ปกิณณกธรรม ตอนที่ 876

ตอนที่ ๘๗๖

สนทนาธรรม ที่ โรงแรมแคนทารีฮิลล์ จ.เชียงใหม่

วันที่ ๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๙

ท่านอาจารย์ มีการศึกษาวิชาการต่างๆ หลายสาขา ไม่ว่าจะโภชนาการเรื่องอาหาร เรื่องอะไรก็ตามแต่ แต่ว่าใครจะรู้เรื่องธรรมซึ่งไม่ใช่ตัวตน ซึ่งถ้าไม่มี วิชาการใดๆ ก็ไม่มีเลยทั้งสิ้น ก็คงจะไม่สงสัยเรื่องมหาภูตรูป ๔ มีที่ใดต้องมีสิ่งที่เกิดเป็นอีกรูปหนึ่ง ไม่แข็งไม่อ่อน แต่สิ่งนั้นสามารถกระทบตาปรากฏเป็นสีสันวรรณะต่างๆ อีกหนึ่งรูป แล้วกลิ่น กลิ่นก็ต้องอาศัยมหาภูตรูป กลิ่นปลา กลิ่นดอกมะลิ กลิ่นทุเรียน กลิ่นทั้งนั้นเลย ที่มหาภูตรูป มหาภูตรูปที่หลากหลายตามส่วนผสม ก็ทำให้สีเปลี่ยนไป กลิ่นเปลี่ยนไป แล้วรสก็ต้องมีด้วยที่นั่น รสก็เป็นไปตามส่วนผสมของมหาภูตรูป มะม่วงเปรี้ยวหรือหวาน แล้วแต่ส่วนผสมของมหาภูตรูป ทุกอย่างหมด

นี่ก็แสดงให้เห็นว่ารูปเป็นธรรมที่มีจริง ใครไปทำให้รูปเกิดได้ไหม ลองทำสักรูป ไม่มีทางเลยใช่ไหม แต่เกิดแล้วเป็นอย่างนั้น ไม่เป็นอย่างอื่น แล้วก็ดับไป ให้เข้าใจให้ถูกต้องว่าไม่มีเรา ตั้งแต่ศีรษะจรดเท้า มีรูปซึ่งไม่ใช่สภาพรู้ แต่ต้องมีจิตเกิดที่รูปนั้น รูปนั้นจึงจะมีชีวิตและเคลื่อนไหวเป็นไปได้ จะนั่งจะนอนจะยืนจะเดินจะพูดได้ แต่เมื่อไม่มีจิตคือนามธรรม ไม่มีเจตสิกซึ่งเกิดกับจิตอาศัยเกิดที่รูปนั้น รูปนั้นทำอะไรไม่ได้เลย ส่องถึงความเป็นรูปที่แท้จริงคือไม่ใช่สภาพรู้ ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุไฟ ธาตุลม กี่รูป

ผู้ฟัง ๔ รูป

ท่านอาจารย์ สีกลิ่นรสโอชา

ผู้ฟัง อีก ๔ รูป

ท่านอาจารย์ อีก ๔ รูปรวมเป็น ๘ โอชาไม่ใช่หมายความว่าอร่อย แต่หมายความถึงสิ่งที่มีอยู่ในรูป ที่เป็นปัจจัยให้รูปอื่นเกิดต่อไปได้ เพราะฉะนั้นรูปที่เกิดจากกรรมไม่ได้เกิดจากจิต ไม่ได้เกิดจากอุตุความเย็นร้อน ไม่ได้เกิดจากอาหาร รูปที่เกิดจากจิตก็ไม่ได้เกิดจากกรรม ไม่ได้เกิดจากอุตุ ไม่ได้เกิดจากอาหาร รูปที่เกิดจากอุตุ ไม่ได้เกิดจากกรรม ไม่ได้เกิดจากจิต ไม่ได้เกิดจากอาหาร รูปที่เกิดจากอาหารก็ไม่ได้เกิดจากกรรม ไม่ได้เกิดจากจิต ไม่ได้เกิดจากอุตุ แต่รวมกันเพราะเล็กมาก แยกจนแยกไม่ออกแล้วก็ ๘ รูป เพราะฉะนั้นรูปอย่างนี้จะมีกี่รูป ถ้าไม่ศึกษา ไม่มีทางรู้เหมือนกัน เพราะว่าแต่ละรูปหลากหลายต่างกันไป เพราะที่นี่ไม่มีรูปที่เกิดจากกรรม มีรูปที่เกิดจากจิตไหม ที่ถ้วยแก้ว ไม่มี มีรูปที่เกิดจากอาหารไหม แล้วมีรูปเกิดจากอะไรเห็นไหม ต้องคิดต้องไตร่ตรอง แล้วก็เป็นความเห็นถูก รูปเกิดเองตามลำพังไม่ได้

