เคารพความเป็นจริงของธรรม

[เล่มที่ 69] พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๒ - หน้า 831

[๗๔๑] คำว่า ภาวนาธิฏฺานชีวิตํ (ภาวนาธิษฐานชีวิต) ความว่า บุคคลผู้ละกามฉันทะ เจริญเนกขัมมะ เพราะเหตุนั้นจึงชื่อว่า ถึงพร้อมด้วยภาวนา ย่อมอธิษฐานจิตด้วยสามารถแห่งเนกขัมมะ เพราะเหตุนั้นจึงชื่อว่า ถึงพร้อมด้วยอธิษฐาน ผู้ถึงพร้อมด้วยภาวนา ถึงพร้อมด้วยอธิษฐานอย่างนี้นั้น ย่อมเป็นอยู่สงบ ไม่เป็นอยู่ไม่สงบ เป็นอยู่ชอบ ไม่เป็นอยู่ผิด เป็นอยู่หมดจด ไม่เป็นอยู่เศร้าหมอง เพราะเหตุนั้นจึงชื่อว่า ถึงพร้อมด้วยอาชีวะ

ข้อความใน ปรมัตถทีปนี อรรถกถา จริยาปิฎก มีว่า

ภาวนาในโพธิสมภารมี ๔ อย่าง คือ สัพพสัมภารภาวนา ๑ นิรันตรภาวนา๑ จิรกาลภาวนา ๑ สักกัจจภาวนา ๑

เป็นการแสดงลักษณะของการอบรมเจริญภาวนา คือ การสะสมเหตุที่จะให้รู้แจ้งอริยสัจจธรรมทุกๆ ชาตินั่นเอง

อ.อรรณพ: อีกคำถามหนึ่ง หรืออีกประเด็นหนึ่งที่จะกราบเรียนท่านอาจารย์ ก็คือเรื่องของการที่จะอบรมคุณความดีครับ ซึ่ง อ.วิชัย ก็ได้กล่าวภาษาบาลี อ.คำปั่นก็ได้อธิบายภาวนาธิษฐานชีวิตตัง หรือโดยสาระท่านอาจารย์ก็กล่าวว่า มั่นคงที่จะเจริญกุศลเพื่อละอกุศล

เพราะฉะนั้น การที่จะมีชีวิตที่มีความมั่นคงในการที่จะอบรมกุศลอบรมเจริญปัญญาเพื่อละกิเลสอกุศลนี่ การที่จะมีชีวิตดำเนินไปอย่างนี้ ธรรมอะไรบ้างที่จะเกื้อกูลอุปการะให้เป็นภาวนาธิษฐานชีวิตัง ครับ

ท่านอาจารย์: ก็เริ่มรู้จักคำว่า ธรรม พูดแต่ธรรมทั้งนั้น รู้จักธรรมเดี๋ยวนี้หรือยัง?

อ.อรรณพ: ครับ อันนี้ คือตรงเลย กับว่า ผมกราบถามว่า ธรรมอะไรจะเกื้อกูลให้เป็นผู้มีชีวิตอยู่เพื่ออบรมเจริญและกุศลทั้งหลายเพื่อละอกุศล ท่านอาจารย์ก็ตอบตั้งแต่เบื่องต้นว่า ก็คือเข้าใจในความเป็นธรรม ธรรมคืออะไรก่อน

ท่านอาจารย์ครับ แม้จะดูว่าเป็นเบื้องต้นอย่างไรก็ตาม แต่ว่าเป็นพื้นฐานสำคัญ แล้วก็ไปจนถึงที่สุดเลย ตั้งแต่เริ่มต้นถึงที่สุดก็คือ ความเข้าใจธรรมที่กำลังมีกำลังปรากฏนี่ครับ อะไรบ้างที่จะเกื้อกูลให้เป็นผู้ที่เห็นประโยชน์จริงๆ ของการที่จะตั้งแต่ขั้นฟังเข้าใจ และเห็นประโยชน์ของการที่จะเข้าใจความจริงของสิ่งที่ปรากฏนี่ครับท่านอาจารย์ เพราะทุกอย่างจะเกิดขึ้นตามปัจจัย

ท่านอาจารย์: ต้องไม่ข้ามเลยสักคำแม้แต่คำว่า ธรรม ต้องมั่นคงจนถึงประจักษ์แจ้ง

อ.อรรณพ: มั่นคงจนถึงประจักษ์แจ้ง อันนี้ก็คิดถึง อ.วิชัยว่า ว่า ภาวนา ๔ อย่าง ถ้าจะกล่าวถึงอย่างนั้น แต่ว่าถ้าไม่ต้องกล่าวไป ๑ ๒ ๓ ๔ ก็คือต้องมั่นคงในความเป็นธรรมจนกว่าจะประจักษ์แจ้ง เป็นคำที่ดูสั้นๆ ครับ แต่คงจะต้องเป็นการเจริญที่ยาวนานแน่นอน จิรกาลภาวนา ครับ

ก็คงเกี่ยวเนื่องกัน ผมเลยได้โอกาส พอดี อ.วิชัย ก็ได้สนทนาหลายประเด็นมีประโยชน์อย่างยิ่งเลยนะครับ การที่จะอบรมเจริญ หรือภาวนา ก็มีอยู่ข้อหนึ่ง อบรมเจริญด้วยความเคารพ สักกัจจภาวนา ท่านอาจารย์ก็กล่าวถึงการเคารพในความดี ตรงนี้เป็นอะไรที่เตือนตั้งแต่เบื้องต้นจนถึงที่สุด และก็เป็นภาวนาครับ เคารพในความดีคืออย่างไรครับขอตั้งแต่เบื้องต้นเลย เคารพในความดีครับ

ท่านอาจารย์: ก็ต้องรู้ว่าอะไรดี ไม่งั้นจะเคารพได้อย่างอย่างไร?

