อกุศลมาจากไหน
เราฟังธรรมน้อยหรือมากกว่าขณะที่ไม่ได้ฟัง ก็สะสมไปในจิตทุกขณะ ไม่ได้หายไปไหน สะสมสืบต่อเป็นปัจจัยชื่อว่า อุปนิสัย ในภาษาไทย แต่ในภาษาบาลี คือ อุปนิสสยปัจจัย นิสสย คือ เป็นที่อาศัย อุป คือ ที่มีกำลัง จากภวังคจิตซึ่งไม่มีอกุศลเจตสิกเกิดร่วมด้วย
ขณะที่เป็นภวังค์ ไม่ว่าจะเป็นปฏิสนธิจิตของสัตว์เดรัจฉาน คนที่เกิดในนรก อสูรกาย ภูมิที่เป็นอบายภูมิก็ไม่มีอกุศลเจตสิกเกิดร่วมด้วยเพราะอกุศลเจตสิกจะเกิดขึ้นเป็นอกุศลไม่ใช่เป็นผล แต่ว่าเป็นเหตุ เพราะฉะนั้นขณะที่กำลังเป็นภวังค์ ไม่มีอกุศลเจตสิกเกิดร่วมด้วย แต่เมื่อลืมตาตื่น หรือ ตื่นขึ้น อกุศลมาจากไหน สิ่งที่ได้สะสมมาทีละเล็กทีละน้อยไม่ได้หายไปไหน แต่สะสม มีกำลังที่จะให้อกุศลจิตเกิดขึ้นพร้อมอกุศลเจตสิก ไม่มีใครไปจัดแจงทำอะไรได้ทั้งสิ้น เพราะฉะนั้น ก็รู้จักตัวเองตามความเป็นจริงว่าที่อกุศลยังมากมายเพราะกุศลยังน้อย ยังน้อยมาก ก็ยังต้องมีการสะสมทางฝ่ายกุศลเพิ่มขึ้นโดยเฉพาะคือความเห็นถูก