จิตว่างเปล่าจากความเป็นตัวตน
ท่านอาจารย์ คือถ้าใช้คำว่าจิตว่าง ก็ควรที่จะได้เข้าใจให้ถูกต้องว่าหมายความถึงอะไรอย่างไร ไม่เช่นนั้นเราก็ใช้คำที่ไม่ทราบว่าหมายความถึงอะไร เพราะฉะนั้นคนทั่วไปพอได้ยินคำว่าจิตว่าง อยากจิตว่าง แต่ไม่รู้ว่าจิตว่างคืออะไร แต่ถ้าจิตว่าง จริงๆ ขณะนั้นก็ต้องไม่มีปัญญาด้วย เพราะว่าง ถ้าว่างแล้วจะมีปัญญาได้อย่างไร และจะเอาไหมจิตอย่างนั้น
อ.สุภีร์ กล่าวคำว่า ว่าง ในภาษาไทยไปแล้ว ผมจะกล่าวคำว่า ว่าง ในภาษาบาลีบ้าง ภาษาบาลีที่แปลว่าว่าง มาจากคำว่าสุญญตาแปลว่าความว่าง ไม่ใช่จิตอย่างเดียวที่เป็นสุญญตา อันนี้ไม่เกี่ยวกับภาษาไทยแล้ว เป็นภาษาบาลีที่แปลกันออกมา ปกติก็จะแปลว่าเป็นของว่างเปล่า สุญญตา ไม่ใช่เฉพาะจิตอย่างเดียวที่เป็นสุญญตาทั้งจิต เจตสิก รูป ทั้งหมดเป็นสุญญตาทั้งหมด คือในขณะนี้ก็เป็นจิต เจตสิก รูป เป็นสุญตา ก็คือเป็นสิ่งที่ว่างเปล่าจากความเป็นตัวตน เป็นสัตว์ เป็นบุคคล ขณะนี้ทุกๆ ท่านมีจิต เจตสิก เกิดขึ้นกระทำหน้าที่กิจการงานต่างๆ มีจิตที่เกิดขึ้นเห็น ไม่ใช่เราเห็น ฉะนั้นจิตเป็นสุญตา ก็คือ จิตนี้ว่างเปล่าจากความเป็นตัวตน สัตว์ บุคคล จากการที่ใครจะสามารถบังคับบัญชาได้ เจตสิกก็เหมือนกันเกิดขึ้นทำกิจทำกิจหน้าที่การงาน ไม่มีเราเลย รูปก็เช่นเดียวกันทั้งจิต เจตสิก รูป เป็นของว่างเปล่า เรียกว่าสุญตา ไม่ใช่เฉพาะจิตอย่างเดียวที่เป็นของว่างเปล่า ซึ่งตามภาษาบาลีที่ส่วนใหญ่ก็นิยมแปลกันว่าเป็นของว่างเปล่าก็คือแปลมาจากคำว่าสุญญตานั่นเอง ก็คือสภาพธรรมทุกอย่างเป็นสุญญตาเพราะว่าไม่มีสัตว์บุคคลตัวตน ไม่สามารถที่จะบังคับบัญชาอะไรได้
ท่านอาจารย์ ว่างคือว่างจากความเป็นเรา ความเป็นตัวตน แต่ต้องเป็นปัญญาที่สามารถที่จะเห็นความจริงนี้ได้เพราะเหตุว่ายังคงเป็นเราที่เข้าใจ ยังเป็นเราที่คิดอย่างนี้ แต่ว่ายังไม่ใช่การรู้ลักษณะของสภาพธรรมที่ปรากฏตามความเป็นจริง ขณะนั้นต้องเป็นปัญญาอีกระดับหนึ่ง ซึ่งจะเกิดต่อเมื่อมีความเข้าใจถูกต้องมั่นคงในสภาพธรรมที่กำลังปรากฏว่าเป็นสิ่งที่มีจริงเกิดแล้วดับ ยิ่งฟังยิ่งเข้าใจ ยิ่งเป็นสัจจญาณที่มั่นคงว่า ปัญญาสามารถที่จะประจักษ์ความจริงในขณะนี้จึงจะเป็นปัญญาขั้นที่เป็นอริยสัจธรรม เพราะเหตุว่าสามารถที่จะรู้ความจริงของสภาพธรรมตามความเป็นจริงที่กำลังเกิดดับได้
