สงสัยเรื่องงามในเบื้องต้น

ขอนอบน้อมแด่พระผู้พระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

พระธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ดีแล้ว งาม (กัลยาณะ) เพราะเป็นคำจริงที่แสดงถึงสิ่งที่มีจริง โดยตลอด โดยประการทั้งปวง เป็นคำเกื้อกูลให้เกิดความเข้าใจที่ถูกต้อง ไม่มีคำใดที่เป็นโทษเลยจากคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ดังนั้น คำทุกคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นคำอันงามโดยตลอด ไม่ว่าจะเบื้องต้น ท่ามกลาง หรือ ที่สุด ล้วนงามทั้งหมด แม้แต่ในประเด็นคำถามที่ว่า "งามในเบื้องต้นนั้นคืออย่างไร" ก็ค่อยๆ พิจารณาในความเป็นจริงได้ อย่างเช่น พระธรรมบทหนึ่ง คำแรก ก็งาม เป็นความงามในเบื้องต้น คำสุดท้าย ก็งาม เป็นความงามในที่สุด คำในระหว่างคำแรกกับคำสุดท้าย ก็งาม เป็นความงามในท่ามกลาง เพราะทุกคำเป็นคำจริง เกื้อกูลให้ปัญญาเจริญขึ้นทั้งหมด

ข้อความที่แสดงถึงความงามของพระธรรม มีมากในพระไตรปิฎกและอรรถกถา ยกตัวอย่าง ข้อความใน พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต เล่ม ๑ ภาค ๓ - หน้า ๑๐๑ ดังนี้

ในบทว่า อาทิกลฺยาณํ เป็นต้น พึงทราบวินิจฉัยดังต่อไปนี้ การตั้งต้น (เทศนา) ชื่อว่าเบื้องต้น ท่ามกลางแห่งกถา ชื่อว่าท่ามกลาง ตอนจบ ชื่อว่าที่สุด. ภิกษุเหล่านั้น เมื่อกล่าวธรรมแก่บุคคลนั้นอย่างนี้ ชื่อว่า กล่าวทำให้งาม คือ ให้เจริญ ได้แก่ ไม่มีโทษเลย ทั้งในวาระเริ่มต้น ทั้งในวาระท่ามกลาง ทั้งในวาระที่สุด. อนึ่ง ในสูตรนี้มีเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดแห่งเทศนา และมีเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดแห่งสาสนธรรม.

บรรดาเทศนาและสาสนธรรมทั้งสองนั้น (จะกล่าว) เทศนาก่อน บทแรกของคาถา ๔ บทเป็นเบื้องต้น บททั้งสองเป็นท่ามกลาง (และ) บทสุดท้ายเป็นที่สุด

สำหรับพระสูตรที่มีอนุสนธิ (ข้อความสืบเนื่อง) เดียว นิทาน (คำตั้งต้น) เป็นเบื้องต้น อนุสนธิเป็นท่ามกลาง ตอนจบพระสูตรที่ว่า อิทมโวจ เป็นที่สุด.

สำหรับพระสูตรที่มีอนุสนธิหลายอนุสนธิ อนุสนธิที่ ๑ เป็นเบื้องต้น มากกว่านั้นไป หนึ่งหรือหลายอนุสนธิเป็นท่ามกลาง อนุสนธิสุดท้ายเป็นที่สุด. นี้เป็นนัยแห่งเทศนาก่อน.

ส่วนสาสนธรรม ศีลเป็นเบื้องต้น สมาธิเป็นท่ามกลาง วิปัสสนาเป็นที่สุด. อีกอย่างหนึ่ง สมาธิเป็นเบื้องต้น วิปัสสนาเป็นท่ามกลาง มรรคเป็นที่สุด. อีกอย่างหนึ่ง วิปัสสนาเป็นเบื้องต้น มรรคเป็นท่ามกลาง ผลเป็นที่สุด. อีกอย่างหนึ่ง มรรคเป็นเบื้องต้น ผลเป็นท่ามกลาง นิพพานเป็นที่สุด. อีกอย่างหนึ่ง เมื่อทำธรรมให้เป็นคู่ๆ กัน ศีลกับสมาธิเป็นเบื้องต้น วิปัสสนากับมรรคเป็นท่ามกลาง ผลกับนิพพานเป็นที่สุด.

... ยินดีในกุศลของคุณ japoorin_2537 และทุกๆ ท่านด้วยครับ ...