รัตนะ เป็นชื่อของทุกสิ่งที่ทำให้งดงาม

[เล่มที่ 47] พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต เล่ม ๑ ภาค ๖ - หน้า 2

ข้อความบางตอนจาก

รัตนสูตร

ทรัพย์เครื่องปลื้มใจอย่างใดอย่างหนึ่ง ในโลกนี้หรือในโลกอื่น หรือรัตนะใด อัน ประณีตในสวรรค์ ทรัพย์และรัตนะนั้นเสมอ ด้วยพระตถาคตไม่มีเลย พุทธรัตนะแม้นี้ เป็นรัตนะอันประณีต ด้วยสัจวาจานี้ ขอ ความสวัสดีจงมีแก่สัตว์เหล่านี้

พระศากยมุนี ผู้มีพระหฤทัยดำรงมั่น ได้บรรลุธรรมใดอันเป็นที่สิ้นกิเลส เป็นที่ สำรอกกิเลส เป็นอมตธรรม เป็นธรรม ประณีต ธรรมชาติอะไรๆ อันเสมอด้วย พระธรรมนั้นย่อมไม่มี ธรรมรัตนะแม้นี้ เป็นรัตนะอันประณีต ด้วยสัจวาจานี้ ขอ ความสวัสดีจงมีแก่สัตว์เหล่านี้

บุคคล ๘ จำพวก ๔ คู่ อันสัตบุรุษ ทั้งหลายสรรเสริญแล้ว บุคคลเหล่านั้นควร แก่ทักษิณาทาน เป็นสาวกของพระสุคตเจ้า ทานที่บุคคลถวายแล้วในท่านเหล่านั้น ย่อม มีผลมาก สังฆรัตนะแม้นี้ เป็นรัตนะอัน ประณีต ด้วยสัจวาจานี้ ขอความสวัสดีจงมี แก่สัตว์เหล่านี้

อ.วิชัย: กราบเท้าขอโอกาสร่วมสนทนากับท่านอาจารย์ ครับ จากการฟังการสนทนาเมื่อสักครู่นี้ ก็เห็นถึงความละเอียดอย่างยิ่งของธรรมนะครับ แม้คำเดียว คำว่า วนะ ครับ ก็เป็นการกล่าวคำนี้มานานมากครับท่านอาจารย์ เชตวันนะครับ แต่ว่าความละเอียดถ้าไม่ได้ศึกษาก็ยากที่จะรู้ถึงความละเอียดของธรรมจริงๆ ครับ

แต่ประเด็นที่จะเรียนสนทนากับท่านอาจารย์ครับ ก็คือการที่จะเห็นคุณของพระรัตนตรัย ครับ อย่างข้อความใน รัตนสูตร พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงคุณของรัตนะทั้ง ๓ นะครับ ก็คือพุทธรัตนะ ๑ ธรรมรัตนะ ๑ และก็ สังฆรัตนะ ๑ ซึ่งข้อความใน อรรถกถารัตนสูตร ก็กล่าวถึงคำว่า รัตนะ คำว่ารัตนะนี้ เป็นชื่อของทุกสิ่งที่ทำให้งดงาม มีค่ามาก ชั่งไม่ได้ เห็นยาก และเป็นของบริโภคใช้สอยของสัตว์ผู้ไม่ต่ำทรามครับ ก็เหมือนอย่างที่ท่านกล่าวไว้ว่า ของที่ทำให้เขายำเกรง มีค่ามาก ชั่งไม่ได้ เห็นได้ยาก เป็นเครื่องใช้สอยของสัตว์ผู้ไม่ต่ำทราม ด้วยเหตุนั้นจึงเรียกว่า รัตนะ ครับ

ก็กราบท่านอาจารย์ครับ แม้ข้อความตรงนี้ก็เป็นสิ่งที่ยากมากๆ เลยครับ ที่จะเข้าใจครับ อย่างการที่จะเคารพการที่จะภักดีต่อ รัตนะ ทั้ง ๓ พระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นต้น นะครับ ที่จะเห็นถึงคุณของรัตนะ ที่ว่า เป็นของทุกสิ่งที่ทำให้งดงาม นี่คืออย่างไรครับ กราบท่านอาจารย์ครับ

ท่านอาจารย์: คุณวิชัยอยากได้รัตนะไหม? แก้ว แหวน เงินทอง ต่างหู กำไล สายสร้อย ดูเครื่องประดับของพวกเจ้าศากายะ หรือใครก็ตามแต่ อยากได้ไหม รัตนะ ใช่ไหม ของมีค่า?

อ.วิชัย: ก็ยังมีความอยากได้อยู่ครับ

ท่านอาจารย์: ของมีค่า! แต่พอเข้าใจพระธรรม สิ่งที่เคยเป็นรัตนะที่เป็นวัตถุจะเทียบกับความเข้าใจพระธรรมได้ไหม?

อ.วิชัย: เป็นไปไม่ได้เลยครับ ห่างกันมากเลยครับ

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น จึงเห็นรัตนะที่สูงกว่าการที่จะเป็นเครื่องประดับทั้งหลายด้วยวัตถุ แต่นี่ประดับด้วยพระธรรมที่งามอย่างยิ่ง เพราะเป็นสิ่งที่มีจริงแล้วก็มีค่า เพราะเหตุว่า แก้วแหวนเงินทอง เงินทองทั้งหลายก็ยังไปหาซื้อรัตนะได้ที่เป็นวัตถุ แต่เงินทองมาหาซื้อความเข้าใจธรรมได้ไหม?!