เพราะฉะนั้นรูปที่นี่ยังมี ยังปรากฏ ยังกระทบ ยังเกิดดับ รูปนั้นเกิดจากอะไร เห็นไหม ค่อยๆ เข้าใจเป็นความเข้าใจของตนเอง รูปมีสมุฏฐาน ๑ ใน ๔ รูปใดเกิดจากกรรมไม่ได้เกิดจากสมุฏฐานอื่น รูปใดเกิดจากจิตไม่ได้เกิดจากสมุฏฐานอื่น รูปใดเกิดจากอุตุไม่ได้เกิดจากสมุฏฐานอื่น รูปใดเกิดจากอาหารก็ต้องเกิดจากอาหารเป็นสมุฏฐานไม่ใช่สมุฏฐานอื่น แล้วที่ปรากฏที่กระทบสัมผัสไม่ว่าจะอ่อนหรือแข็ง หรืออย่างไรก็ตาม หรือสีที่ปรากฏเกิดจากกรรมหรือเปล่า นี่แก้วน้ำไม่ได้เกิดจากกรรม เกิดจากจิตหรือเปล่า เกิดจากอาหารหรือเปล่า เกิดจากอะไร อุตุ ก็เท่านี้ มี ๔ รูป ใครจะรู้ว่าที่มองเห็นอย่างนี้ แท้ที่จริงมีรูปที่ละเอียดมาก ซึ่งมีอากาศธาตุแทรกคั่นอย่างละเอียดยิบ แต่รูปนี้ก็กำลังเกิดดับ ถ้าเกิดต้องมีปัจจัย ปัจจัยคืออุตุ พ้นจากอื่นทั้งหมด ก็คือความเย็นความร้อนที่มี ก็เป็นปัจจัยให้รูปเกิดขึ้น เพราะฉะนั้นถ้ามีสีเกิดร่วมด้วยกับแข็ง สีนั้นก็ต้องเกิดจากสมุฏฐานของรูปนั้นๆ ด้วย เพราะว่าไม่ได้แยกจากกัน

เพราะฉะนั้นรูป ๘ รูป ก็มีสมุฏฐานตามมหาภูตรูป คือรูปใดเกิดจากจิต รูปอื่นๆ ที่อาศัยจิตเกิดก็ต้องเกิดจากจิต รูปใดที่เกิดจากกรรมก็ต้องอาศัยกรรม เพราะฉะนั้นเสียงเกิดจากอะไร เสียงมีไหม กำลังได้ยิน เพราะฉะนั้นเสียง เมื่อมีจริง เสียงรู้อะไรหรือเปล่า ไม่รู้ เพราะฉะนั้นเสียงเป็นธรรมหรือเปล่า เป็นธรรมอะไร

ผู้ฟัง เสียงเป็นรูป

ท่านอาจารย์ เสียงเป็นรูปธรรม แล้วเวลาเสียงเกิดขึ้น มีรูปกี่รูป

ผู้ฟัง เสียงอย่างน้อย ๘ รูป

ท่านอาจารย์ อย่างมากเท่าไหร่ ก็แล้วแต่ว่าเสียงนั้นเกิดจากสมุฏฐานอะไร สมุฏฐานก็ต่างกัน เสียงฟ้าร้องอีกหนึ่งรูป เกิดจากอุตุไม่ใช่เกิดจากกรรม ไม่ได้เกิดจากจิต ไม่ได้เกิดจากอาหาร เพราะฉะนั้นเสียงฟ้าร้องมีรูปกี่รูป

