สิ่งที่มีจริง ต้องรู้ได้
เวลาฟังก็เข้าใจ แต่เวลากำลังกระทบ ความเข้าใจไม่ได้มาอยู่ที่แข็งกับสภาพที่รู้แข็ง จึงมีความเข้าใจอีกขั้นหนึ่ง ซึ่งเรารู้ว่า ขั้นฟังก็รู้เรื่อง แต่ยังไม่ได้เข้าใจลักษณะที่ปรากฏ จนกว่าจะมีสติเกิดขึ้น ระลึกในขณะที่กำลังมีสภาพธรรม หนึ่งสภาพธรรมใดปรากฏทางหนึ่งทางใด ไม่ว่าจะเป็นทางตา หู จมูก ลิ้น กาย หรือใจ
เพราะฉะนั้น แล้วแต่ว่าสติจะระลึกที่ลักษณะใด เพราะเหตุว่าเป็นนามธรรมทั้งนั้น เป็นรูปธรรมทั้งนั้น ไม่ใช่เราเลย พร้อมที่จะให้พิสูจน์ อย่างทางตาก็พร้อมแล้ว มีสภาพเห็น มีสภาพที่รู้สิ่งที่ปรากฏทางตา คือ เห็น ซึ่งโต๊ะเก้าอี้ไม่เห็น ไม่มีอาการที่รู้สีอันนี้ แต่สภาพที่กำลังเห็นคือรู้สี เป็นสภาพรู้
ค่อยๆ ฟัง ค่อยๆ เข้าใจ เอาความเข้าใจ ไม่ใช่ให้ไปพิจารณา แต่ว่าถ้ามีการระลึกรู้ตรงลักษณะที่กำลังปรากฏ แล้วค่อยๆ เข้าใจขึ้นที่ละน้อย เพราะเหตุว่าจิตเกิดดับเร็วมาก สติที่เกิดพร้อมจิตที่ระลึกที่แข็งก็ดับไปแล้ว สติที่ระลึกพร้อมทางตาที่กำลังเห็น หรือว่าเป็นอาการรู้ ก็ดับไปเร็วมาก
เพียงเกิดมานิดหนึ่ง แล้วก็ดับไป ปัญญาจะสมบูรณ์ถึงกับรู้จริงๆ ว่าสภาพรู้คืออย่างนี้ ไม่ใช่เรา หรือสิ่งที่ปรากฏซึ่งเป็นรูปธรรมนั้น ก็ไม่ใช่นามธรรม เป็นสิ่งที่มีจริง แต่ว่าทนต่อการที่จะเพิ่มปัญญาที่จะรู้ความจริงขึ้น ทีละเล็ก ทีละน้อย ไม่ใช่ว่าสิ่งที่มีจริงนั้นรู้ไม่ได้เลย สิ่งที่มีจริง ต้องรู้ได้ แต่ขาดสติ สติไม่เกิด หลงลืมสติ จึงไม่ระลึกตรงลักษณะของปรมัตถธรรม