ฌานปัจจัย ได้แก่ สภาพธรรมที่เผาปฏิปักษ์ธรรม


         เพราะฉะนั้นแม้ว่าในฌานปัจจัยที่ได้กล่าวถึงในคราวก่อนว่า   สภาพธรรมที่เป็นฌาน   คือสภาพธรรมที่เพ่งอารมณ์   หรือเผาปฏิปักษ์ธรรม  มี ๗  คือ   วิตก ๑  เป็นวิตกเจตสิก  วิจารเจตสิก   ปีติเจตสิก ๑   โสมนัสเวทนา ๑   โทมนัสเวทนา ๑   อุเบกขาเวทนา ๑   เอกัคคตาเจตสิก ๑   รวม ๗ นี้เป็นฌานปัจจัย   เวทนาก็เป็นฌานปัจจัย   เพราะเหตุว่าเวลาที่เวทนาเกิดนี้รู้สึกอย่างไร   สำคัญไหมคะ    โทมนัสเกิด   ไม่พอใจเลย   เดือดร้อน   เผาความสุขทั้งหมดที่มี    จะมีทรัพย์สมบัติมากมายสักเท่าไรก็ตาม    ไม่ช่วยให้ความรู้สึกนั้นเป็นสุขได้ขณะที่โทมนัสเวทนาเกิด

         เพราะฉะนั้นลักษณะสภาพของโทมนัสเวทนาเป็นฌานปัจจัย    ใครจะรู้หรือไม่รู้ก็ตาม     เวลาที่โทมนัสเวทนาเกิดก็เป็นปัจจัยหนึ่งซึ่งเผา   ขณะนั้นเป็นฌาน    เป็นฌานปัจจัย  ทำให้จิตซึ่งเกิดร่วมด้วยมีสภาพที่โทมนัส   ไม่เป็นสุข   เผาไหม้   เดือดร้อน

         ถ้าเป็นโสมนัสเวทนาก็ตรงกันข้าม    เวลาที่โสมนัสเวทนาเกิด   เผาสภาพธรรมที่ตรงกันข้ามกับโสมนัสเวทนา    กำลังเป็นทุกข์   พอมีข่าวที่เป็นสุข    โสมนัสเวทนาเกิดขึ้น   หมดแล้วทุกข์ที่กำลังเป็นอยู่ก็หมดไป   เพราะฉะนั้นเรื่องของเจตสิกนี้ก็เป็นเรื่องที่เกิดกับจิต   แล้วก็เป็นเรื่องละเอียดที่จะทำให้จิตแต่ละประเภทมีกิจการงานหน้าที่ต่าง ๆ กัน   แม้แต่สันตีรณะที่เป็นอกุศลวิบาก   ซึ่งประกอบด้วยเจตสิกมากกว่าเพียง ๗ ดวง   คือ ประกอบด้วยวิตกเจตสิก    วิจารเจตสิกซึ่งเป็นฌานปัจจัย   จึงทำให้ทำกิจปฏิสนธิได้


    หมายเลข 6033
    27 ส.ค. 2558