ผู้ฟัง ๙ รูป

ท่านอาจารย์ ๘ กับ ๑ เป็น ๙ เสียงจะเกิดโดยไม่มีที่ตั้งที่เกิดของเสียงไม่ได้ จะต้องการเสียงเมื่อไหร่ ต้องมีมหาภูตรูป มิฉะนั้นเสียงก็เกิดไม่ได้ เพราะฉะนั้นก็เข้าใจได้ถูกต้อง เสียงมี ๙ รูป แล้วเสียงคนที่พูดมีกี่รูป สมุฏฐานต่างกันแล้วใช่ไหม เพราะฉะนั้นเสียงคนก็ไม่เหมือนเสียงฟ้าร้อง เสียงนกก็เสียงนก เสียงคนก็เสียงคน เสียงสัตว์ในป่าก็เป็นแต่ละเสียงไป เดี๋ยวนี้สภาพธรรมกำลังไตร่ตรองหรือเปล่า

อ.อรรณพ ต้องเป็นอย่างนั้น

ท่านอาจารย์ ก็เป็นปกติไม่ใช่เรา แต่กว่าจะรู้ว่าไม่ใช่เรา ก็ยึดถือสภาพธรรม เราต้องมาไตร่ตรอง

ผู้ฟัง ขอทราบรายละเอียดว่าการพิจารณาให้ไม่เห็นว่าเป็นตัวเรา

ท่านอาจารย์ แต่ทำได้ไหม

ผู้ฟัง ไม่ได้

ท่านอาจารย์ พิจารณาก็ไม่ใช่เรา สะสมมาที่จะพิจารณาอย่างไร ก็เป็นไปตามการสะสมที่จะละเอียดถี่ถ้วน หรือว่าที่จะไม่สามารถที่จะไตร่ตรองให้ถึงความลึกซึ้งของธรรม ด้วยเหตุนี้การฟังพระธรรมจึงฟังด้วยความเคารพ และรู้ความจริงว่าไม่รู้อะไรบ้าง ไม่รู้ กำลังเห็นขณะนี้ว่าไม่ใช่เรา กำลังคิดก็ไม่ใช่เรา ทั้งหมดไม่เคยรู้เลยว่าไม่ใช่เรานานมาก และก็ตลอดเวลา แล้วพิจารณาอย่างไร จะถูกต้องไหม ก็ด้วยความเป็นเรานั่นแหละที่จะพิจารณา เพราะว่ายังมีความเป็นเราอยู่ จนกว่าจะค่อยๆ เข้าใจธรรม และธรรมนั่นเอง กว่าจะรู้ว่าไม่ใช่เราเลย แม้แต่คิดก็ไม่ใช่เรา ต้องอีกนานไหม ที่จะรู้ตามความเป็นจริงว่า ไม่ใช่เราหาวิธีจะพิจารณาอย่างไร นี่คือผิด ตั้งแต่ตอนนี้ แทนที่จะรู้ว่าไม่มีใครเลย ฟัง ตั้งแต่ฟังมาเข้าใจไหม

ผู้ฟัง เข้าใจ

ท่านอาจารย์ นั่นแหละพิจารณาแล้ว แต่ไม่ใช่เรา ทั้งหมดไม่ใช่คุณจินดารัตน์พิจารณาไปแต่ละคำด้วยความเป็นคุณจินดารัตน์ แต่ขณะที่ฟังไม่มีเรา แต่จิตเจตสิกเกิดดับสืบต่อไม่ขาดสายเลย เพราะฉะนั้นกว่าจะรู้ว่าที่เข้าใจก็ไม่ใช่เราด้วย ทั้งหมดเป็นธรรมอีกนานไหม ใครจะบอกวิธีพิจารณาจะเชื่อไหมว่า ให้พิจารณาอย่างนี้ให้พิจารณาอย่างนั้น เป็นไปได้ไหมที่จะทำให้ไม่มีเราที่พิจารณา เพราะว่าเป็นเรามานานมาก เพราะฉะนั้นก็คงไม่ต้องไปหาคำแนะนำ หรือถามใคร ที่จะให้เขาบอกให้พิจารณาอย่างไร แต่ฟังคำที่ได้ฟัง เข้าใจไม่ใช่เรา ขณะนั้นพิจารณาด้วย เพราะว่าไม่ใช่มีแต่เฉพาะปัญญาเจตสิก ถ้าศึกษาก็จะรู้ว่าขณะนั้นมีเจตสิกอะไร ทั้งหมดที่เกิดขึ้น แต่ละหนึ่งไม่ใช่เราเลย เป็นเรื่องละ แต่ถ้าถามว่าจะพิจารณาอย่างไร เป็นเรื่องจะได้ เป็นเรื่องจะรู้ เป็นเรื่องจะเอา เพราะฉะนั้นต้องเป็นความละเอียดอย่างยิ่งที่จะรู้ว่า ขณะนั้นเป็นการละหรือเป็นความติดข้อง ถ้าติดข้องทั้งหมด ไม่ใช่หนทาง

