ธาตุ 18

ธาตุ ๑๘

อฏฺฐารส (สิบแปด) + ธาตุ (สภาพที่ไม่ใช่สัตว์ บุคคล ตัวตน)

สภาพที่ไม่ใช่สัตว์ บุคคล ตัวตน ๑๘ อย่าง หมายถึง สภาพนามธรรม และรูปธรรม คือ ปรมัตถธรรม ๔ ซึ่งจำแนกโดยนัยของธาตุ ๑๘ ได้แก่

ปสาทรูป ๕ เป็นรูปธาตุ ๕

๐๑. จักขุธาตุ (จักขุปสาท)

๐๒. โสตธาตุ (โสตปสาท)

๐๓. ฆานธาตุ (ฆานปสาท)

๐๔. ชิวหาธาตุ (ชิวหาปสาท)

๐๕. กายธาตุ (กายปสาท)

วิสยรูป ๗ เป็นรูปธาตุ ๕

๐๖. รูปธาตุ (สี)

๐๗. สัททธาตุ (เสียง)

๐๘. คันธธาตุ (กลิ่น)

๐๙. รสธาตุ (รส)

๑๐. โผฏฐัพพธาตุ (ดิน ไฟ ลม)

จิต ๘๙ เป็นวิญญาณธาตุ ๗

๑๑. จักขุวิญญาณธาตุ (จักขุวิญญาณ๒ดวง)

๑๒. โสตวิญญาณธาตุ (โสตวิญญาณ ๒ ดวง)

๑๓. ฆานวิญญาณธาตุ (ฆานวิญญาณ ๒ ดวง)

๑๔. ชิวหาวิญญาณธาตุ (ชิวหาวิญญาณ ๒ ดวง)

๑๕. กายวิญญาณธาตุ (กายวิญญาณ ๒ ดวง)

๑๖. มโนธาตุ (สัมปฏิจฉันนจิต ๒ ปัญจทวาราวัชชนจิต ๑)

๑๗. มโนวิญญาณธาตุ (จิต ๗๖ ดวง)

ธัมมธาตุมีทั้งนามทั้งรูป

๑๘. ธัมมธาตุ (เจตสิก ๕๒ สุขุมรูป ๑๖ นิพพาน)