ผัคคุณสูตร
 
วันชัย๒๕๐๔
วันชัย๒๕๐๔
วันที่  18 พ.ค. 2563
หมายเลข  31868
อ่าน  115

พระสุตตันตปิฎก อังคุตรนิกาย ปัญจก-ฉักกนิบาต เล่ม ๓ - หน้าที่ 718

๒. ผัคคุณสูตร

ว่าด้วยพระพุทธองค์เสด็จเยี่ยมพระผัคคุณะอาพาธ   

[๓๒๗]  ก็สมัยนั้น ท่านพระผัคคุณะอาพาธ มีทุกข์เป็นไข้หนัก ครั้งนั้นท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ  ถวายบังคม แล้วนั่ง  ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง      ครั้นแล้วได้กราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ  ท่านพระผัคคุณะอาพาธมีทุกข์เป็นไข้หนัก  ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ  ขอประทานพระวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอาศัยความอนุเคราะห์  เสด็จเข้าไปเยี่ยมท่านพระผัคคุณะเถิด.  

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับโดยดุษณีภาพ  ครั้งนั้นเป็นเวลาเย็น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จออกจากที่เร้น เสด็จเข้าไปเยี่ยมท่านพระผัคคุณะถึงที่อยู่ ท่านพระผัคคุณะได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้ากำลังเสด็จมาแต่ไกล  แล้วจะลุกจากเตียง  ลำดับนั้น  พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะท่านพระผัคคุณะว่า  อย่าเลยผัคคุณะเธออย่าลุกขึ้นจากเตียง  อาสนะเหล่านี้ที่ผู้อื่นได้ปูไว้มีอยู่   เราจักนั่งบนอาสนะนั้น  พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ประทับนั่งบนอาสนะที่ได้ปูไว้แล้ว  ครั้นแล้วได้ตรัสถามท่านพระผัคคุณะว่า  ดูก่อนผัคคุณะ  เธอพออดทนได้หรือ   พอยังอัตภาพให้เป็นไปได้หรือ ทุกขเวทนาย่อมบรรเทาไม่กำเริบหรือทุกขเวทนาปรากฏว่าบรรเทา  ไม่กำเริบขึ้นหรือ.

ท่านพระผัคคุณะกราบทูลว่า  ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ  ข้าพระองค์อดทนไม่ได้  ยังอัตภาพให้เป็นไปไม่ได้  ทุกขเวทนาของข้าพระองค์กำเริบหนักไม่บรรเทา  ทุกขเวทนาปรากฏว่ากำเริบขึ้นไม่บรรเทาเลย   ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนบุรุษ มีกำลังพึงเฉือนศีรษะด้วยมีดโกนที่คมฉันใด ล้มกล้าเสียดแทงศีรษะของข้าพระองค์  ฉันนั้น  ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ  ข้าพระองค์อดทนไม่ได้  ยังอัตภาพให้เป็นไปไม่ได้  ทุกขเวทนาของข้าพระองค์กำเริบหนัก  ไม่บรรเทา. ทุกขเวทนาปรากฏว่ากำเริบขึ้น  ไม่บรรเทาเลย   เปรียบเหมือนบุรุษ  ผู้มีกำลัง พึงเอาเชือกที่เหนี่ยวแน่นพันศีรษะ   ฉันใด ความเจ็บปวดที่ศีรษะของข้าพระองค์ก็มีประมาณยิ่ง  ฉันนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์อดทนไม่ได้  เปรียบเหมือนบุรุษฆ่าโค   หรือลูกมือของบุรุษฆ่าโค  เป็นคนขยันพึงใช้มีดสำหรับชำแหละโคที่คม   ชำแหละท้องโค  ฉันใด   ลมกล้ามีประมาณยิ่งย่อมเสียดแทงท้องของข้าพระองค์  ฉันนั้น  ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ  ข้าพระองค์อดทนไม่ได้.  . .