ผู้ฟัง พิจารณาว่าจริงๆ แล้ว รูปก็เหมือนซากศพดีๆ นี่เอง ถ้าไม่มีจิตเจตสิก รายละเอียดอันนี้

ท่านอาจารย์ ภูเขากับดอกไม้ต่างกันไหม

ผู้ฟัง ไม่ต่าง

ท่านอาจารย์ แล้วรูปที่กายของเราจะต่างกับภูเขากับดอกไม้ไหม

ผู้ฟัง ไม่ต่าง

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นทั้งภูเขาทั้งรูปก็ไม่ใช่เรา แต่ถ้าตราบใดที่ยังไม่รู้รูปแต่ละหนึ่ง รวมกันแล้วก็เป็นภูเขา รวมกันแล้วก็เป็นเรา เพราะฉะนั้นจนกว่าจะรู้ว่าแต่ละหนึ่ง ไม่ใช่เรา และก็รู้เฉพาะหนึ่งที่ปรากฎจึงจะเห็นความเป็นธรรมได้

ผู้ฟัง อันนี้ก็เลยอย่างที่เคยไปปฏิบัติ ก็ไม่ทราบว่าเราจะเหมือนกับว่าไม่มีรายละเอียดที่จะให้เรามาตัดว่า อันนี้ไม่ใช่เรา แต่พอได้มาศึกษาถ้อยคำที่ว่าเป็นแต่ละหนึ่ง แล้วขณะจิตก็เกิดดับตลอดเวลา ก็ทำให้พอจะเหมือนกับว่า ลดคำว่าตัวเราไปได้บ้าง

ท่านอาจารย์ แล้วไปปฏิบัติ ปฏิบัติคืออะไร

ผู้ฟัง ก็คือปฏิบัติด้วยความไม่รู้

ท่านอาจารย์ ไม่รู้ พระพุทธเจ้าสอนให้ไม่รู้ และให้ปฏิบัติหรือเปล่า

ผู้ฟัง ไม่สอน

ท่านอาจารย์ ท่านสอนให้เข้าใจถูกต้องตามความเป็นจริง จากแต่ละคำที่ตรัสไว้ดีแล้วใน ๔๕ พรรษา เพราะฉะนั้นคำใดก็ตามที่ไม่ทำให้มีความเข้าใจที่ถูกต้อง คำนั้นไม่ใช่คำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คำใดก็ตามให้เป็นเราทำ คำนั้นไม่ใช่คำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ให้เข้าใจความจริงว่าไม่มีเรา ไม่สามารถจะเป็นตัวตนที่ทำให้อะไรเกิดขึ้นมาได้เลย ทุกสิ่งทุกอย่างเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ถ้าไม่มีความเข้าใจ ปฏิบัติอะไร เพื่ออะไร และปฏิบัติอย่างไร ทั้งหมดไม่ใช่คำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ถ้าไม่เข้าใจสิ่งที่กำลังปรากฏ

