา ไม่ใช่อนัตตา กลายเป็นเราทำเพราะหวังที่จะได้สิ่งหนึ่งสิ่งใด ซึ่งทั้งหมดไม่ใช่คำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จึงทำลายคำจริงว่าวิปัสสนาไม่ใช่อย่างนี้ใช่ไหม แต่กล่าวว่าวิปัสสนาเป็นอย่างนี้ ก็คือทำลายความหมายหรือความจริงของวิปัสสนา เพราะฉะนั้นขณะนี้เป็นธรรมทั้งหมดเลย แล้วก็เป็นรูปธรรมก็มี นามธรรมก็มี เพราะฉะนั้นแต่ละหนึ่งคนที่เคยเป็นเราก็คือนามธรรมและรูปธรรม และนามธรรมก็คือจิตและเจตสิก เพราะฉะนั้นสิ่งที่มีจริงที่ปรากฏ ทุกโลกก็คือจิตเจตสิกรูป ได้ยินคำว่านิพพานใช่ไหม ยังไม่รู้จิตเจตสิกรูป จะรู้นิพพานได้ไหม ไม่มีทางเป็นไปได้เลย เพราะเดี๋ยวนี้ไม่มีนิพพานอีกเลยใช่ไหม แต่มีสิ่งที่ให้เห็นให้ได้ยินคิดนึกต่างๆ แล้วยังไม่รู้สิ่งต่างๆ เหล่านี้ แล้วจะไปรู้สิ่งที่ไม่ปรากฏว่ามีได้อย่างไร เห็นไหม ต้องเป็นความเข้าใจค่อยๆ ละเอียดขึ้นละเอียดขึ้นตรงขึ้น ใครมาบอกว่าให้ไปทำอย่างนั้น เพื่อที่จะได้รู้นิพพาน เดี๋ยวนี้ยังไม่รู้เลย แล้วจะบอกให้ไปรู้นิพพานอย่างไร บอกให้รู้สิ่งที่มีเดี๋ยวนี้ก่อน จะได้รู้ว่าต้องเข้าใจสิ่งนี้ที่มีก่อน แล้วจึงจะสามารถไปรู้ว่านิพพานเป็นอย่างไรได้ ซึ่งแสนไกล ยิ่งกว่าฟ้ากับดิน เพราะอวิชชากับวิชชา ความรู้กับความไม่รู้ห่างไกลกันมาก ก่อนฟังธรรมไม่เคยรู้เลยว่าไม่รู้แค่ไหน ฟังธรรมแล้วเริ่มจะรู้ว่าไม่รู้มากมาย ทุกครั้งที่มีความรู้ก็จะรู้ว่าก่อนนี้ไม่เคยรู้ ก่อนนี้ไม่เคยรู้เลย ทุกคำที่เคยพูด

ด้วยเหตุนี้ขณะนี้เป็นธรรมทั้งหมด และเป็นนามธรรมและรูปธรรม ถ้าศีลก็เป็นทั้งกุศลศีล อกุศลศีล อัพยากตศีล ใครรู้ คนที่ฟังเข้าใจนั่นแหละรู้ใช่ไหม เพราะฉะนั้นการฟังเพื่อความเข้าใจถูก เมื่อมีความเข้าใจถูกแล้ว คนอื่นเราสามารถที่จะรู้ได้ว่าเขาผิดหรือถูก เพราะฉะนั้นถ้าได้ยินคำว่านั่งทำวิปัสสนาก็รู้ทันที แต่คนที่ไม่รู้ก็ไม่รู้ จริงๆ แล้ว ถ้าศึกษาพระวินัย เสขิยวัตรสิ่งที่ควรประพฤติปฏิบัติทางกายทางวาจา แต่ละคนมีเกินศีล ๕ แต่ไม่รู้เพราะว่าไม่ได้ศึกษา มารยาทที่ดีงามทั้งหมดอยู่ในพระวินัย เพราะเป็นเรื่องของกายวาจา เพราะฉะนั้นทุกอย่างที่เกี่ยวกับสิ่งที่มีจริงที่เป็นกายวาจาทั้งหมด ทรงแสดงไว้โดยประการทั้งปวง เพื่อขัดเกลากิเลสด้วยความรู้

