ปัญญาเริ่มจากการฟัง

ขณะที่ฟังเข้าใจ ขณะนั้นไม่ใช่เรา แต่เป็นปัญญา ปัญญาเริ่มจากการฟัง เป็นเราฟัง ฟังไปจนกว่าจะเข้าใจขึ้น และปัญญาก็ทำหน้าที่ไป เป็นการสะสมความเข้าใจถูกทีละเล็กทีละน้อย มั่นคงว่าธรรมะเป็นสิ่งที่มีจริง เกิดเมื่อมีเหตุปัจจัย ไม่ใช่เรา

ตราบใดที่ยังเป็นเรา ไม่สามารถเห็นนายช่างผู้สร้างเรือน (ตัณหา) ได้ แต่ต้องเป็นปัญญา ปัญญาเท่านั้นที่รู้ว่าตัณหาหรือความติดข้องต้องการที่เป็นไปในชีวิตประจำวันคืออะไร เมื่อไหร่ ขณะไหน ด้วยความเข้าใจจริงๆ

ชีวิตแต่ละขณะ คือ การเกิดขึ้นเป็นไปของธรรมแต่ละหนึ่งตามเหตุตามปัจจัย

การรู้มี ๓ อย่าง คือ รู้โดยการจำ รู้เพราะจิตเกิดขึ้นรู้อารมณ์ และรู้ด้วยความเข้าใจที่ถูกต้องซึ่งเป็นปัญญา เพราะฉะนั้น การศึกษาธรรมะจึงไม่ใช่การจำคำ จำชื่อ จำเรื่อง ซึ่งเป็นการรู้โดยจำ แต่ต้องเป็นความรู้ความเข้าใจที่เกิดจากการฟัง การศึกษา การพิจารณาไตร่ตรอง ที่จะเป็นไปเพื่อละคลายความติดข้องที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน และปัญญาก็จะทำหน้าที่ละคลายความติดข้องโดยไม่ใช่เรา

การศึกษาธรรมะ ถ้าไม่ใช่ปัญญาจริงๆ ย่อมเป็นเราที่รู้ เป็นเราที่เข้าใจ เพิ่มความเป็นตัวตน แต่ถ้าเป็นปัญญาแล้ว ปัญญาย่อมรู้แล้วละความติดข้อง

บ้านธัมมะ 1/6/59