จิตดับตอนตาย ใช่ไหม
เมื่อวานนี้สิ่งที่เกิดแล้วหมดไป ในความทรงจำของเราคิดว่ายังมีอยู่ แต่ความจริงสิ่งที่ปรากฏทางตาดับ สิ่งที่ปรากฏทางหูดับ สิ่งที่ปรากฏทางจมูกดับ สิ่งที่ปรากฏทางลิ้นดับ สิ่งที่ปรากฏทางกายดับ ความคิดนึกก็คิดทีละหนึ่งคำ จะสองคำไม่ได้ แต่ละคำที่จิตกำลังคิด จิตก็ดับไปๆ เรื่อยๆ
แต่โดยมากเราจะไม่รู้ความจริงอย่างนี้เลย เราคิดว่าจิตดับตอนตาย ใช่ไหม เกิดมาอาจจะบอกว่าทุกคนมีจิต แต่ก็ยังไม่ชัดเจนว่าจิตคืออะไร อยู่ที่ไหน มีลักษณะอย่างไร แต่เมื่อได้ศึกษาธรรม ก็รู้ว่าจิตไม่มีรูปร่าง ลักษณะใดๆ เลย ไม่เป็นรูปธรรมหนึ่งรูปธรรมใด จิตเป็นนามธรรมล้วนๆ และก็เกิดดับสืบต่อตั้งแต่เกิดจนตาย และแต่ละขณะก็ไม่ใช่จิตเดียวกัน แต่ว่าเป็นจิตที่เกิดขึ้นแล้วก็ดับไปแต่ละขณะ
ถ้าศึกษาอย่างนี้จะทราบได้ว่าที่เราเรียกว่า ตาย คิดว่าจิตเกิด และดับตอนตายนั้น ไม่ถูกต้อง เพราะตามความเป็นจริงแล้วสภาพธรรมใดที่เกิด ต้องดับทันที เร็วมาก และที่เรากล่าวว่าตาย เป็นเพียงการสมมติ เพราะเหตุว่าตราบใดที่ยังมีกิเลส ก็จะยังมีสังสารวัฏฏ์ มีการเกิดสืบต่อ เมื่อจิตขณะสุดท้ายดับ ก็เป็นปัจจัยทำให้จิตขณะแรกของชาติต่อไปเกิดขึ้นทันที โดยไม่มีระหว่างคั่น เช่นเดียวกับขณะนี้ จิตก็กำลังเกิดดับสืบต่อกัน ขณะนี้ที่จิตกำลังเห็น กับขณะที่จิตได้ยิน ต่างกัน หรือเหมือนกัน