ผู้ฟัง มีคำถามจากญาติธรรม เมื่อฟังแล้วรู้ว่าธรรมคือสิ่งที่มีจริง เช่น เห็น ได้ยินคิด แล้วจะเข้าใจธรรมกับการทำงานให้มีความสุขอย่างไร ที่เกริ่นว่ามี ๓ คำ คือธรรม ทำงาน ความสุข ธรรม ท่านอาจารย์ได้กล่าวแล้ว แต่อยากทราบว่าคำว่าทำงาน และความสุข อยากให้ท่านอาจารย์อธิบาย

ท่านอาจารย์ ถ้าไม่มีกายไม่มีใจทำงานได้ไหม เพราะฉะนั้นจริงๆ แล้ว จิตทำหน้าที่ของจิต เจตสิกแต่ละเจตสิกทำหน้าที่ของเจตสิกตลอดเวลา ไม่มีใครทำ แต่ไม่รู้ใช่ไหม เพราะฉะนั้นการฟังพระธรรมเพื่อให้รู้ว่าไม่ใช่เราทำ เห็นกำลังเห็น คิดกำลังคิด แต่ละคนคิดตามการสะสมใช่ไหม ศึกษาวิชาพยาบาลจะไปให้คิดเรื่องทำไร่ทำนาได้ไหม เห็นไหม ก็ต้องคิดไปตามประสบการณ์ที่ได้เห็นบ้าง ได้ยินบ้าง ศึกษามาบ้าง เพราะฉะนั้นแม้คิดก็เป็นอนัตตา คิดแทนคนอื่นได้ไหม ไม่มีทางเป็นไปได้เลย เพราะฉะนั้นบอกว่าเขาคิดอย่างนี้ถูกไหม ไม่ถูกเลย เขาคิด เราจะบอกได้อย่างไรว่า เขาคิดอย่างนี้ ในเมื่อเราคิดใช่ไหม แล้วเราคิดว่าเขาคิด แต่เขาคิดไม่ใช่เราคิด คิดเป็นคิด

เพราะฉะนั้นทั้งหมดก็เป็นแต่ละหนึ่ง ซึ่งเกิดขึ้นเป็นไป ไม่ใช่เฉพาะในชาตินี้ชาติเดียว แสนโกฏิกัปทุกชาติ สะสมความคิดเดี๋ยวนี้ให้เกิดขึ้นเป็นอย่างนี้ ไม่เช่นนั้นพระโพธิสัตว์จะไม่คิดแต่ละพระชาติทุกพระชาติ จนถึงพระชาติที่ได้เป็นเจ้าชายสิทธัตถะที่จะได้ตรัสรู้ความจริง เพราะฉะนั้นแม้แต่คิด ก็ต้องเข้าใจว่าไม่ใช่เรา ทั้งหมดเกิดแล้วตามเหตุตามปัจจัย คิดแล้ว ขอให้ได้เข้าใจธรรม แล้วก็รู้ว่าทั้งหมดเป็นธรรม แม้แต่ธรรมก็คือธรรม ทำไม่ใช่เรา ความโกรธเกิดขึ้นทำหน้าที่ของความโกรธ

อ.คำปั่น เพราะว่าการสนทนาก็กล่าวถึงสิ่งที่มีจริงทั้งหมดเลย ในช่วงต้นที่ท่านอาจารย์ได้กล่าวถึง หลายท่านก็คงจะได้ฟังผ่านมาแล้ว ที่ท่านอาจารย์ได้กล่าวเหมือนกับเป็นคำที่ให้พวกเราได้คิดพิจารณาว่า เราทำงานหรือธรรมทำงาน พอที่จะเข้าใจได้ใช่ไหมว่า ไม่มีเราที่จะไปทำสิ่งหนึ่งสิ่งใด แต่ว่าธรรมนั่นแหละที่เกิดขึ้นทำกิจหน้าที่ของธรรม แต่ละหนึ่งแต่ละหนึ่ง เป็นธรรมที่ทำกิจหน้าที่ของธรรม ไม่ใช่เราที่ทำกิจ แต่ว่าเป็นแต่เพียงธรรมแต่ละหนึ่งแต่ละหนึ่งเท่านั้นที่เกิดขึ้นทำกิจหน้าที่ ก็เพื่อความชัดเจน ก็จะขอกราบเรียนสนทนากับท่านอาจารย์ เพื่อความเข้าใจชัดเจนยิ่งขึ้นกับคำว่า ความสุข ตัวจริงของความสุขนี่คืออย่างไร

