อธิบายธาตุ ๔ [อภิธัมมัตถสังคหบาลี]
 
JANYAPINPARD
JANYAPINPARD
วันที่  1 ก.พ. 2553
หมายเลข  15334
อ่าน  3,220

 อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 271  [อธิบายธาตุ ๔]

(ธาตุ)  ชื่อว่าปฐวี  เพราะอรรถว่า  เป็นที่รองรับ  ฯ  ท่านกล่าวอธิบายไว้ว่า  ย่อมปรากฏ  คือเข้าไปตั้งอยู่โดยเป็นที่อาศัยของรูปที่เกิดร่วมกัน  เหมือนปฐพีปกติเป็นไปที่อาศัยของต้นไม้และภูเขาเป็นต้น ฯชื่อว่าปฐวีธาตุ  ด้วยอรรถว่า  เป็นธาตุ  เพราะทรงลักษณะของตนไว้เป็นต้น  เพราะอรรถว่า  ไม่ใช่สัตว์   ไม่ใช่ชีพ  และเพราะเป็นเช่นกับธาตุอันเป็นส่วนแห่งสรีระและภูเขา  คือ  ปฐวี ฯ 
 ชื่อว่าอาโป ด้วยอรรถ ว่า  เอิบอาบ  คือซึมซาบรูปที่เกิดร่วมกัน  หรือด้วยอรรถว่า  เพิ่มพูนคือพอกพูนให้เจริญ ฯ
ชื่อว่าเตโช  ด้วยอรรถว่า  ให้ร้อน  คือให้อบอุ่น  หรือให้เข้มแข็ง  คือให้ภูตรูปทั้ง ๓  ที่เหลืออุ่นอยู่  โดยภาวะเป็นสภาพแรงกล้า  ฯ ชื่อว่าวาโย  ด้วยอรรถว่า  เคลื่อนไหว  คือให้ประชุมแห่งภูตรูปเคลื่อนที่โดยเป็นเหตุเกิดปรากฏ  (แห่งรูป)  ในที่อื่น ฯ  พึงเข้าใจว่า  ก็ธาตุทั้ง ๔นี้  มีลักษณะเป็นของเข้มแข็งเป็นเหลว  เป็นความอบอุ่น  และเป็นอาการเคลื่อนไหวตามลำดับ ฯ 

ธาตุดิน มีความกระด้าง เป็นลักษณะ มีการตั้งมั่น เป็นกิจ มีการเป็นที่รองรับ เป็นผล

มีธาตุ ๓ ที่เหลือ เป็นปทัฏฐาน

ธาตุน้ำ มีการไหลหรือเกาะกุม เป็นลักษณะ มีการเข้าไปพอกพูน เป็นกิจ การมียึดไว้เป็นอาการปรากฏ(ผล) มีธาตุ ๓ ที่เหลือ เป็นปทัฏฐาน

ธาตุไฟ  มีความร้อนเป็นลักษณะ มีการเผาลน เป็นกิจ มีการทำให้อ่อนเป็นอาการปรากฏ มีธาตุ ๓ ที่เหลือ เป็นปทัฏฐาน

ธาตุลม  มีการเคร่งตึง เป็นลักษณะ มีการไหว เป็นกิจ    มีการนำออกเป็นอาการปรากฏ 
  
มีธาตุ ๓ ที่เหลือ เป็นปทัฏฐาน


Tag  ธาตุ ๔ ปฐวี วาโย อาโป เตโช
เขียนความคิดเห็น กรุณาเข้าระบบ