เข้าใจธรรมตามลำดับ
ผู้ฟัง ที่กล่าวว่าการระลึกรู้ด้วยสติและมีสัมปชัญญะ คำว่า สัมปชัญญะก็คือปัญญา หรือความเข้าใจธรรม เข้าใจในสิ่งที่ควรเป็น กรุณาขยายความ
ท่านอาจารย์ การเข้าใจธรรมต้องตามลำดับ แม้แต่เพียงได้ยินคำว่า ธรรม มีความเข้าใจระดับไหน เข้าใจจริงๆ หรือยัง หรือว่าขณะเดี๋ยวนี้ลืมไปแล้วว่าเป็นธรรม
เมื่อเช้านี้ได้ฟังว่าธรรมคืออะไร ธรรมคือสิ่งที่มีจริงทั้งหมด ในขณะนี้ทุกอย่างที่จริงเป็นธรรม เห็นมีจริงๆ เห็นเป็นธรรม ได้ยินมีจริงๆ ได้ยินเป็นธรรม สิ่งที่ปรากฏทางตามีจริงเป็นธรรม ทุกอย่างที่มีจริงๆ ในขณะนี้เป็นธรรม แต่ว่าลืม ใช่หรือไม่ ฟังแล้วก็ลืม ไม่ได้เข้าใจตามที่ได้ยินว่า ขณะนี้เป็นธรรมซึ่งไม่ใช่เรา เป็นแต่เพียงสภาพของจิต หรือเจตสิกหรือรูป อย่างหนึ่งอย่างใด ซึ่งมีปัจจัยปรุงแต่งเกิดแล้วดับ
นี่คือพื้นฐานที่จะต้องมีความเข้าใจที่มั่นคง เวลาที่ได้ฟังต่อๆ ไป จะไม่พ้นจากเรื่องสิ่งที่มีจริงทางตา หู จมูก ลิ้น กาย เรื่องนามธรรมและรูปธรรม เรื่องของสภาพธรรมที่กำลังเกิดดับ จนกว่าจะไม่ลืมว่า เป็นธรรมอย่างไร เกิดขึ้นจริงๆ แล้วดับจริงๆ นั่นคือการประจักษ์แจ้ง คงจะยังไม่ต้องกล่าวถึงเรื่องของสติปัฏฐานหรือสติสัมปชัญญะ เพราะต้องมีความเข้าใจเรื่องสภาพธรรมที่กำลังปรากฏให้มั่นคงก่อน