อ.อรรณพ: กุศลก็ดีครับ ความเข้าใจถูกก็ยิ่งดี

ท่านอาจารย์: ทุกอย่าง สัจจธรรมเปลี่ยนไม่ได้ เคารพในความจริงของธรรมซึ่งเปลี่ยนไม่ได้

ใครจะเปลี่ยนธรรมบ้าง?

อ.อรรณพ: เปลี่ยนไม่ได้ครับ

ท่านอาจารย์: นั่นค่ะ ตรงต่อความจริง จึงเริ่มเข้าใจธรรม

อ.อรรณพ: เพราะฉะนั้น พระธรรมถึงได้กว้างขวางแล้วก็มากมายหลายนัยยะจริงๆ เพราะฉะนั้น สักกัจจภาวนาคือการอบรมเจริญคุณความดีด้วยความเคารพ ก็คือเคารพ

ท่านอาจารย์: เคารพความเป็นจริงของธรรม

อ.อรรณพ: เคารพในความเป็นจริงของธรรม เพราะฉะนั้น ขณะที่เราฟังธรรมหรือสนทนาธรรม ก็ด้วยความเคารพในความจริงของธรรม

ท่านอาจารย์ครับ แล้วอย่างโกรธเป็นอกุศลธรรม เคารพโกรธนี่ก็คงไม่ใช่อย่างนั้นใช่ไหมครับ

ท่านอาจารย์: เคารพความเป็นจริงของธรรม

อ.อรรณพ: แม้สิ่งที่ไม่ดี เช่น โกรธ

ท่านอาจารย์: เป็นธรรมเปลี่ยนไม่ได้ ใครจะเปลี่ยนธรรมได้ เปลี่ยนโกรธก็เปลี่ยนไม่ได้ เคารพในความเป็นจริงของธรรม โกรธต้องเป็นโกรธ โกรธเกิดแล้วดับ ใครจะไปเปลี่ยนความเป็นจริงของโกรธ

อ.อรรณพ: เคารพในความดี ก็คือเคารพในความจริงของธรรมนั้น ความจริงของสิ่งที่มีจริง เคารพในสัจจธรรม เคารพในความเป็นจริงของสิ่งที่มีจริง สิ่งที่มีจริงแม้ว่าจะเป็นกุศล อกุศล หรือไม่ใช่กุศลอกุศลมีจริงก็ต้องเป็นอย่างนั้น

ท่านอาจารย์: เคารพในความเป็นจริงของธรรม ไม่ว่าจะเป็นอะไร!! ความเป็นจริงเปลี่ยนไม่ได้

อ.อรรณพ: นี่คือการเจริญปัญญาอบรมเจริญกุศลประการหนึ่ง สักกัจจภาวนาด้วย แล้วก็เป็นการเคารพในความดี ก็คือเคารพในความจริงของสิ่งที่มีจริงว่า ต้องเป็นจริงอย่างนั้นเปลี่ยนไม่ได้ เป็นอภิธรรม เปลี่ยนไม่ได้จริงๆ ซาบซึ้งครับท่านอาจารย์

ท่านอาจารย์: ไม่ใช่เคารพในความโกรธ!! แต่เคารพในความเป็นจริงของความโกรธ สัจจธรรม

อ.อรรณพ: ครับ เคารพในความเป็นจริงของสิ่งที่มีจริง เคารพในความเป็นจริงของธรรมซึ่งโกรธ โกรธไม่ใช่เรา โกรธเป็นโกรธ เปลี่ยนไม่ได้ โกรธเกิดแล้วก็ต้องดับ เป็นอกุศลธรรมควรละ นี่ก็คือความจริงของสิ่งที่มีจริง เช่นอกุศลธรรมที่เป็นความโกรธ เป็นต้น

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น อีกคำหนึ่งของความเป็นจริงของธรรม คือสัจจธรรม

อ.อรรณพ: ครับ สัจจธรรม ความจริงของสิ่งที่มีจริง

ท่านอาจารย์: ของความเป็นจริงที่ต้องเกิดแล้วดับไม่ว่าอะไร

อ.อรรณพ: นี่คือเคารพในความจริงซึ่งเป็นความดีที่สุดครับ

ท่านอาจารย์: เคารพในความเป็นจริงอย่างนั้นของธรรม สัจจธรรม

อ.อรรณพ: ครับ กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์ครับ:

กราบเท้าบูชาคุณท่านอาจารย์สุจินต์ บริหารวนเขตต์ ด้วยความเคารพยิ่งค่ะ

และกราบยินดีในกุศลจิตของ อ.อรรณพ ด้วยค่ะ