ผู้ฟัง ได้มาทราบว่าที่ไปมา ไม่ถูกต้อง

ท่านอาจารย์ เพราะมีปัจจัยที่จะได้ฟังได้ไตร่ตรองได้รู้ความจริง ซึ่งทั้งหมดไม่ใช่เรา เป็นจิตเจตสิก เพราะฉะนั้นคำจริงทั้งหมด ไม่เว้นเลย ธรรมคือสิ่งที่มีจริงทั้งหลายทั้งหมดทั้งสิ้นทั้งปวง เกิดเมื่อมีเหตุปัจจัย และต้องเป็นไปตามปัจจัย ไม่ว่าจะเป็นโกรธแค่ไหน มากหรือน้อยก็ต้องตามเหตุตามปัจจัย เพราะฉะนั้นอาศัยการรอบรู้ในความจริง แค่นี้ ก็สามารถที่จะทำให้เห็นความเป็นอนัตตาทุกสถานการณ์ ต้องมีเหตุการณ์ใหญ่ๆ แล้วเราก็บอกว่าเป็นอนัตตา เราบังคับบัญชาไม่ได้ แต่เดี๋ยวนี้กำลังเห็น ไม่มีใครคิดว่าเห็นนี่แหละเป็นอนัตตา เกิดแล้วไม่มีใครไปทำให้เห็นเลย และชีวิตประจำวันทั้งหมดทุกอย่างเป็นอนัตตาทั้งหมด แต่ปัญญาความเข้าใจไม่พอที่จะเข้าใจความจริงของสภาพธรรมที่เกิดและดับ เพราะฉะนั้นก็ยังจำเป็นเรื่องราวสืบต่อกันมาว่า เราจะไม่โกรธ แต่ก็โกรธ แต่ถึงอย่างนั้นก็ยังไม่เข้าใจความเป็นอนัตตา แม้ในขั้นต้นว่าบังคับบัญชาไม่ได้เลย จะไปบอกให้ใครไม่ทำอะไรได้ไหม จะไปบอกให้เขาทำอะไรได้ไหม นอกจากให้เขาเข้าใจผิด เขาคิดว่าทำได้เพราะถูกบอก เขาคิดว่าทำไม่ได้ ไม่ต้องทำเพราะถูกบอก แต่ไม่ได้ให้เข้าใจความจริงว่าไม่มีใคร แต่เป็นธรรมซึ่งเกิดขึ้นบังคับบัญชาไม่ได้ แล้วก็ต้องเป็นไปตามปัจจัยที่จะให้สภาพธรรมนั้นเกิดด้วย

เพราะฉะนั้นถ้ามีความเข้าใจที่มั่นคงอย่างนี้ ใช้คำว่ารอบรู้จริงๆ ไม่เปลี่ยน เป็นสัจจญาณ หมายความว่า การรู้ธรรมการเข้าใจธรรม ต้องขณะที่มีธรรมปรากฏ ขณะนี้พูดเรื่องสิ่งที่มียังไม่ถึงระดับขั้นที่ปัญญาจะแทงตลอด แทงตลอดเพราะเหตุว่าถูกปิดกั้นปกคลุมหนาแน่นด้วยอวิชชา และความเป็นเรา จนกว่าจะค่อยๆ ฟัง ค่อยๆ คลายการเป็นเรา จนปัญญาสามารถที่จะรู้ความจริงตรงตามที่ได้ฟัง นั่นคืออภิสมัย ปัญญาที่กำลังแทงตลอดสภาพธรรมตรงตามที่ได้ฟัง การที่ได้ฟังกับความเป็นจริงต้องตรงกัน ไม่ใช่ธรรมเป็นอย่างหนึ่ง ไปปฏิบัติอย่างหนึ่ง ไปรู้อย่างหนึ่ง ซึ่งไม่ใช่การเข้าใจสิ่งที่มี ถ้าอย่างนั้นพระธรรมที่ทรงแสดงทั้งหมดไม่มีประโยชน์ แสดงทำไม ไม่มีใครสนใจ ไม่มีใครศึกษา ไม่มีใครรู้ว่านี่แหละคือปัญญาขั้นต้น ซึ่งปัญญาขั้นต้นไม่มี แล้วจะมีปัญญาขั้นต่อไปได้อย่างไร ต้องเป็นผู้ที่เข้าใจในเหตุผลในความเป็นจริง เป็นประโยชน์อย่างยิ่ง ที่ได้เข้าใจถูกว่าอะไรผิดอะไรถูก เป็นผู้ที่เข้านั่งใกล้พระธรรม ได้ยินได้ฟังค่อยๆ เข้าใจขึ้นจนเข้าใจขึ้นจนเข้าใจขึ้น จนถึงประโยชน์สูงสุดคือการรู้แจ้งความจริง

