ไม่มีคนในความมืด

อ.อรรณพ: กราบท่านอาจารย์ มีอยู่ ๒ ประโยคที่ท่านอาจารย์กล่าว ยากจริงๆ ประโยคแรก คือไม่มีคนในความมืด ต้องมีการอธิบายนะครับ ไม่มีคนในความมืด อีกข้อหนึ่งก็คือ จะรู้ธาตุรู้ในความสว่างไม่ได้ ๒ ประโยคนี่ยากที่สุดครับท่านอาจารย์

ท่านอาจารย์: แต่ตรงไหม?

อ.อรรณพ: ตรงที่สุด

ท่านอาจารย์: เปลี่ยนได้ไหม?

อ.อรรณพ: ไม่ได้ครับ

ท่านอาจารย์: นี่คือ สัจจธรรม

อ.อรรณพ: ยากไหม? แค่ภาษาก็งงแล้ว

จะรู้ธาตุรู้ในความสว่างไม่ได้ แล้วก็อีกข้อ ไม่มีคนในความมืด กราบท่านอาจารย์ต้องขอเป็น ข้อความที่ต้องอาศัยการแจกแจงอธิบาย ครับ จะรู้ธาตุรู้ในความสว่างไม่ได้อย่างไร ครับ คือธาตุรู้ในความสว่างไม่มีครับ

ท่านอาจารย์: เดี๋ยวนี้สว่างไหม?

อ.อรรณพ: เดี๋ยวนี้คิดว่า สว่าง

ท่านอาจารย์: ถ้าไม่กระทบตา มีสว่างไหม?

อ.อรรณพ: ไม่มีครับ

ท่านอาจารย์: อ้าว! แล้วที่กระทบตารู้อะไรหรือเปล่า? เป็นสภาพรู้หรือเปล่า?

อ.อรรณพ: ที่กระทบตาไม่รู้อะไรครับ

ท่านอาจารย์: นั่นแหละ เพราะฉะนั้น สภาพรู้สิ่งที่กำลังปรากฏทางตา สิ่งที่ปรากฏทางตาสว่าง เขียว แดง อะไรก็ได้ แต่ธาตุที่เกิดขึ้นรู้สิ่งนั้นจะสว่างได้อย่างไร? ไม่ได้กระทบตาแน่!

อ.อรรณพ: เพราะเป็นประโยคที่เรียกว่ามีเงื่อนงำที่ต้องพิจารณาจริงๆ ครับ จะรู้ธาตุรู้ในความสว่างไม่ได้

ท่านอาจารย์: ไม่มีทาง เพราะธาตุรู้ไม่สว่าง

อ.อรรณพ: เพราะธาตุรู้ที่รู้ความสว่างทางตา ธาตุรู้นั้นก็มืดซะแล้ว คำจริงของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

อ.วิชัย: ท่านอาจารย์ครับ ฟังตอนแรกก็ยังยากที่จะกำหนดได้ถูกว่าคืออะไรครับ แต่พอฟังท่านอาจารย์กล่าวสักครู่นี้ก็พอจะไตร่ตรองได้ ครับ

ท่านอาจารย์: และ ถ้าสว่างนั้นไม่กระทบตา ไม่ปรากฏ!! อยู่ดีๆ จะสว่างได้อย่างไรไม่กระทบตา!!

อ.วิชัย: ครับ ธาตุรู้เกิดขึ้นจึงรู้ว่าเป็นสว่าง แต่ความสว่างไม่ใช่ธาตุรู้ครับ

ท่านอาจารย์: แน่นอน ธาตุรู้สว่างหรือ? แล้วสิ่งที่ปรากฏสว่างล่ะ!! ปะปนกันแล้วใช่ไหม!! ๒ สว่างแล้ว

อ.วิชัย: ครับ ท่านอาจารย์ ถ้าไม่ละเอียดก็ปะปนกันหมดเลยครับ

ท่านอาจารย์: ธาตุรู้ไม่มีรูปร่าง ไม่มีกลิ่น ไม่มีรส ไม่มีอะไร ลองคิดดู แต่มีธาตุที่เกิดขึ้นรู้ในความมืด ถ้าตาบอดนี่มืดสนิทเลยใช่ไหม?

อ.วิชัย: ใช่ครับ

ท่านอาจารย์: เห็นรางๆ ก็ไม่มี

อ.วิชัย: ไม่มีเลยครับ

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น ปิดไฟทีละดวงค่อยๆ มืดลง จนกระทั่งปิดหมด ลืมตาก็ยังเห็นว่ามืดเพราะกระทบตา แต่ธาตุที่รู้สีสันวัณณะสิ่งที่กระทบตาจะสว่างหรือ?

