ถ้ามีความเข้าใจอย่างนี้มั่นคง เริ่มเป็นปริยัติ

[เล่มที่ 28] พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค เล่ม ๔ ภาค ๑ - หน้า 303

๑๐. มิจฉาทิฏฐิสูตร ^(๑)

ว่าด้วยการละมิจฉาทิฏฐิ

[๒๕๔] ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ฯลฯ ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลรู้อยู่อย่างไร เห็นอยู่อย่างไร จึงจะละมิจฉาทิฏฐิได้. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนภิกษุ บุคคลรู้เห็นจักษุแล โดยความเป็นของไม่เที่ยง จึงจะละมิจฉาทิฏฐิได้ รู้เห็นรูปโดยความเป็นของไม่เที่ยง จึงจะละมิจฉาทิฏฐิได้ รู้เห็นจักษุวิญญาณโดยความเป็นของไม่เที่ยง จึงจะละมิจฉาทิฏฐิได้ รู้เห็นจักษุสัมผัสโดยความเป็นของไม่เที่ยง จึงจะละมิจฉาทิฏฐิได้ รู้เห็นแม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนา ที่เกิดขึ้นเพราะจักษุสัมผัสเป็นปัจจัย โดยความเป็นของไม่เที่ยง จึงจะละมิจฉาทิฏฐิได้

อ.วิชัย: ท่านอาจารย์ครับ ขออนุญาติกล่าว ขอความเข้าใจในเรื่องของ ปัญญาที่เจริญขึ้น ครับ ก็รู้ว่าแม้ในขั้นของการศึกษา แม้ฟังแค่นี้ความมั่นคงที่จะกล่าวว่า เป็นปริยัติ ก็ยังไม่ถึงระดับที่จะมั่นคงในความเป็นธรรมที่กำลังมีเดี๋ยวนี้เลยครับ

ขอกราบเท้าท่านอาจารย์เกี่ยวกับปัญญาที่จะค่อยๆ รู้ของความต่างกันของธรรมที่ต่างๆ กัน อย่างรูปธาตุ อย่างสีสันวัณณะ กับนามธาตุที่กำลังรู้สีสันวัณณะ จนมีปัญญาที่จะรู้ประจักษ์ถึงความต่างกันครับ หมายถึงว่า ต้องเป็นการเริ่มต้นจากความรู้ที่ค่อยๆ ฟัง จนสติค่อยๆ เกิดที่จะระลึกในความต่างกันของธรรม ๒ อย่างนี้นะครับ

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น ฟังแล้วรู้ว่า ไม่รู้มากแค่ไหน!!

อ.วิชัย: มากมายครับ

ท่านอาจารย์: ตามคำถามใช่ไหม? ถามอะไรก็แสดงว่า ไม่รู้มากแค่ไหน!! ถูกต้องไปม? ถ้ารู้ไม่ถามแน่

อ.วิชัย: ใช่ครับท่านอาจารย์

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น เวลานี้ทุกคนไม่รู้ ธาตุรู้

อ.วิชัย: ยังครับ

ท่านอาจารย์: ก็ยังไม่มีเหตุให้รู้ จะรู้ได้อย่างไร? ทั้งๆ ที่มีทุกอย่าง แต่ถ้าไม่มีเหตุให้เกิดรู้ รู้ไม่ได้!!

เพราะฉะนั้น ยังมีธาตุรู้อีกหลายอย่างที่พระองค์ทรงแสดงสภาพธรรมที่เป็นธาตุรู้ที่เกิดร่วมกัน ธาตุรู้หนึ่งเป็นใหญ่เป็นประธานในการรู้แจ้งสิ่งที่ปรากฏที่ปรากฏให้รู้ในขณะที่รู้เป็นจิต ส่วนสภาพธรรมอื่นเกิดพร้อมกัน ดับพร้อมกัน รู้สิ่งเดียวกัน แต่ลักษณะ และกิจหน้าที่ต่างกัน จึงมีเจตสิก