อ.อรรณพ กราบเรียนท่านอาจารย์ถึงความเป็นผู้ละเอียดในชีวิตประจำวันคือ บางทีก็ไม่มีความละเอียดในชีวิตประจำวัน เช่น นึกจะคิด นึกจะพูด นึกจะทำอะไรก็ทำไป แล้วก็เห็นว่าไม่เหมาะสมใช่ไหม

ท่านอาจารย์ เห็นประโยชน์ของทุกคำที่พระผู้มีพระภาคตรัสหรือเปล่า

อ.อรรณพ ค่อยๆ เห็นขึ้น

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นวันหนึ่งวันหนึ่งเป็นกุศลหรือเป็นอกุศล

อ.อรรณพ เป็นอกุศล

ท่านอาจารย์ มากไหม

อ.อรรณพ มาก

ท่านอาจารย์ ชอบไหม

อ.อรรณพ ถ้ามีความสบายใจพอใจก็ชอบ แต่ถ้าเดือดร้อนใจก็ไม่ชอบ

ท่านอาจารย์ เดือดร้อนก็ไม่ชอบ

อ.อรรณพ ครับ

ท่านอาจารย์ ดีๆ ก็ชอบ ก็อยู่อย่างนี้ วันหนึ่งวันหนึ่งก็ชอบบ้างไม่ชอบบ้าง เป็นอย่างนี้ไปเรื่อยๆ แล้วคุณของพระธรรมที่ได้ฟังอยู่ตรงไหน

อ.อรรณพ ถ้าฟังเข้าใจก็ค่อยๆ เข้าใจว่ามีแต่อกุศล ก็ควรจะสะสมความเข้าใจ

ท่านอาจารย์ ไม่ใช่บังคับ

อ.อรรณพ ครับ

ท่านอาจารย์ แต่ให้รู้ความจริงว่า บังคับบัญชาไม่ได้ แล้วเริ่มเห็นธรรมตามความเป็นจริงว่าแม้ไม่ใช่เรา แต่ก็เป็นอกุศลมาก และก็เป็นกุศลน้อย แค่นี้ก็เห็นแล้ว จะเปลี่ยนแปลงสภาพธรรมนั้นได้อย่างไร ถ้ายังคงไม่รู้ความจริงว่าจริงๆ แล้วไม่ใช่เราเลย เพราะฉะนั้นกว่าจะรู้ความจริงได้ก็แสนยาก ต้องรู้เลยขณะใดที่กุศลไม่เกิดขณะนั้นอกุศลเกิด แล้วก็มีปัญญาที่จะรู้ว่า กุศลเกิดได้ถ้าเห็นประโยชน์ของกุศล เพราะฉะนั้นตราบใดที่ทุกคนยังเต็มไปด้วยอกุศลในชีวิตประจำวัน หมายความว่าการเห็นประโยชน์ของกุศลน้อยมาก ไม่พอที่จะทำให้สละอกุศล เพราะกุศลทั้งหมดสละจริงๆ สละแม้คำพูดเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ถ้าโกรธก็พูดอย่างหนึ่งใช่ไหม ถ้าริษยาก็พูดอย่างหนึ่ง ถ้ามานะก็พูดอีกอย่างหนึ่ง ล้วนเป็นไปตามอกุศลที่สะสมมา ไม่ใช่เรา แต่เกิดแล้วให้เห็น ถ้าเห็นโทษจริงๆ ว่าขณะนั้นสะสมมาที่จะเป็นอกุศล ไม่มีอะไรที่จะไปยั้งเลย ถ้าธรรมอย่างหนึ่ง ซึ่งเป็นเจตสิกคือสติไม่เกิด ไม่มีเราที่จะไปยับยั้งเลย

