นิพพานคืออะไร
ผู้ถาม นิพพานคืออะไรครับ
ผู้ตอบ นิพพานคือสภาพที่ไม่เกิดดับ
ผู้ถาม สภาพไม่เกิดดับนี่ใช่จิตหรือเปล่าครับ
ผู้ตอบไม่ใช่จิต เพราะพ้นจากจิต เจตสิก รูป
ผู้ถาม นิพพานก็ไม่ใช่รูปใช่ไหมครับ เพราะฉะนั้นนิพพานนี่มองเห็นไหมครับ
ผู้ตอบ นิพพานมองไม่เห็นนะครับ แต่ว่ารู้ได้ทางมโนทวาร
ผู้ถาม ทีนี้ถ้านิพพานนี่ถูกรู้ได้ทางมโนทวาร นิพพานรู้มโนทวารได้ไหมครับ
ท่านอาจารย์ ต้องเป็นจิตเจตสิกเท่านั้น ในปรมัตถ์ธรรม ๔ เราแยกแล้วว่าปรมัตถธรรมมี ๔ คำว่าปรมัตถธรรมนั้นหมายความถึงสภาพธรรมที่มีจริงๆ ซึ่งมีลักษณะเฉพาะของเขา เช่น จิตเป็นสภาพรู้อารมณ์เป็นใหญ่เป็นประธานในการรู้ เจตสิกก็เป็นนามธรรมที่รู้อารมณ์เดียวกับจิต อาศัยจิตเกิดพร้อมจิต และรูปไม่ใช่สภาพรู้ และนิพพานไม่ใช่จิต ไม่ใช่เจตสิก ไม่ใช่รูป เพราะฉะนั้นไม่ว่าคำถามจะมาโดยรูปใด เป็นการพิสูจน์ที่จะให้เราได้ไตร่ตรองว่าเราเข้าใจในลักษณะของปรมัตถ์ธรรม ๔ ถูกต้องแค่ไหน คุณวีระช่วยถามทวนอีกครั้งหนึ่ง
ผู้ถาม นิพพานรู้
ผู้ตอบ คงตอบว่าไม่รู้ครับ
ท่านอาจารย์ ไม่รู้ เพราะฉะนั้นปรมัตถธรรมอะไรบ้างที่ไม่รู้อารมณ์ ปรมัตถธรรมอะไรบ้างที่ไม่รู้อารมณ์
ผู้ตอบ ก็มีนิพพานครับ
ท่านอาจารย์ กับอะไร
ผู้ตอบ รูปครับ
ท่านอาจารย์ คือลืมไม่ได้เลยเรื่องของการศึกษาธรรมอย่างนี้ เข้าใจแล้วไม่ลืมว่า ๔ อย่างนี้ต้องเข้าใจจริงๆ ว่ารูปไม่รู้อารมณ์ นิพพานไม่รู้อารมณ์
ผู้ถาม ครับตกลงตอบถูกแล้วนะครับ ในปรมัตถธรรรม ทั้ง ๔ นี้ ปรมัตถธรรมใดเป็นนามธรรมบ้างครับขอซ้ำอีกที
ท่านอาจารย์ ปรมัตถธรรม ๔ ปรมัตถธรรมใดเป็นนามธรรมบ้าง
ผู้ตอบ จิต เจตสิกเป็นนามธรรม
ผู้ถาม แน่ใจหรือครับ
ผู้ตอบ แน่ใจครับ
ท่านอาจารย์ ยังเหลืออะไรอีก
ผู้ตอบ จิต เจตสิก นิพพานครับ
ท่านอาจารย์ ถ้าอย่างนี้แล้วคงจะไม่ลืม และคงไม่ต้องจดใช่ไหม ถ้าจำได้ จะมีเหตุผลอธิบายไหมว่าทำไม จิต เจตสิก นิพพานเป็นนามธรรม ไม่อย่างนั้นเดี๋ยวจะเป็นเพียงการจำ ไม่ใช่เป็นการเข้าใจ พอที่จะตอบขยายความนิดหนึ่งได้ไหมว่าทำไมจิต เจตสิก นิพพานเป็นนามธรรม
ผู้ตอบ เพราะเป็นสภาพที่รู้อารมณ์
ท่านอาจารย์ นิพพานไม่รู้ แต่นิพพานเป็นนามธรรม
ผู้ตอบ นิพพานเป็นนามธรรมใช่ ทำไมถึงเป็นนามธรรมหรือครับ
ท่านอาจารย์ พอที่จะให้เหตุผลที่จะจำได้ต่อไป โดยที่ไม่ต้องท่องไม่ต้องจดแต่ว่าปรมัตถธรรม ๔ นี้เป็นนามธรรม ๓ อย่างคือ จิต เจตสิก กับนิพพานเป็นนามธรรม แต่ควรจะมีเหตุผลสักนิดหนึ่งว่าทำไมเป็น จะได้ไม่ลืม
ผู้ถาม อันนี้คนถามก็ตอบไม่ได้ครับ
ท่านอาจารย์ มีใครยกมือไหม
ผู้ถาม ขอเชิญคุณณรงค์ดีกว่าครับ
ผู้ฟัง ผมไม่มั่นใจว่าจะถูกหรือเปล่านะครับ แต่ว่าเท่าที่ผมพอจำได้ที่ได้ฟังท่านอาจารย์ ก็นามธรรมในปรมัตถธรรม ๔ จิต เจตสิก รูป นิพพาน จะมีรูป รูปเท่านั้นนะครับ ที่เป็นรูปธรรม ที่เหลือจะเป็นนามธรรม ที่นิพพานเป็นนามธรรมเพราะว่าไม่ใช่รูปธรรม
ท่านอาจารย์ ตอบง่ายๆ ใช่ไหม ง่ายดีใช่ไหมก็มีสภาพธรรมสองอย่าง คือนามธรรมกับรูปธรรม สองอย่างเท่านั้นไม่มีเกินกว่านั้น เพราะฉะนั้นเมื่อรูปธรรมเป็นรูปธรรมอย่างอื่นเป็นนามธรรม