ท่านอาจารย์ ก็น่าคิด เพราะเหตุว่าสุขทุกข์มี และก็ปรากฏอยู่เรื่อยๆ แต่ไม่รู้ว่าคืออะไร ถ้ามีจริงเป็นธรรมที่เป็นนามธรรม เพราะว่าเป็นความรู้สึก ด้วยเหตุนี้จิตเป็นธาตุรู้เป็นใหญ่เป็นประธานในการรู้ แต่ไม่ใช่ความรู้สึก ต้องฟังอย่างละเอียด จิตเป็นธาตุรู้ เช่น เห็น แต่ไม่ใช่ความรู้สึกเพราะมีเจตสิกที่เกิดกับจิต ซึ่งเป็นความรู้สึกทุกครั้ง เราคิดว่าเป็นเราสบาย เราคิดว่าเราทุกข์เราเดือดร้อน เราคิดว่าเราเป็นสุขดีใจ แต่ทั้งหมดเป็นธรรมแต่ละหนึ่งแต่ละหนึ่ง ซึ่งเป็นสภาพธรรมอย่างหนึ่งคือเจตสิกประเภทหนึ่งซึ่งเป็นสภาพที่รู้สึก เพราะฉะนั้นสุขเป็นความรู้สึก ทุกข์เป็นความรู้สึก เฉยๆ เป็นความรู้สึก เจ็บเป็นความรู้สึก สบายกายเป็นความรู้สึก

เพราะฉะนั้นความรู้สึกในวันหนึ่งๆ จะมี ๕ อย่าง คือความทุกข์กายมีแน่ๆ ใช่ไหม ทุกข์กายไม่ใช่ทุกข์ใจ เพราะฉะนั้นถึงกายทุกข์แต่ใจไม่เดือดร้อนก็ได้ ยังหัวเราะยังร้องเพลงได้ทั้งๆ ที่เจ็บ เจ็บก็คือเจ็บใช่ไหม ความรู้สึกทางกายอย่างหนึ่ง ความรู้สึกทางใจอย่างหนึ่ง เพราะฉะนั้นถ้ากล่าวรวมทางกายทางใจคือ มีสุข มีทุกข์ และความรู้สึกเฉยๆ เวลาไม่สุขไม่ทุกข์ก็เฉยๆ ใช่ไหม แต่หมายความว่า เมื่อมีจิตต้องมีความรู้สึกคือเจตสิกที่เป็นเวทนาเจตสิกเกิดร่วมด้วย เจตสิกซึ่งเป็นสภาพที่รู้สึก ภาษาบาลีใช้คำว่าเวทนาไม่ใช่เวทนา คนไทยบอกน่าเวทนาน่าสงสาร แต่ว่าตามความเป็นจริงก็คือว่าเวทนาเป็นความรู้สึก เพราะฉะนั้นเวลาที่ไม่สุขไม่ทุกข์ ก็เฉยๆ มีจริงๆ เป็นความรู้สึกที่ไม่ทุกข์ไม่สุข ภาษาบาลีใช้คำว่าอทุกขมสุข หรือบางครั้งจะใช้คำว่าอุเปกขา คนไทยใช้คำว่าอุเบกขาหรือเฉยๆ เฉยๆ เป็นความรู้สึก ชอบไหม เฉยๆ ไม่สุขไม่ทุกข์ บ่อยไหมวันนี้ ในความรู้สึก ๕ อย่าง คือสุขกายหนึ่ง ทุกข์กายหนึ่ง สุขใจหนึ่ง ทุกข์ใจหนึ่ง และอุเบกขาความรู้สึกเฉยๆ ในวันหนึ่งๆ อะไรมีมากกว่ากัน ลองคิดดู เป็นเรื่องความเข้าใจถูกต้อง