เปรียบบุรุษผู้มีกำลังสองคน จับบุรุษผู้อ่อนกำลังคนเดียวที่แขนคนละข้าง แล้วพึงลนย่างบนหลุมถ่านไฟ  ฉันใด  ความเร่าร้อนที่กายของข้าพระองค์ก็มีประมาณยิ่ง  ฉันนั้น  ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ  ข้าพระองค์อดทนไม่ได้  ยังอัตภาพให้เป็นไปไม่ได้   ทุกขเวทนาของข้าพระองค์กำเริบหนัก   ไม่บรรเทา,ทุกขเวทนา ปรากฏว่ากำเริบขึ้นไม่บรรเทาเลย  ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงด้วยธรรมีกถาให้ท่านพระผัคคุณะเห็นแจ้ง  ให้สมาทาน   อาจหาญ ร่าเริง แล้วเสด็จลุกจากอาสนะหลีกไป  ครั้นเมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จไปแล้วไม่นาน  ท่านพระผัคคุณะได้กระทำกาละ  และในเวลามรณะอินทรีย์ของท่านพระผัคคุณะนั้นผ่องใสยิ่งนัก.

อานิสงส์แห่งการฟังธรรม  ๖

ครั้งนั้น  ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระมีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ถวายบังคมแล้วนั่ง  ณ  ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง  ครั้นแล้วได้กราบทูลว่า  ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ   เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจากมาไม่นาน  ท่านพระผัคคุณะก็กระทำกาละ  และในเวลามรณะอินทรีย์ของท่านพระผัคคุณะผ่องใสยิ่งนัก  พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า  ดูก่อนอานนท์ ก็อินทรีย์ของผัคคุณภิกษุจักไม่ผ่องใสได้อย่างไร  จิตของผัคคุณภิกษุที่ยังไม่หลุดพ้นจากสังโยชน์อันเป็นไปในส่วนเบื้องต่ำ  ๕  จิตของผัคคุณภิกษุนั้น  ก็หลุดพ้นแล้วจากสังโยชน์อันเป็นไปในส่วนเบื้องต่ำ  ๕  เพราะได้ฟังธรรมเทศนานั้น 

ดูก่อนอานนท์  อานิสงส์ในการฟังธรรมโดยกาลอันควร  ในการใคร่ครวญเนื้อความแห่งธรรม โดยกาลอันควร  ๖  ประการนี้  ๖  ประการเป็นไฉน.  ดูก่อนอานนท์  จิตของภิกษุในธรรมวินัยนี้  ยังไม่หลุดพ้นจากสังโยชน์อันเป็นไปในส่วนเบื้องต่ำ  ๕   ในเวลาใกล้ตาย   เธอได้เห็นตถาคต  ตถาคตย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น   อันงามในท่ามกลาง  อันงามในที่สุด  ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริสุทธิ์  บริบูรณ์สิ้นเชิงแก่เธอ จิตของเธอย่อมหลุดพ้นจากสังโยชน์อันเป็นไปในส่วนเบื้องต่ำ  ๕  เพราะได้ฟังธรรมเทศนานั้น   ดูก่อนอานนท์  นี้เป็นอานิสงส์ข้อที่  ๑  ในการฟังธรรมโดยกาลอันควร.

อีกประการหนึ่ง  จิตของภิกษุยังไม่หลุดพ้นจากสังโยชน์อันเป็นไปในส่วนเบื้องต่ำ ๕  ในเวลาใกล้ตาย  เธอไม่ได้เห็นตถาคตเลย  แต่ได้เห็นสาวกของพระตถาคต สาวกของพระตถาคตย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น  งามในท่ามกลาง  งามในที่สุด  ประกาศพรหมจรรย์  พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะ  บริสุทธิ์  บริบูรณ์สิ้นเชิง แก่เธอ  จิตของเธอย่อมหลุดพ้นจากสังโยชน์อันเป็นไปในส่วนเบื้องต่ำ ๕  เพราะได้ฟังธรรมเทศนานั้น  ดูก่อนอานนท์  นี้เป็นอานิสงส์ข้อที่  ๒  ในการฟังธรรมโดยกาลอันควร.     

อีกประการหนึ่ง  จิตของภิกษุยังไม่หลุดพ้นจากสังโยชน์อันเป็นไปในส่วนเบื้องต่ำ  ๕   ในเวลาใกล้ตาย  เธอไม่ได้เห็นตถาคต  และไม่ได้เห็นสาวกของตถาคตเลย  แต่ย่อมตรึกตรองเพ่งด้วยใจ  ซึ่งธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมา  เมื่อเธอตรึกตรองเพ่งด้วยใจ  ซึ่งธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมาอยู่  จิตของเธอย่อมหลุดพ้นจากสังโยชน์อันเป็นไปในส่วนเบื้องต่ำ  ๕  ดูก่อนอานนท์ นี้เป็นอานิสงส์ข้อที่   ๓   ในการใคร่ครวญเนื้อความแห่งธรรมโดยกาลอันควร.

