อธิบายธาตุ ๔ [อภิธัมมัตถสังคหบาลี]
 
JANYAPINPARD
JANYAPINPARD
วันที่  1 ก.พ. 2553
หมายเลข  15334
อ่าน  3,439

 อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 271  [อธิบายธาตุ ๔]

(ธาตุ)  ชื่อว่าปฐวี  เพราะอรรถว่า  เป็นที่รองรับฯ  ท่านกล่าวอธิบายไว้ว่า ย่อมปรากฏ คือเข้าไปตั้งอยู่โดยเป็นที่อาศัยของรูปที่เกิดร่วมกัน เหมือนปฐพีปกติเป็นไปที่อาศัยของต้นไม้และภูเขาเป็นต้นฯ​  ชื่อว่าปฐวีธาตุ ด้วยอรรถว่า เป็นธาตุ เพราะทรงลักษณะของตนไว้เป็นต้น เพราะอรรถว่า  ไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่ชีพ และเพราะเป็นเช่นกับธาตุอันเป็นส่วนแห่งสรีระและภูเขา คือ ปฐวีฯ

ชื่อว่าอาโป ด้วยอรรถ ว่า เอิบอาบ  คือซึมซาบรูปที่เกิดร่วมกัน  หรือด้วยอรรถว่า เพิ่มพูนคือพอกพูนให้เจริญฯ

ชื่อว่าเตโช  ด้วยอรรถว่า ให้ร้อน คือให้อบอุ่น หรือให้เข้มแข็ง คือให้ภูตรูปทั้ง ๓  ที่เหลืออุ่นอยู่ โดยภาวะเป็นสภาพแรงกล้าฯ ชื่อว่าวาโย ด้วยอรรถว่า เคลื่อนไหว คือให้ประชุมแห่งภูตรูปเคลื่อนที่โดยเป็นเหตุเกิดปรากฏ(แห่งรูป) ในที่อื่นฯ  พึงเข้าใจว่า ก็ธาตุทั้ง ๔​นี้ มีลักษณะเป็นของเข้มแข็งเป็นเหลว  เป็นความอบอุ่น และเป็นอาการเคลื่อนไหวตามลำดับฯ 

ธาตุดิน มีความกระด้าง เป็นลักษณะ มีการตั้งมั่น เป็นกิจ มีการเป็นที่รองรับ เป็นผล​ มีธาตุ ๓ ที่เหลือ เป็นปทัฏฐาน

ธาตุน้ำ มีการไหลหรือเกาะกุม เป็นลักษณะ มีการเข้าไปพอกพูน เป็นกิจ การมียึดไว้เป็นอาการปรากฏ(ผล) มีธาตุ ๓ ที่เหลือ เป็นปทัฏฐาน

ธาตุไฟ  มีความร้อนเป็นลักษณะ มีการเผาลน เป็นกิจ มีการทำให้อ่อนเป็นอาการปรากฏ มีธาตุ ๓ ที่เหลือ เป็นปทัฏฐาน

ธาตุลม  มีการเคร่งตึง เป็นลักษณะ มีการไหว เป็นกิจ  มีการนำออกเป็นอาการปรากฏ มีธาตุ ๓ ที่เหลือ เป็นปทัฏฐาน


เขียนความคิดเห็น กรุณาเข้าระบบ