11027   ความหมายของคำว่า สตินทรีย์ [ธรรมสังคณี]
JANYAPINPARD
JANYAPINPARD
วันที่ 30 ม.ค. 2552 07:06 น.
อ่าน 1,843
 
 

    พระอภิธรรมปิฎก ธรรมสังคณี เล่ม ๑ ภาค ๑  หน้าที่ 330 ความหมายของคำว่า  สตินทรีย์

            ธรรมที่ชื่อว่า   สติ   เพราะเป็นเหตุระลึก  หรือว่า  ย่อมระลึกเอง  หรือว่าเป็นเพียงการระลึกเท่านั้น.    ก็สตินั้น  ชื่อว่า  เป็นเพียงการระลึกเท่านั้น.         ก็สตินั้น  ชื่อว่า  อินทรีย์   ด้วยอรรถเป็นอธิบดีโดยครอบงำความเป็นผู้หลงลืมด้วยสติ            อีกอย่างหนึ่ง  ชื่อว่า  อินทรีย์   เพราะครองความเป็นใหญ่ในลักษณะแห่งการอุปการะ    สตินั่นแหละเป็นอินทรีย์        ชื่อว่า  สตินทรีย์.   ก็สตินี้นั้นมีการระลึก   (การไม่ฟั่นเฟือน)   เป็นลักษณะ.   ก็สตินี้นั้นมีการระลึก   (การไม่ฟั่นเฟือน)   เป็นลักษณะและมีการเข้าไปประคองไว้เป็นลักษณะ         สติย่อมให้กำหนด     ย่อมให้ระลึกกุศลกรรมโดยชอบ    เหมือนขุนคลังของพระราชารักษารัตนะ  ๑๐ อย่าง    ย่อมยังพระราชาให้กำหนด    ให้ระลึกถึงอิสริยสมบัติในเวลาเย็นเวลาเช้า      ฉะนั้น.ด้วยเหตุนั้น     พระนาคเสนเถระจึงถวายพระพรพระราชาว่า มหาบพิตร ขุนคลังของพระเจ้าจักรพรรดิ           ย่อมให้พระเจ้าจักรพรรดิให้ระลึกถึงอิสริยสมบัติทั้งเวลาเย็นและเวลาเช้าว่า  ข้าแต่เทวะ ช้างมีประมาณเท่านี้    ม้ามีประมาณเท่านี้รถมีประมาณเท่านี้   พลเดินเท้ามีประมาณเท่านี้    เงินมีประมาณเท่านี้    ทองมีประมาณเท่านี้  สมบัติทั้งปวงมีประมาณเท่านี้     ขอเทวะจงระลึกถึงอิสริยสมบัตินั้น   ฉันใด     ขอถวายพระพรมหาบพิตร     สติก็ฉันนั้นเหมือนกันแล     ย่อมให้ระลึกถึงกุศลธรรมทั้งหลาย  คือ  สติปัฏฐาน ๔  เหล่านี้   สัมมัปปธาน ๔ เหล่านี้อิทธิบาท ๔ เหล่านี้    อินทรีย์ ๔ เหล่านี้   พละ ๕ เหล่านี้  โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้นี้อริยมรรคประกอบด้วยองค์  ๘    นี้      สมถะ    นี้วิปัสสนา  เหล่านี้เป็นอริยสัจนี้เป็นวิชชา   นี้เป็นวิมุตติ  เหล่านั้นเป็นโลกุตรธรรม  มหาบพิตร  สติมีการระลึกนี้เป็นวิชชา   นี้เป็นวิมุตติ  เหล่านั้นเป็นโลกุตรธรรม  มหาบพิตร  สติมีการระลึกเป็นลักษณะอย่างนี้แล.              ก็สติใคร่ครวญคติทั้งหลายแห่งธรรมที่เป็นประโยชน์        และไม่เป็นประโยชน์        รู้ว่าธรรมทั้งหลายมีกายทุจริตเป็นต้นเหล่านี้     ว่าไม่มีประโยชน์ย่อมบรรเทาธรรมที่ไม่เป็นประโยชน์       รู้ว่าธรรมมีกายสุจริตเป็นต้นเหล่านี้เป็นประโยชน์   ย่อมประคับประคองธรรมที่เป็นประโยชน์   เหมือนปริณายกแก้วของพระเจ้าจักรพรรดิ   รู้สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์   และสิ่งที่เป็นประโยชน์ของพระเจ้า-จักรพรรดิ      ย่อมนำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ออกไป      ย่อมน้อมเข้ามาซึ่งสิ่งเป็นประโยชน์  ฉะนั้น.      ด้วยเหตุนั้น  พระนาคเสนเถระถึงถวายพระพรพระราชาว่า

 [๓๘]  สัมมาสติ  มีในสมัยนั้น  เป็นไฉน  ?         สติ  ความตามระลึก  ความหวนระลึก    สติ  กิริยาที่ระลึก     ความทรงจำ
     
ความไม่เลื่อนลอย     ควานไม่ลืม    สติ   สตินทรีย์   สติพละ    ความระลึกชอบความไม่เลื่อนลอย     ควานไม่ลืม    สติ   สตินทรีย์   สติพละ    ความระลึกชอบในสมัยนั้น   อันใด  นี้ชื่อว่า  สัมมาสติมีในสมัยนั้น.

 

  ความคิดเห็นที่ 1  
suwit02
วันที่ 30 ม.ค. 2552 09:52 น.
 

สาธุ

 
  

เขียนความคิดเห็น
กรุณาล็อกอินเข้าสู่ระบบ ... คลิกที่นี่

  keyword :  สตินทรีย์