หลงอยู่ในความมืดแต่คิดว่าสว่าง ... สนทนาธรรมที่บ้านซอยพัฒนเวศม์ เช้า 9/3/69

ประมาทไม่ได้เพราะไม่รู้ว่านานแสนโกฏกัป หลงอยู่ในความมืดแต่คิดว่าสว่าง ... เหมือนฝัน ... ไม่เห็นเลยแต่คิดหมดจากสิ่งที่จำไว้ ที่เคยเห็นเคยฟังเพราะฉะนั้นกว่าจะคิดว่าว่างเปล่าไม่เหลืออะไรเลย ทุกอย่างแค่มีปรากฏแล้วหมดกลับมาอีกไม่ได้ แล้วจะมีต่อเมื่อกระทบสิ่งที่สมควรกระทบได้เท่านั้น และจิตเห็น ... ธาตุรู้ก็เกิดขึ้นรู้ตามสมควรแก่สิ่งที่เป็นขณะนั้นว่าตาไม่ได้รู้อะไรเลย สิ่งที่กระทบตาก็ไม่ได้รู้อะไรเลย แต่พอกระทบแล้วเป็นปัจจัยให้เกิดเห็น โดยมีปัจจัยอื่นอีกหลายปัจจัย กล่าวไปจนกระทั่งไม่มีเราแน่ๆ ไม่มีสิ่งหนึ่งสิ่งใดในสิ่งที่ปรากฏเดี๋ยวนี้เลยแน่ๆ ในขั้นคันฟัง ... ยังต้องมั่นคงอีกเท่าไหร่ เพราะฉะนั้นยิ่งฟังยิ่วเข้าใจยิ่งห่างไกล ... ห่างไกลเพราะลึกซึ้งเกินกว่าที่จะถึงได้เพียงแค่คิดนี่ไม่ใช่!! ยังไม่รู้จักเลยว่าคิดคืออะไร ไม่รู้จักอะไรเลยทั้งสิ้น ... เห็นอวิชชาไหม?! ใหญ่แค่ไหน? มากแค่ไหน? ปิดบังตลอดหมดทุกขณะ

ถ้าไม่ฟังอย่างนี้ไม่เข้าใจไม่รู้จักพระพุทธเจ้า เพราะฉะนั้นการตรัสรู้กว่าจะถึงการประจักษ์แจ้งความจริงตามที่พระองค์ตรัส ธรรมะคือสิ่งที่มีจริง จะเป็นอะไรไม่ได้เลย แต่ละหนึ่งที่มีจริงเป็นอื่นไม่ได้ เป็นคนไม่ได้ เป็นอะไรไม่ได้หมด สิ่งที่กระทบตาเป็นเพียงสิ่งที่กระทบตาได้ปรากฏจะใช้คำว่าสีสันวันนะ มืดสว่าง อะไรได้หมดแต่ต้องกระทบตาจึงปรากฏเท่านั้นเองแล้วก็ดับ

ความเห็นผิดเกิดจากไม่รู้ความจริง ... ทุกอย่างอวิชชาเป็นปัจจัยแก่สังขาร ... เพราะไม่รู้จึงโลภ จึงติดข้องจึงยึดถือว่าเป็นเรา เห็นผิดหมดจึงเห็นว่าเป็นนั่นเป็นนี่ อยู่กับความเห็นผิดมานานเท่าไหร่?? อยู่ในกรงของความเห็นผิดทุกชาติไป จนกว่าจะได้ฟังความจริงและตรงความจริง ... สัจจบารมี ... เปลี่ยนไม่ได้ว่ามันโง่แค่ไหน แล้วไม่รู้ไปอีกๆ ๆ ยิ่งโง่เข้าไปทุกทีทุกขณะ

ถ้าพระพุทธเจ้าไม่ทรงตรัสรู้ไม่ทรงแสดง ใครจะรู้ไหมว่าเดี๋ยวมีติดข้อง ... กำลังติดข้องอยู่ก็ไม่รู้ และไม่ใช่เราก็ไม่รู้ ไม่รู้ไปหมด ค่อยๆ ฟังทีละคำๆ เห็นความห่างไกลอย่างยิ่งระหว่างไม่รู้มานานเท่าไหร่และเริ่มจะได้ยินได้ฟังความจริงจนกว่าจะประจักษ์แจ้ง ... อีกนานเท่าไหร่เพราะไม่รู้มานานเท่าไหร่ และไม่รู้ทุกอย่าง ... จนกว่าจะรู้หมด!!