วิญญาณ และจิต ต่างกันอย่างไรในสภาวะ

ไม่ต่างกัน

การที่ใช้คำว่า จิตบ้าง คำว่า วิญญาณบ้าง ก็เพื่อแสดงลักษณะของจิตแต่ละประเภท ให้รู้ว่า ถ้าเป็นจิตที่อาศัยจักขุปสาท คือ ตา เกิดขึ้นเห็นสิ่งที่ปรากฏทางตา ก็เรียกว่า จักขุวิญญาณ ถ้าเป็นจิตได้ยินเสียง ก็เป็นจิตอีกประเภทหนึ่ง เป็นโสตวิญญาณ เพราะเป็นสภาพรู้ที่อาศัยโสตปสาทจึงเกิดขึ้นได้ยินเสียง จิตได้ยินและจิตเห็นต่างประเภทกัน เพราะเหตุปัจจัยที่ทำให้เกิดจิตเห็น และเหตุปัจจัยให้เกิดจิตได้ยินต่างกัน ฉะนั้น จิตเห็นและจิตได้ยินจึงไม่ใช่จิตประเภทเดียวกัน

เมื่อใช้คำว่า จิต ก็หมายถึง สภาพรู้ ธาตุรู้ เมื่อใช้คำว่า วิญญาณ ก็จำแนกออกไปเป็น

จิตที่เห็น เป็นจักขุวิญญาณ

จิตที่ได้ยิน เป็นโสตวิญญาณ

จิตที่ได้กลิ่น เป็นฆานะวิญญาณ

จิตที่ลิ้มรส เป็นชิวหาวิญญาณ

จิตที่รู้โผฏฐัพพะ เป็นกายวิญญาณ

จิตที่คิดนึก เป็นมโนวิญญาณ