เพราะฉะนั้นเป็นเรื่องของการไตร่ตรองไม่ใช่เป็นเรื่องเชื่อ เป็นเรื่องที่แต่ละคนพิจารณา และพิสูจน์ได้ว่าวันหนึ่งๆ มีความรู้สึกอะไรมาก สุขทางกายหรือทุกข์ทางกาย สุขทางใจหรือทุกข์ทางใจ หรือว่าเฉยๆ อุเบกขา ไม่สุขไม่ทุกข์ ความรู้สึกอะไรมีมากกว่ากัน เห็นไหม บอกไม่ได้ เพราะอะไร ดับแล้ว ดับแล้วบอกไม่ได้ แต่เดี๋ยวนี้ก็ยังบอกไม่ได้ เพราะว่าต้องเป็นปัญญาที่ถึงเฉพาะขณะนั้นจริงๆ ที่สุขหรือทุกข์ เพราะว่าดับไปแล้วอย่างรวดเร็ว นี่เป็นสิ่งที่ถูกปิดบัง เพราะฉะนั้นเรากำลังเรียนให้รู้ว่ามีสิ่งที่มี แต่เราไม่รู้ แต่ว่าเรายังไม่รู้จริงๆ ในแต่ละสิ่งจนกว่าความรู้จะเพิ่มขึ้น แต่ให้ทราบว่าสุขหรือทุกข์ เฉยๆ ดีใจเสียใจ เป็นเจตสิกที่เป็นเวทนาเจตสิก เป็นสภาพที่รู้สึกเกิดกับจิตทุกขณะ นอนหลับมีจิตไหม ไม่เห็น ไม่ได้ยิน ไม่ได้กลิ่น ไม่ลิ้มรส ไม่คิดนึกอะไรเลย นอนหลับมีจิตไหม ต้องมี ถ้าไม่มีก็คือตาย ตายหมายความว่าเป็นรูปซึ่งไม่มีจิตและเจตสิกเกิดที่นั่น ด้วยเหตุนี้แม้หลับ ก็มีจิตและเจตสิก แต่ว่าไม่รู้อย่างเห็นไม่รู้อย่างได้ยินคือ ไม่มีการได้ยินได้กลิ่นลิ้มรสรู้สิ่งที่กระทบสัมผัส หรือคิดนึกใดๆ เลย แต่ว่ายังต้องเห็นต่อไป เพราะเหตุว่ายังไม่หมดกรรมที่จะทำให้เห็น ให้ทราบว่า ที่เห็นนี่เป็นผลของกรรม

เพราะฉะนั้นการเห็นการได้ยินการได้กลิ่นการลิ้มรสการรู้สิ่งที่กระทบสัมผัส ทั้งหมดนี่เป็นจิตที่อาศัยตาหูจมูกลิ้นกายเกิดขึ้นรู้ แล้วแต่กรรมว่าจะให้เห็นสิ่งที่น่าพอใจหรือไม่น่าพอใจ ได้ยินเสียงเพราะ หรือได้ยินเสียงที่ไม่น่าพอใจ ได้กลิ่นหอม หรือกลิ่นที่ไม่หอม ได้รสอร่อยหรือไม่ใช่รสอร่อย วันหนึ่งๆ ก็เป็นผลของกรรมที่ต้องเห็น ต้องได้รับผลของกรรม และเมื่อเห็นแล้วได้ยินแล้ว ชอบหรือไม่ชอบไม่ใช่ผลของกรรมแล้ว เป็นเหตุที่จะให้เกิดกรรมต่อไป เพราะฉะนั้นก็เป็นธรรมที่เป็นเหตุ และเป็นผล ตั้งแต่เกิดจนตาย

อ.คำปั่น ก็ได้ฟังว่าสุขก็คือเป็นความรู้สึกคือเวทนา แล้วทีนี้ในข้อความหนึ่งที่ได้ฟังท่านอาจารย์กล่าวถึง ก็คือถ้าเป็นคนดีแล้วอยู่ที่ไหนก็มีความสุข ในความสุขนี้จะเกี่ยวเนื่องกันอย่างไร เป็นคนดีอยู่ที่ไหนก็มีความสุข