อ.วิชัย: เป็นไปไม่ได้เลยครับ

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น อะไรมีค่ากว่ากัน?

อ.วิชัย: ก็คือรัตนะทั้ง ๓ ครับ

ท่านอาจารย์: ความเข้าใจถูกต้องในความเป็นรัตนะ ซึ่งเป็นสภาพธรรมที่มีจริง

เพราะฉะนั้น ความเห็นถูกต้องความเข้าใจถูกต้องความประพฤติถูกต้องที่ดีงามทั้งหมด เป็นรัตนะ ธรรมรัตนะ ใช่ไหม?

อ.วิชัย: ครับท่านอาจารย์ ธรรมที่ดีงามที่เป็นความเห็นถูก ครับ

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น มีเครื่องประดับเต็มยศ ตั้งแต่เบื้องบนศีรษะลงไปถึงปลายเท้า ประพฤติน่าเกลียดมาก งามไหม?

อ.วิชัย: ไม่งามเลยครับ

ท่านอาจารย์: แต่คนที่ไม่ได้ประดับตกแต่งอะไรเลย แต่ทุกอย่างทางกาย ทางวาจา ประพฤติเป็นไปตามความดีงาม งามไหม?

อ.วิชัย: งามด้วยคุณความดี ครับ

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น ต่อไปนี้จะแสวงหารัตนะไหน? จะเอารัตนะไหนมาประดับ?

อ.วิชัย: ครับท่านอาจารย์ ถ้าเป็นผู้ที่มีปัญญาย่อมเห็นคุณของรัตนะ คือปัญญาความเห็นที่ถูกต้อง รวมถึงความดีงามทั้งหมด ครับ

ท่านอาจารย์: ก็ตรงใช่ไหม? ตรงตามความเป็นจริง

อ.วิชัย: ครับ ก็เห็นถึงยิ่งศึกษา จริยาปิฎก ครับ ที่พระองค์ได้บำเพ็ญบารมีมาทั้งหมด ก็เห็นถึงความสูงยิ่งของความดีของพระองค์ครับ แม้แต่ก่อนการตรัสรู้ พระองค์ยังกระทำคุณความดีโดยประการทั้งปวงจริงๆ ครับ

ท่านอาจารย์: กำลังมีเมตตา ไม่ต้องใส่รัตนะอาภรใดๆ ประดับเลย กับผู้ที่สวมใส่อาภรณ์ประดับ แต่ขณะนั้นเกิดขึ้นฉุนเฉียว เป็นไง งามไหม?

อ.วิชัย: ไม่งามเลยครับ ก็เพราะอกุศลที่เกิดขึ้นครับ

ท่านอาจารย์: ก็ชัดเจนว่า อะไรมีค่ากว่ากัน

อ.วิชัย: ครับท่านอาจารย์ อีกประการหนึ่ง ก็คือเห็นได้ยาก ครับ การเห็นพุทธรัตนะ จะเห็นยากอย่างไรครับ

ท่านอาจารย์: ถ้าไม่รู้ว่า เดี๋ยวนี้สิ่งที่กำลังปรากฏตามความเป็นจริง คืออย่างไร จะไม่มีวันเห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

อ.วิชัย: ครับ ยากจริงๆ ครับ

ท่านอาจารย์: นี่แหละ ทุกคำเป็นประโยชน์อย่างยิ่ง ทำให้รู้จริงๆ ว่า ในสังสารวัฏฏ์ ถ้าไม่ได้มีการอบรมที่จะใส่ใจในความจริงที่จะมั่นคง ก็ไม่สามารถที่จะเป็นสิ่งที่ดีงามเป็นรัตนะที่ดีงามได้ ทุกชาติมีแต่สิ่งซึ่งไม่น่าชม ว่างั้นเถอะ!!

อ.วิชัย: ครับ ดังนั้น อย่างที่ท่านพระอัญญาโกณฑัญญะ หลังจากที่ได้ฟังธัมมจักรกัปปวัตตนสูตรนะครับ ก็ได้ตรัสรู้ธรรมถึงความเป็นพระโสดาบันบุคคล พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้กล่าวครับว่า ท่านอัญญาโกณฑัญญะได้เห็นแล้วครับ อันนี้ก็เป็นการรู้การเห็นตามสิ่งที่พระองค์ได้เห็นแล้ว คือการเห็นคุณของพุทธรัตนะจริงๆ ครับ

ท่านอาจารย์: อัญญารู้แล้ว ไม่เคยรู้เลยว่า เห็น กำลังเกิดดับ ไม่รู้เลยว่าอะไรทำให้เห็นเกิดขึ้น เกิดและดับไปทุกอย่าง แต่ได้เห็นแล้ว!!

เห็นไหม ประเสริฐกว่าที่จะไม่รู้ไม่เห็นอย่างนี้ไปเลยตลอดไปในสังสารวัฏฏ์ เทียบค่ากันไม่ได้เลย

อ.วิชัย: ครับท่านอาจารย์ แม้คำหนึ่งว่า รัตนะ ก็มีความละเอียดอย่างยิ่งเลยครับ

กราบเท้าบูชาคุณท่านอาจารย์สุจินต์ บริหารวนเขตต์ ด้วยความเคารพยิ่งค่ะ

และกราบยินดีในกุศลจิตของ อ.วิชัย ด้วยค่ะ