ด้วยเหตุนี้แม้ขณะที่เว้นก็เพราะขณะนั้นได้ฟังมา และเห็นประโยชน์จึงไม่พูดคำที่ทำให้คนอื่นเดือดร้อนใจ แม้เพียงเล็กน้อย แค่นี้ไม่สละหรือ แค่คำพูด พูดดีๆ ก็ได้ แล้วทำไมต้องพูดเสียงแข็งๆ พูดไม่ดี พูดคำที่ทำให้คนอื่นเดือดร้อน แล้วจะไปละกิเลสอะไร แค่จะคิดถึงคนอื่น และเห็นตัวเองว่าทั้งหมดเพราะว่าไม่ได้สละกิเลสใดๆ เลยทั้งสิ้น เล็กๆ น้อยๆ ยังไม่สละ แล้วจะไปสละให้หมดได้อย่างไร ก็มีแต่เพิ่มขึ้น เพราะฉะนั้นในวันหนึ่งวันหนึ่งกุศลเกิดได้ทั้งวัน เท่าที่ปัญญาสามารถที่จะเป็นปัจจัยให้เกิดขึ้น เห็นโทษของการกระทำทางกายที่เป็นอกุศล ทางใจที่เป็นอกุศล และรู้ว่าขณะนั้นเป็นโทษกับตนเอง หรือว่าเป็นโทษกับตนเองและผู้อื่นด้วย ธรรมเป็นเรื่องที่ละเอียดมาก เกิดมาคนเดียว หลายคนได้ไหม พร้อมกัน มีพี่น้อง แต่ว่าแต่ละหนึ่ง ก็เกิดมาเป็นแต่ละหนึ่ง คนเดียวจริงๆ จะดีจะชั่วจะตายจะทำอะไรก็ตามแต่ คนเดียว ไม่มีใครช่วยได้เลย เพราะฉะนั้นให้ทราบว่าที่ว่าเป็นคนเดียวจริงๆ แล้วก็คือว่าไม่ใช่เรา แล้วก็ลองพิจารณาสภาพธรรมที่ไม่ใช่เรา จะไม่มีการเข้าข้างตัวเองเลย กุศลต้องเป็นกุศล อกุศลต้องเป็นอกุศล เพราะฉะนั้นปัญญาสามารถเห็นไหมว่า นั่นไม่ใช่เรา แต่เป็นอกุศล

เพราะฉะนั้นก็มีการที่จะเข้าใจประโยชน์ของกุศลว่า เพียงแค่เริ่มละทีละเล็กทีละน้อยทีละเล็กทีละน้อย จนเป็นอุปนิสัยก็สามารถที่จะเป็นคนที่ดี ที่ไม่เต็มไปด้วยความเห็นแก่ตัว ที่ไม่เต็มไปด้วยความไม่รู้ เพราะว่าถ้าขณะใดก็ตามที่เป็นอกุศลขณะนั้นเพราะไม่รู้ ก็สามารถที่จะทำให้รู้ว่า การที่จะรู้แจ้งอริยสัจธรรมจะรู้แจ้งโดยยังคงเป็นคนที่เต็มไปด้วยอกุศลในชีวิตประจำวันเป็นไปไม่ได้ ถ้ารู้อย่างนี้จะค่อยๆ ขัดเกลาไหม พูดดีๆ ก็ได้ใช่ไหม ทำดีๆ ก็ได้ ทุกอย่างเป็นเรื่องสละความชั่วความไม่ดี

อ.อรรณพ นั่นเป็นเพราะความเข้าใจธรรม เป็นปัจจัยให้ปรุงแต่งที่เป็นไปเช่นนั้นไม่ใช่หรือ

ท่านอาจารย์ เพราะฉะนั้นปัญญานำไปในกิจทั้งปวงของปัญญา

อ.อรรณพ แม้ว่าจะผู้ที่มีความสนใจในการที่จะศึกษาฟังธรรม แต่ในชีวิตประจำวันยังเต็มไปด้วยการว่าร้าย การบ่น การกระทำอะไรที่เป็นไปด้วยตามกำลังของอกุศล ก็แสดงว่าปัญญาที่ฟังธรรมยังน้อย จึงยังไม่สามารถแสดงกิจของปัญญาที่จะนำไปในการค่อยๆ ละอกุศลในชีวิตประจำวัน

