จักร ๔

ธ.     จักร ๔ คือล้อที่หมุนสู่ความเจริญก็ได้แก่การอยู่ในประเทศที่สมควร ๑  การคบสัตว์บุคคล ๑ การตั้งต้นไว้ชอบ ๑ และความเป็นผู้มีบุญอันผู้ทำไว้แล้วแต่ปางก่อน ๑   การอยู่ในประเทศที่สมควรอยู่ในประเทศที่มีพระธรรมคำสั่งสอนยังดำรงอยู่ ยังมีการศึกษา มีการสนทนา มีพุทธบริษัท คบสัตบุรุษ ครบผู้ที่มีความเห็นถูก สัตบุรุษก็มีหลายระดับ สูงสุดก็คือพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้ยินได้ฟังสิ่งที่ไม่เคยได้ยินได้ฟัง เช่น ขันธ์ ธาตุ อายตนะ ปรมัตถธรรม จิต เจตสิก รูป ความเป็นผู้มีศรัทธา ไม่ประมาทในการเจริญกุศล ถ้าไม่มีการตั้งต้นไว้ชอบ โอกาสที่กุศลจะเจริญ อย่าว่าแต่เกิดเลยก็เกิดยาก เรื่องเจริญยังไม่ต้องกล่าวถึงเลย อีกประการหนึ่งก็คือความเป็นผู้ได้สั่งสมบุญไว้ในปางก่อน อันนี้เป็นปัจจัยสำคัญเลย แม้ในขณะที่ท่านมาศึกษาธรรมหรือว่ามาเจริญกุศลในแต่ละวัน ๆ  นี่ก็เป็นบุญในปางก่อนของชาติหน้า เพราะฉะนั้นความเป็นผู้สั่งสมบุญไว้ในชาติปางก่อนก็เป็นล้อหมุนให้มาคบสัตบุรุษ อยู่ในประเทศที่สมควรและก็มีการตั้งต้นไว้ชอบ

ข.     การที่ได้มาฟังธรรมตอนนี้ ก็เป็นการสั้งสมบุญไว้ในชาติต่อไป อย่างนี้ถ้าจะกล่าวโดยนัยกลับกัน การที่เราได้มาฟังธรรมในวันนี้เป็นเพราะเราได้สั่งสมบุญไว้ในกาลก่อนในอดีตชาตินี่ได้ไหม

อ.     แน่นอนที่สุด ถ้าไม่มีการสะสมบุญไว้ แค่ว่าจะมาเกิดเป็นมนุษย์ก็คงไม่ได้ แม้ว่าจะเกิดเป็นมนุษย์ก็เกิดในถิ่นที่ไม่มีการศึกษาธรรม มีศีลธรรมเลย เพราะฉะนั้นความวิจิตรของกรรม ก็ยังให้เกิดในถิ่นที่สมควรที่จะมีโอกาสศึกษาธรรมด้วย คือบางคนก็มีความเข้าใจผิดไปอีกอย่างหนึ่งว่าในเมื่อทุกอย่างเป็นผลของกรรมในอดีต ก็ไม่ต้องขวนขวายอะไร นั่นก็คือยังไม่เข้าใจธรรมโดยตลอด เพราะไม่ใช่เพียงแค่มีเรื่องของกัมมปัจจัย วิปากปัจจัยเท่านั้น ก็ยังมีสภาพธรรมปัจจัยหลายอย่าง ถ้าไม่มีการสะสมอุปนิสัยในการฟังธรรมมา แม้จะเกิดในประเทศอันสมควร แต่ก็เป็นผู้ที่มีความเห็นผิด ได้มีโอกาวมาพบพระบรมศาสดาก็กลับเป็นผู้ที่มีแต่ความเห็นผิดประกอบกรรมถึงขั้นอนันตริยกรรมมีมากมาย