จิตไม่มีอารมณ์ไม่ได้
จิตเป็นสภาพรู้สิ่งหนึ่งสิ่งใด ถ้าใช้คำเต็ม จิตเป็นสภาพรู้สิ่งหนึ่งสิ่งใด สิ่งที่ถูกรู้นั้นเรียกว่า อารมณ์ หรืออารัมณะ อารัมภณะในภาษาบาลี สั้นว่าอารมณ์ อันนี้ต้องแน่นอน ตั้งแต่เดี๋ยวนี้เป็นต้นไปที่จะไม่เปลี่ยนความเข้าใจเป็นอย่างอื่น
ธรรมเป็นอย่างไรเป็นอย่างนั้นตลอดหมดทั้ง ๓ ปิฎก ถ้าเจอคำว่า อารัมมณะ อารัมภณะ หรืออารมณ์ในภาษาไทยหมายความว่า เป็นสิ่งที่จิตกำลังรู้ เมื่อจิตเกิดต้องทำหน้าที่รู้สิ่งหนึ่งสิ่งใด
สิ่งใดที่จิตกำลังรู้ด้วยต้องใช้คำว่า กำลังรู้ สิ่งนั้นเป็นอารมณ์ของจิตที่มีในขณะนั้น ทางตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ เหมือนกับสิ่งซึ่งรวมกันเป็นก้อนเป็นแท่ง แต่ถ้าแยกออกเป็นชั่วขณะสั้นที่สุดที่ทำหน้าที่แต่ละอย่าง ก็จะเห็นได้ว่าแต่ละโลกนั้นไม่ปนกัน
ถ้าจะเข้าใจคำว่า จิตกับอารมณ์ จริงๆ ก็หมายความว่าขณะนี้กำลังมีจิตกับอารมณ์ แต่ละทางๆ ถ้าเป็นทางตาเห็น ขณะนี้จิตเห็น มีสิ่งที่กำลังปรากฏขณะนี้เป็นอารมณ์ ถ้าทางหู ก็จิตได้ยินมีเสียงเป็นอารมณ์ เพราะฉะนั้น ขณะใดก็ตามที่จิตเกิดขึ้นต้องมีอารมณ์ทุกครั้ง คงจะไม่สับสนเรื่องจิตอารมณ์อีกแล้วใช่ไหม