ท่านอาจารย์ แล้วอยากจะดีทางกายทางวาจาไหม

อ.อรรณพ มีแต่ความอยากเท่านั้น

ท่านอาจารย์ เห็นประโยชน์ไหม สมควรไหมที่จะดีทั้งกายวาจาด้วย

อ.อรรณพ ปัญญาเห็นประโยชน์

ท่านอาจารย์ แล้วจะรู้ได้อย่างไรว่าจะพึ่งอะไรในการที่จะทำให้กายวาจาดีขึ้น

อ.อรรณพ ก็ต้องพึ่งพระธรรมที่จะบ่มปัญญา

ท่านอาจารย์ พระวินัยปิฎก เป็นเรื่องของความประพฤติทางกายทางวาจาที่เหมาะที่ควรแก่การขัดเกลา ไม่ใช่เฉพาะบรรพชิต เพราะฉะนั้นการกระทำใดๆ ที่เป็นการละการเว้นการกระทำที่ไม่ดีทางกายทางวาจา คฤหัสถ์ประพฤติปฏิบัติตามได้ ด้วยเหตุนี้แม้พระวินัยจะทรงบัญญัติไว้ เพื่อให้พระศาสนาตั้งมั่น เพื่อให้ผู้ที่เป็นพระภิกษุดำรงไว้ซึ่งการประพฤติตามพระวินัย ไม่ประพฤติตามพระวินัยไม่ใช่พระภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ที่ขัดเกลาอย่างยิ่ง แม้จะเป็นอย่างนั้น ใครก็ได้คฤหัสถ์ก็ได้ ที่เห็นประโยชน์ก็สามารถที่จะขัดเกลาตนเอง โดยการที่รู้ว่าควรประพฤติทางกายทางวาจาอย่างไร เพราะแม้แต่ผู้ที่มีศรัทธาที่จะขัดเกลากิเลสในเพศบรรพชิต ก็ยังต้องขัดเกลา เพราะปัญญาเห็นโทษของอกุศลแม้เพียงเล็กน้อย ที่ทำให้วาจาและกายเป็นไปในทางที่เป็นอกุศล

อ.อรรณพ เพราะฉะนั้นจึงมี ๓ ปิฎก ไม่ใช่เพียงแค่ว่าบางคนเขาบอกเขาชอบพระสูตร ก็มีเรื่องมีอะไรมีตัวอย่างมีอะไร เขาก็ไม่สนใจอภิธรรม หรือว่าไม่สนใจโดยเฉพาะพระวินัย เพราะว่าอาจเป็นเรื่องของพระเรื่องของอะไร แต่วินัยมีทั้งวินัยของบรรพชิต และวินัยของคฤหัสถ์

ท่านอาจารย์ แล้วได้อะไรจากการเข้าใจพระสูตร ไม่ใช่ชอบฟัง

อ.อรรณพ ชอบชาดก

ท่านอาจารย์ เหมือนชีวิตของคนในอดีต และก็เราก็คงจะเคยเกิดเป็นคนนั้นคนนี้ก็ได้ ใครจะรู้ สนุกสนานเพลิดเพลิน แต่ได้สาระอะไรจากการฟังพระสูตร

อ.อรรณพ ถ้าเป็นปัญญาจริงๆ จะไม่เลือกปิฎกใดปิฎกหนึ่งด้วยความเป็นเรา แล้วก็จะไม่เข้าใจปิฎกนั้นได้เลย

ท่านอาจารย์ เห็นอกุศลไหมในพระสูตร

อ.อรรณพ เห็น

ท่านอาจารย์ มีเงินแค่ครึ่งมาสกก็เอาไปฝังไว้ที่กำแพง มีความยินดีในเงินนั้น ชีวิตของท่านพระอานนท์สมัยที่บำเพ็ญสาวกบารมี คิดดู แล้วแต่ละคนจะไม่หลากหลาย หรือ เพราะฉะนั้นแสดงให้เห็นความจริงว่าพระสูตรไม่ใช่ชื่อไม่ใช่เรื่อง แต่เป็นสภาพธรรมในสังสารวัฏ เป็นจิตและเป็นเจตสิกของแต่ละหนึ่ง ซึ่งสะสมมา แต่ละชาติที่จะรู้ว่าชาติหนึ่งเคยเป็นอย่างไร อบรมขัดเกลาแล้วถึงความเป็นอย่างไรได้