ท่านอาจารย์ เป็นคนดีคือไม่โกรธมีความสุขไหม ไม่ติดข้องไม่อยากได้ไม่ทุรนทุรายไม่ขวนขวายที่จะได้มาเป็นสุขไหม

อ.คำปั่น เป็นสุข

ท่านอาจารย์ แล้วก็มีปัญญารู้ด้วยว่าชีวิตนี้สั้นมาก เกิดมานี่ก็ไม่รู้ว่าชาติก่อนเป็นใคร ที่จะเลือกเกิดเป็นคนนี้ก็เลือกไม่ได้เลย หลากหลายไปตามกรรมซึ่งทำให้เกิด แล้วก็ยังต้องรับผลของกรรมด้วย รู้อย่างนี้เดือดร้อนไหม ก็จะต้องอยู่ในโลกนี้เพียงชั่วระยะเวลาที่กรรมทำให้อยู่ในโลกนี้เป็นคนนี้ได้แค่นี้ ต่อไปก็สิ้นกรรมที่ทำให้เป็นคนนี้ก็เป็นคนอื่นต่อไป จะเป็นใครก็ไม่รู้ แต่เหตุดีผลต้องดี เพราะฉะนั้นถ้ากรรมดีก็เกิดดี

สนทนาธรรมที่ ศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุจังหวัดนนทบุรี

วัน ที่ ๒๗ เมษายน พุทธศักราช ๒๕๖๐

ผู้ฟัง เราสวดว่า กุสลา ธัมมา อกุสลา ธัมมา อัพยากตา ธัมมา ถ้าอย่างนี้จะขัดหรือตรงกับแนวสอนของท่านอาจารย์ไหม

ท่านอาจารย์ ไม่มีของดิฉันเลย นั่นเป็นคำในพระไตรปิฎก เป็นคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะฉะนั้นภาษาบาลี กุสละ รวมกับคำว่าธรรม หมายความว่าธรรมทั้งหลายทั้งหมด ก็เป็นกุสลา ธัมมา เรากำลังพูดถึงธรรมใช่ไหม

ผู้ฟัง ครับ

ท่านอาจารย์ สิ่งที่มีจริง โกรธมีจริงไหม โกรธเป็นธรรมหรือเปล่า

ผู้ฟัง เป็น

ท่านอาจารย์ โกรธดีไหม ไม่ดี เพราะฉะนั้นก็เป็นอกุสลาธัมมาเหมือนกัน ถัาทั้งหมดทุกชนิดไม่ใช่เฉพาะหนึ่งอย่าง

ผู้ฟัง แล้วก็ข้อที่ ๓ อัพยากตา ธัมมา คือ นอกจากสองคำแรกก็เป็นธรรมหมดเลย

ท่านอาจารย์ นั่นเราไปคิดถึงความหมายใช่ไหม แต่ว่าคำจริงๆ คือธรรมใดที่ไม่ใช่กุศลและไม่ใช่อกุศล เป็นอัพยากตา ธัมมา แต่ว่าเราค่อยๆ เรียนจากคำว่าธรรมก่อน แล้วเราถึงจะรู้ว่าอะไรเป็นกุศลธรรม อะไรเป็นอกุศลธรรม อะไรไม่ไช่กุศลธรรมและไม่ใช่อกุศลธรรม เพราะฉะนั้นสวดคำแต่เราไม่เข้าใจ แต่นี่เราเริ่มตั้งแต่คำว่าธรรมเข้าใจก่อน แล้วก็ค่อยๆ ขยายไปว่า ทุกอย่างเป็นธรรม แต่ธรรมหลากหลายมากก็จำแนกตามประเภทของธรรมได้เป็นสองอย่าง ธรรมประเภทหนึ่งเกิดจริงแต่ไม่รู้อะไร แข็ง เวลาที่กระทบแข็ง แข็งเกิดหรือเปล่า และแข็งดับหรือเปล่า แต่เราคิดว่ามีแข็งอยู่แล้วใช่ไหม ไม่ได้ประจักษ์ว่าทันทีที่กระทบแข็งเกิดแล้ว จึงสามารถเป็นสภาพที่กระทบได้ นี่เป็นสิ่งที่ละเอียดมาก เพราะฉะนั้นเวลาศึกษาธรรม เพื่อละความเป็นเรา ไม่มีอะไรจะละความเป็นเราได้ ถ้าเป็นความเผิน ยังมีความเป็นเราแฝงอยู่ไม่ละเอียดพอ