อ.วิชัย: ไม่สว่างครับ

ท่านอาจารย์: ในเมื่อเพียงเกิดขึ้นรู้แล้วก็ดับ

อ.วิชัย: ท่านอาจารย์ครับ ความละเอียดลึกซึ้งอย่างนี้ ปกติในชีวิตประจำวันไม่ได้แม้เพียงจะคิดถึงเลยครับ ดูเหมือนเป็นปกติธรรมดาที่เมื่อมีสิ่งที่ปรากฏก็เห็นแล้วก็คิดทันทีอย่างรวดเร็วเลยครับ โดยที่ไม่รู้ว่า มืดขณะที่คิดแล้วครับ

ท่านอาจารย์: ด้วยเหตุนี้ อริยสัจจธรรมจึงมี ๓ รอบ แค่ฟังอย่างนี้ยังไม่ถึงรอบที่ ๑ ยังไม่ใช่รอบรู้ในความจริง ถ้ารอบรู้ในความจริง ไม่สงสัยเลยในแต่ละคำที่กล่าวถึงสิ่งที่ไม่มีรูปร่างใดๆ เลยทั้งสิ้น

โกรธ มีไหม? รูปร่างอย่างไร? ดำๆ แดงๆ หรือเปล่า? ไม่ใช่เลย

เพราะฉะนั้น ธรรมทั้งหมดจึงต่างกันเป็น ๒ ประเภท ธรรมหนึ่งเกิดขึ้นรู้ อย่าลืมนะ เกิดขึ้นรู้ ไม่ได้บอกว่าเกิดขึ้นสว่าง แต่ธาตุนั้นเกิดขึ้นรู้

เพราะฉะนั้น สภาพธรรมที่เกิดขึ้นรู้ ไม่มีรูปร่างใดๆ เจือปนเลยทั้งสิ้น

ส่วนสภาพธรรมอีกอย่างหนึ่งแม้ว่าจะเกิดรวมกัน แต่ก็แยกกันเป็นแต่ละหนึ่ง มหาภูตรูป ๔ แยกกันไม่ได้เลย แต่มหาภูตรูป ๑ ไม่ใช่มหาภูตรูป ๓ ทั้งๆ ที่เกิดรวมกัน

เพราะฉะนั้น ถ้ามีจักขุปสาทรูปรวมอยู่ด้วยในกลุ่มของรูป ซึ่งจะทำให้ธาตุรู้ซึ่งเห็นเกิดขึ้น ปสาทรูปนั้นเกิดไหม? ถ้าไม่เกิดไม่มีอะไร แต่เมื่อเกิดจึงมี

เพราะฉะนั้น จักขุปสาทรูปก็เกิด แล้วดับไหม?! แล้วไหนล่ะ เรา? ไหนล่ะ ตา? ดับแล้ว!!

ทุกอย่างที่เคยสำคัญว่า เป็นสิ่งหนึ่งสิ่งใด ตามความเป็นจริงเป็นแค่สิ่งที่เกิดขึ้นเป็นธาตุรู้ หรือไม่ใช่ธาตุรู้ แต่สิ่งหนึ่งสิ่งใดมีความเกิดขึ้น สิ่งนั้นดับไปเป็นธรรมดา

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงอายุความเป็นธรรมว่า สภาพธรรมที่เป็นรูปเกิดดับแน่ แต่ช้ากว่าจิต จะเอาอะไรมาประมาณว่า รูปหนึ่งๆ เกิดขึ้นมีอายุเท่าไหร่จึงดับ ก็เทียบกับจิตเกิด ๑๗ ขณะ รูปที่เกิดขึ้นดับ

เวลานี้นับถ้วนไหม กี่รูปเกิดดับ? แล้วธาตุรู้ล่ะ?! ดับเร็วกว่ารูป ๑๗ เท่า

อยู่ในความมืดสนิทของความไม่รู้ ต้องมั่นคงในความจริงซึ่งปรากฏได้ เดี๋ยวนี้ธาตุรู้กำลังรู้ เสียงปรากฏกับธาตุรู้ ถ้าไม่มีธาตุรู้เกิดขึ้นได้ยินเสียง เสียงปรากฏไม่ได้เลย

เพราะฉะนั้น ธาตุรู้เกิดขึ้นต้องรู้ และข้อสำคัญไม่เคยขาดธาตุรู้เลย เพราะธาตุรู้หนึ่งเกิดขึ้นดับ การดับไปของธาตุรู้นั่นแหละเป็นปัจจัยให้ธาตุรู้ขณะต่อไปเกิดขึ้น หยุดยั้งไม่ได้

อ.อรรณพ: ท่านอาจารย์ครับ ข้อความแรกนี่ก็เป็นข้อความที่มีอรรถะควรที่จะได้ถามนะ เพราะฉะนั้น พอเข้าใจกันได้ครับว่า ธาตุรู้ไม่มีในความสว่าง จะไปรู้ธาตุรู้โดยความสว่างไม่ได้ เพราะธาตุรู้ต้องมืด แม้ธาตุรู้ที่ รู้ สิ่งสว่างที่กระทบตา ธาตุรู้คือเห็นนั้นก็มืด

เพราะฉะนั้น เป็นความชัดเจนที่ท่านอาจารย์อนุเคราะห์ตรงนี้ให้เห็นความต่างกันของ นามธาตุกับรูปธาตุ นามธรรมกับรูปธรรม อย่างชัดเจนครับ

กราบเท้าบูชาคุณท่านอาจารย์สุจินต์ บริหารวนเขตต์ ด้วยความเคารพยิ่งค่ะ

และกราบยินดีในกุศลจิตของ อ.อรรณพ อ.วิชัย ด้วยค่ะ