แข็งปรากฏกับปัญญา มืดหรือสว่าง

ธรรมปรากฏแต่ละอย่าง เฉพาะแต่ละอย่าง

ไม่มีอะไร นอกจากแข็ง เมื่อแข็งปรากฏ

เพราะว่าจิตเกิดขึ้นทีละหนึ่งขณะ รู้อารมณ์ทีละอย่าง ขณะที่กายวิญญาณเกิดขึ้น ต้องมีแข็งเป็นอารมณ์ แต่แข็งนี้ก็สามารถเป็นอารมณ์ของสติสัมปชัญญะได้

เพราะฉะนั้น เมื่อแข็งปรากฏ ก็มีแต่แข็งเท่านั้นที่เป็นธรรมะ

แข็งปรากฏกับปัญญา มืดหรือสว่าง

จะเห็นได้ว่าแข็งไม่ได้ปรากฏทางตา แข็งปรากฏทางกาย เพราะฉะนั้น ที่มืดไม่ใช่ที่สว่างอย่างที่ปรากฏทางตา

ก็มีแต่แข็งเท่านั้นที่ปรากฏ แต่ดูเหมือนว่าขณะนี้รู้แข็งด้วย และมีสิ่งที่ปรากฏทางตาด้วย โลกไม่ได้แยกขาดจากกัน

เพราะฉะนั้น รูปปรากฏได้เฉพาะทางปัญจทวาร แต่มโนทวารสามารถรู้ทั้งนามธรรมและรูปธรรมได้

นี่คือปัญญาที่สามารถจะรู้ความเป็นนามธรรมหรือรูปธรรมทางมโนทวาร

บ้านธัมมะ ๘ มิ.ย. ๕๔