เพราะฉะนั้นจากการที่ได้ทรงแสดงพระธรรม เพราะรู้อัธยาศัยว่ายากแสนยาก ที่ความไม่รู้ตั้งแสนโกฏิกัปมาแล้ว จะค่อยๆ หมดไปได้ แล้วคลายการยึดถือว่าเป็นเราได้ ก็ต้องเพราะความเข้าใจเพิ่มขึ้นทีละเล็กทีละน้อยโดยไม่ประมาท ได้ยินคำว่าธรรมได้ยินคำว่าอกุศลธรรม แข็งเป็นอกุศลธรรมหรือเปล่า เห็นไหม ไม่ใช่ต้องมาบอก แต่คิดแล้วก็รู้ได้ โต๊ะนี่เป็นกุศลอกุศลได้ไหม แข็งเป็นกุศลและอกุศลได้ไหม เพราะกุศลไม่ใช่ภาษาไทย กุศล กุศลในภาษาไทยนี่หมายความถึงสภาพธรรมที่ดีงาม อกุศลก็สภาพธรรมที่ไม่ดีงาม โต๊ะนี่เป็นกุศลอกุศลได้ไหม คิดดีๆ ไม่ได้แน่นอน เพราะไม่รู้อะไร ไม่เห็นไม่ได้ยิน แล้วจะไปเป็นดีเป็นชั่วได้อย่างไรใช่ไหม เพราะฉะนั้นเราถึงได้ศึกษาทีละคำไปว่า ธรรมหมายความถึงทุกอย่างเลย แข็งก็ธรรม เห็นก็ธรรม ดีก็ธรรม ชั่วก็ธรรม แต่ก็ยังจำแนกธรรมตามความเป็นจริงเป็นฝ่ายกุศลธรรม อกุศลธรรม อัพยากตธรรม

อ.คำปั่น ที่ท่านอาจารย์ได้กล่าวไปเมื่อสักครู่ ก็คือธรรมทั้งหลายที่เป็นกุศล ภาษาบาลีก็คือกุสลาธัมมา ธรรมทั้งหลายที่เป็นกุศล ความเข้าใจธรรมดีไหม ความมีเมตตา หวังดีต่อผู้อื่นดีไหม ก็เป็นธรรมที่ดีงาม ก็เป็นกุศลธรรม เนื่องจากว่าความดีทั้งหลายไม่ได้มีเพียงอย่างเดียวใช่ไหม จึงใช้คำว่าธรรมทั้งหลายที่เป็นกุศลก็มี ต่อมาก็คือธรรมทั้งหลายที่เป็นอกุศลก็มี อย่างเช่นที่ท่านอาจารย์ได้ยกตัวอย่างในเรื่องของความโกรธ เป็นอกุศลธรรมเป็นธรรมที่ไม่ดี เกิดเมื่อใดก็ไม่มีประโยชน์เลยแม้แต่น้อย นี่คือเป็นการยกตัวอย่าง และธรรมอีกกลุ่มหนึ่ง อีกหมวดหนึ่งก็คือธรรมทั้งหลายที่ไม่เป็นทั้งกุศลไม่เป็นทั้งอกุศลคือ ความเป็นจริงเป็นอย่างไรก็เป็นจริงอย่างนั้น

พระองค์จึงทรงแสดงว่าไม่ทรงพยากรณ์ว่า เป็นกุศล ไม่ทรงพยากรณ์ว่าเป็นอกุศล เพราะว่าความจริงไม่ได้เป็นกุศลไม่ได้เป็นอกุศลเลย จึงเรียกว่าอัพยากตธรรม อย่างเช่น รูปทั้งหลาย เป็นกุศลได้ไหม เป็นอกุศลได้ไหม ก็เป็นไปได้ เพราะฉะนั้นรูปทั้งหลายเป็นอัพยากตธรรม ขณะที่มีการเห็นขณะนี้ เป็นเพียงการได้รับผลของกรรม ขณะที่เห็นเกิดขึ้นไม่เป็นกุศลไม่เป็นอกุศล เห็นขณะนั้นก็เป็นอัพยากตธรรม นี่ก็เป็นเพียงกล่าวในเบื้องต้น แต่ว่าทั้งหมดก็คือเป็นธรรมเป็นสิ่งที่มีจริงๆ ที่ไม่ใช่เรา