ดูก่อนอานนท์  จิตของภิกษุในธรรมวินัยนี้   ได้หลุดพ้นจากสังโยชน์ อันเป็นไปในส่วนเบื้องต่ำ  ๕  แต่จิตของเธอยังไม่น้อมไปในนิพพานอันเป็นที่สิ้นไปแห่งอุปธิกิเลส   อันหาธรรมอื่นยิ่งกว่ามิได้  ในเวลาใกล้ตาย  เธอย่อมได้เห็นพระตถาคต พระตถาคตย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น แก่เธอ  จิตของเธอย่อมน้อมไปในนิพพานอันเป็นที่สิ้นไปแห่งอุปธิกิเลส  อันหาธรรมอื่นยิ่งกว่ามิได้  เพราะได้ฟังธรรมเทศนานั้น  ดูก่อนอานนท์  นี้เป็นอานิสงส์ข้อที่  ๔  ในการฟังธรรมโดยกาลอันควร.

อีกประการหนึ่ง  จิตของภิกษุหลุดพ้นแล้วจากสังโยชน์  อันเป็นไปในส่วนเบื้องต่ำ ๕ แต่จิตของเธอยังไม่น้อมไปในนิพพานอันเป็นที่สิ้นไปแห่งอุปธิกิเลส   อันหาธรรมอื่นยิ่งกว่ามิได้  ในเวลาใกล้ตาย  เธอย่อมไม่ได้เห็นพระตถาคต แต่เธอย่อมได้เห็นสาวกของพระตถาคต  สาวกของพระตถาคตย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้นแก่เธอ  จิตของเธอย่อมน้อมไปในนิพพานเป็นที่สิ้นไปแห่งอุปธิกิเลส อันหาธรรมอื่นยิ่งกว่ามิได้   เพราะได้ฟังธรรมเทศนานั้น  ดูก่อนอานนท์  นี้เป็นอานิสงส์ข้อที่  ๕  ในการฟังธรรมโดยกาลอันควร.

อีกประการหนึ่ง  จิตของภิกษุหลุดพ้นแล้วจากสังโยชน์อันเป็นไปในส่วนเบื้องต่ำ  ๕  แต่จิตของเธอยังไม่น้อมไปในนิพพาน  อันเป็นที่สิ้นไปแห่งอุปธิกิเลส  อันหาธรรมอื่นยิ่งกว่ามิได้  ในเวลาใกล้ตาย  เธอย่อมไม่ได้เห็นพระตถาคต  และย่อมไม่ได้เห็นสาวกของพระตถาคตเลย  แต่เธอย่อมตรึกตรอง เพ่งด้วยใจซึ่งธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมา  เมื่อเธอตรึกตรองเพ่งด้วยใจซึ่งธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมาอยู่   จิตของเธอย่อมน้อมไปในนิพพานอันเป็นที่สิ้นไปแห่งอุปธิกิเลสอันหาธรรมอื่นยิ่งกว่ามิได้   ดูก่อนอานนท์  นี้เป็นอานิสงส์ ข้อที่  ๖ ในการใคร่ครวญเนื้อความแห่งธรรมโดยกาลอันควร.

ดูก่อนอานนท์  อานิสงส์ในการฟังธรรม   ในการใคร่ครวญเนื้อความโดยกาลอันควร  ๖ ประการนี้แล.

จบผัคคุณสูตรที่  ๒


  ความคิดเห็นที่ 1  
 
lokiya
วันที่ 18 พ.ค. 2563

 ขอบพระคุณ และขออนุโมทนาครับ 

 
  ความคิดเห็นที่ 2  
 
ประสาน
วันที่ 19 พ.ค. 2563

ขอบพระคุณ และขออนุโมทนาครับ 

 
  ความคิดเห็นที่ 3  
 
chatchai.k
chatchai.k
วันที่ 28 พ.ค. 2563

ขออนุโมทนาครับ 

 
เขียนความคิดเห็น กรุณาเข้าระบบ