ปัจจัยที่ ๑๘ -- มัคคปัจจัย -- สัมมามรรค ๘


         ยังมีข้อสงสัยอะไรอีกบ้างไหมคะในเรื่องของปฏิสนธิ

         ถ้าเข้าใจในเรื่องของปฏิสนธิแล้ว   ขอกล่าวถึงมัคคปัจจัยเพียงนิดเดียว    เพราะเหตุว่า  เรื่องของฌานปัจจัยกับเรื่องของมัคคปัจจัยนั้นคู่กัน   

         ท่านผู้ฟังได้ยินคำว่ามรรคบ่อย ๆ ใช่ไหม    สัมมามัคค์มีเท่าไร ?  ๘  ตอบได้คล่อง   มิจฉามัคค์ล่ะ ?  ๘ เหมือนกัน    สภาพธรรมที่เป็นมัคค์มี ๑๒   เมื่อกล่าวรวมทั้งสัมมามัคค์และมิจฉามัคค์   คือสัมมามัคค์  ได้แก่   ปัญญาเจตสิก ๑ คือ สัมมาทิฏฐิ   วิตกเจตสิก ๑  คือสัมมาสังกัปปะ  สัมมาวาจา ๑  สัมมากัมมันตะ ๑   สัมมาอาชีวะ ๑  วิริยเจตสิก ๑   สติเจตสิก ๑   สมาธิ ๑   เจตสิกอื่นนอกจากนี้   ไม่ใช่มัคค์   แต่จะสังเกตได้ว่า   วิตกเจตสิกเป็นทั้งฌานปัจจัยและมัคคปัจจัย

         เพราะฉะนั้นสำหรับสภาพธรรมที่เป็นมัคค์หรือมัคคปัจจัย    ก็คือสภาพธรรมที่นำไปสู่สุคติ   ทุคติ หรือนิพพาน    ถ้าปัญญาเกิดขึ้น   กุศลจิตเกิด  นำไปสู่อะไร ?  สุคติ    เพราะฉะนั้นสภาพธรรมที่เป็นมัคค์   ไม่ใช่สภาพธรรมที่เป็นฌานปัจจัย   แม้ว่าจะเป็นเจตสิกเดียวกัน   แต่ความสามารถในการเป็นปัจจัยนั้นแยกกัน   เช่น วิตกเจตสิก   เป็นทั้งฌานปัจจัยและมัคคปัจจัยด้วย   แต่วิจารเจตสิกที่เกิดกับวิตกเจตสิก เป็นฌานปัจจัย แต่ไม่ใช่มัคคปัจจัย   

         นี่ก็แสดงให้เห็นว่า   ที่เรากล่าวถึงมัคค์บ่อย ๆ   จะต้องรู้ด้วยว่า ทำไมเจตสิกแต่ละประเภทนั้นจึงเป็นมัคค์    เช่นปัญญาเจตสิก เป็นมัคค์แน่นอน   ใช่ไหมคะ    เป็นทางนำไปสู่สุคติ   ปัญญาเจตสิกซึ่งเป็นสัมมามัคค์   จะไม่นำไปสู่ทุคติเลย   วิตกเจตสิกซึ่งเป็นสัมมาสังกัปปะ    การตรึก    การดำริในทางที่เป็นกุศล   ก็นำไปสู่สุคติ   ถ้าเกิดคิดในทางที่เป็นอกุศล   ก็ยังไปสู่ทุคติ   เพราะฉะนั้นลักษณะของวิตกเจตสิกนี้เป็นสภาพที่จรดในอารมณ์    แล้วก็เพิ่มกำลังขึ้น   แล้วก็ถ้าเป็นทางมโนทวารก็เป็นการจรดหรือตรึกในอารมณ์   แล้วแต่ว่าจะเป็นกุศลหรืออกุศล   ถ้าเป็นทางฝ่ายกุศล    ถ้าเป็นสัมมาสังกัปปะ    ก็เป็นมัคค์   คือ เป็นทางที่นำไปสู่สุคติ

         สัมมาวาจา    คำพูดสำคัญนะคะ   พูดดีเป็นกุศล    ประกอบด้วยเจตนาที่เป็นกุศลขณะใด   ขณะนั้นก็เป็นสุคติ   คือ เป็นทางที่จะนำไปสู่สุคติด้วย  กุศลเองก็จัดว่าเป็นสุคติ   เพราะเหตุว่า   เป็นทางที่จะนำไปสู่สุคติ   สัมมากัมมันตะ    สัมมาอาชีวะ   โดยนัยเดียวกัน   รวมทั้งสัมมาวายาโม   คือวิริยะ   และสติ   สมาธิ   ซึ่งเป็นมรรคมีองค์ ๘    ทั้งหมดเป็นสัมมามัคค์


    หมายเลข 6034
    27 ส.ค. 2558