ท่านอาจารย์ จะเรียนวันนี้จะเข้าใจสักกี่คำดี ถึงจะพอสำหรับวันนี้ วันนี้แค่ ๓ คำดีไหม เพราะว่า ๓ คำละเอียดมาก แค่ ๓ คำ หนึ่งคำว่าธรรมไม่มีใครสงสัยเลยใช่ไหม สิ่งที่มีจริงทั้งหมดต้องมีลักษณะให้รู้ว่ามีจริงแต่ละหนึ่งแต่ละหนึ่ง เพราะฉะนั้นสิ่งที่มีจริง ซึ่งไม่รู้อะไรมีไหม มี อย่างแข็งไม่รู้อะไร เราเรียกว่าโต๊ะหรือ อะไรก็ได้ ที่ไม่สามารถจะรู้อะไรได้เลยทั้งสิ้น มีแน่ๆ เพราะฉะนั้นที่ตัวมีแข็งไหม เห็นไหม ลองจับดูก็รู้ว่ามี เป็นธรรม รู้อะไรหรือเปล่า แข็งที่ตัวรู้อะไรหรือเปล่า ไม่รู้ ไม่ว่าแข็งจะอยู่ที่ไหนแข็งรู้ไม่ได้ นี่คือเริ่มเป็นผู้ที่ตรงต่อธรรม มั่นคง ไม่สงสัย ใช่ไหม

เพราะฉะนั้นแข็งจะอยู่ที่ไหนทั้งหมด แข็งเป็นแข็ง แข็งจะเป็นอื่นไม่ได้เลย เป็นเราก็ไม่ได้ แล้วก็ไม่รู้อะไรด้วย ไม่ว่าจะอยู่ที่ไหนก็ตาม แต่ว่าถ้ามีแต่เฉพาะธรรมที่เป็นสภาพไม่รู้อะไร ไม่มีการเดือดร้อนเลยใช่ไหม ไฟไหม้ป่า น้ำท่วม ภูเขาไฟระเบิด ไม่มีใครเดือดร้อนเลย เพราะไม่มีสภาพรู้ขณะนี้โลกจะเป็นอย่างไร สภาพที่ไม่รู้อะไรก็ไม่รู้หมดเลย แต่ว่าธรรมมากมายหลากหลาย เพราะฉะนั้นสภาพที่ไม่รู้ มี แต่ก็ไม่มีการที่จะปรากฏถ้าไม่มีธาตุอีกชนิดหนึ่ง หรือธรรมอีกอย่างหนึ่ง ซึ่งเกิดขึ้นแล้วต้องรู้ ทันทีที่เกิด ไม่มีรูปร่างใดๆ เลย ไม่แข็งไม่อ่อนไม่เย็นไม่ร้อนไม่เปรี้ยวไม่เค็ม แต่ว่าเกิดขึ้นแล้วรู้ เห็น รู้ไหมว่าขณะนี้มีอะไร มีเห็นโดยไม่มีสิ่งที่ปรากฏให้เห็นได้ไหม ต้องมั่นคงจริงๆ ธรรมเปลี่ยนแปลงไม่ได้ คิดเองไม่ได้ อยู่ในห้องมืดเห็นไหม ทำไมรู้ว่ามืด ก็เห็นว่ามืด แต่ต้องมีเห็นใช่ไหม เพราะฉะนั้นปิดไฟทันทีเดี๋ยวนี้มีเห็น และสิ่งที่ปรากฏให้เห็นไม่ใช่สิ่งที่กำลังสว่าง แต่เป็นมืด แต่เห็นเป็นเห็น เพราะฉะนั้นเห็นมืดก็ได้ แล้วค่อยๆ สลัว ค่อยๆ สว่างอยู่ทุกหนทุกแห่งนี่แหละ และก็ไม่ใช่ของใครด้วย เพราะทันทีที่ได้ยินเกิด อย่างอื่นต้องไม่มี