ภาวรูปและหทัยวัตถุ [อภิธัมมัตถสังคหบาลี]
 
JANYAPINPARD
JANYAPINPARD
วันที่  29 ธ.ค. 2552
หมายเลข  14907
อ่าน  2,726

อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 276

     อธิบายภาวรูปและหทัยวัตถุ  รูปทั้ง  ๒  ชื่อว่าภาวรูป  เพราะทำวิเคราะห์ว่า  เป็นเหตุให้เรียกว่าหญิงและให้รู้ว่าหญิงเป็นต้น ฯ ก็ภาวรูปนี้นั้น แผ่ไปอยู่ทั่วสรีระทั้งสิ้น เหมือนกายินทรีย์ ฯ ดวงหทัยนั่นแล เป็นที่อยู่ด้วย เพราะเป็นที่อาศัยแห่งมโนธาตุและมโนวิญญาณธาตุ เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่าหทัยวัตถุ ฯ จริงอย่างนั้น หทัยวัตถุนั้น มีความเป็นที่อาศัยแห่งธาตุทั้ง ๒ เป็นลักษณะ ฯ  ก็หทัยวัตถุนั้น  อาศัยโลหิตในภายในกล่องดวงหทัยมีประมาณซองมือเป็นไป ฯ บัณฑิตพึงทราบว่า หทัยวัตถุนั้น แม้พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ตรัสไว้ในรูปกัณฑ์  ก็ชื่อว่ามีอยู่โดยปกรณ์  (อาคม)  และโดยยุกติ ฯ  ในปกรณ์และยุกติทั้ง ๒ นั้น  คำในปัฏฐานซึ่งมาแล้วอย่างนี้ว่า รูปที่มโนธาตุและมโนวิญญาณธาตุอาศัยเป็นไปนั้น  เป็นปัจจัยโดยความเป็นนิสัยปัจจัยแก่มโนธาตุ  มโนวิญญาณธาตุ   และธรรมอันสัมปยุตด้วยธาตุคู่นั้น ชื่อว่า ปกรณ์ (อาคม)  ฯ  ส่วนยุกติพึงทราบอย่างนี้     

     อธิบายชีวิตรูป ที่ชื่อว่าชีวิตรูป  เพราะอรรถว่า  เป็นเครื่องเป็นอยู่แห่งสหชาตธรรม ฯ  ชีวิตนั้นนั่นแล  ชื่อว่าเป็นใหญ่  เพราะประกอบด้วยความเป็นใหญ่ในการเลี้ยงดูกัมมชรูป เพราะฉะนั้น  จึงชื่อว่าชีวิตนทรีย์ ฯ จริงอย่างนั้น ชีวิตนทรีย์นี้  มีการเลี้ยงดูกัมมชรูปเป็นลักษณะ ฯ  ก็ชีวิตนทรีย์นั้น เลี้ยงดูสหชาตธรรมทั้งหลาย  แม้ที่ตั้งอยู่ชั่วขณะตามปัจจัยของตน  โดยความเป็นเหตุแห่งความเป็นไปทีเดียว ฯ กรรมเท่านั้นจะเป็นเหตุตั้งอยู่แห่งสหชาตธรรมเหล่านั้น ดุจอาหารเป็นต้นเป็นเหตุตั้งอยู่แห่งรูปที่เกิดแต่อาหารเป็นต้นหามิได้เลย  เพราะกรรมไม่มีในขณะนั้น ฯ  ไฟกับแต่ชีวิตนทรีย์นี้ที่ยังอาหารให้ย่อมซึมซาบไปทั่วร่างกายที่มีใจครองตลอดหมด ฯ           



เขียนความคิดเห็น กรุณาล็อกอินเข้าระบบ