เพราะฉะนั้น แค่นี้ก็ยังไม่รู้เลย ไม่ได้มีแต่จิต แต่มีเจตสิกซึ่งเมื่อเกิดพร้อมจิต ก็ต่างไปตามลักษณะของเจตสิกที่เกิดพร้อมกัน จึงมีจิตที่เป็นกุศลดีงามกับจิตที่เป็นอกุศล เพราะเจตสิกเป็นกุศลก็มีเป็นอกุศลก็มี แต่จิตเป็นใหญ่เป็นประธานในการรู้แจ้งเปลี่ยนไม่ได้ แต่หลากหลายตามเจตสิกที่เกิดร่วมด้วยในความมืด กว่าจะรู้ว่า เกิดมากี่ชาติก็อยู่ในความมืดทุกชาติ

อ.วิชัย: ขณะที่ท่านอาจารย์กล่าว ก็กำลังมีในขณะนี้ แต่ว่าไม่รู้เลยครับ เพียงฟังแล้วก็ค่อยๆ ไตร่ตรองครับ

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสว่า โลกไม่ได้ปรากฏตามความเป็นจริง ไม่รู้ด้วยซ้ำว่า กำลังอยู่ในความมืด

ถ้าพระองค์ไม่ทรงแสดงแต่ละทาง สว่างทางเดียวคือเห็น แต่ทั้งวันไม่ได้มีแต่เห็น มีคิด อะไรคิด?

อ.วิชัย: จิต กับเจตสิกเกิดทำหน้าที่ครับ

ท่านอาจารย์: เห็นไหม กว่าจะค่อยๆ มั่นคงว่า ความไม่รู้มหาศาลแค่ไหน? อยู่ในความมืดในความคิดว่า มีคน มีสัตว์ มีเหตุการณ์ต่างๆ มีคนนี้เกิด มีคนนี้ตาย มีทุกอย่างทุกวันในความมืดได้แต่คิด

อ.วิชัย: ท่านอาจารย์ครับ แม้ท่านอาจารย์กล่าวเพียง มืดกับสว่าง ก็เห็นถึงความต่างกันของธรรมในระดับการพิจารณา ที่จะไม่ได้เป็นเพียงคำว่า จิตนะ หรือว่าสีนะ ต่างๆ แต่ว่าแม้ ความมืดกับความสว่าง ก็พอที่จะฟังในการต่างกันของธรรม

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น ฟังแล้วถ้าไม่ไตร่ตรองจะไม่เห็นเลยว่า จริงแค่ไหน!! ขณะนี้ มีแข็งแน่ๆ กำลังปรากฏ ถูกต้องไหม?

อ.วิชัย: ครับ

ท่านอาจารย์: ขณะแข็งปรากฏขณะนั้นมืด แค่นี้ก็ไม่รู้!! แต่ถ้าสภาพธรรมปรากฏกับปัญญาที่รู้ชัด ขณะนี้เดี๋ยวนี้เองเป็นปกติเร็วมาก เพราะว่าเป็นปัญญาที่ได้อบรมแล้วจนไม่มีใครไปหยุดยั้งการประจักษ์แจ้งว่า ขณะนี้มีธาตุรู้ สิ่งที่ปรากฏมืด แข็ง

เพราะฉะนั้น เดี๋ยวนี้ฟังอย่างนี้ก็เริ่มเข้าใจทีละเล็กทีละน้อยให้มั่นคงว่า เสียงปรากฏในความมืด แต่ไม่เคยคิดเลยเพราะความสว่างกลบสิ่งต่างๆ จึงเหมือนอยู่ในความสว่าง

เห็นไหม สภาพธรรมไม่ได้ปรากฏตามความเป็นจริง แต่ถ้าปัญญาเกิดต้องรู้จริงอย่างนี้ แล้วก็เป็นปกติอย่างนี้ด้วย ไม่ต้องไปนั่งปิดไฟแล้วเห็นมืด

แต่เดี๋ยวนี้เอง ถ้าเป็นปัญญาจริงๆ ที่รู้แข็ง ตรงนั้นมืดแน่นอน เสียงก็เช่นเดียวกัน ขณะที่เสียงปรากฏ มืด!! ไม่รู้เลย!! ต้องแยกทางตาออกไปจนกระทั่งชัดเจนว่า เฉพาะทางเดียวเท่านั้นที่สว่าง แล้วก็สว่างแค่ทางตาที่กระทบ จิตเกิดดับ ๑๗ ขณะรูปนั้นดับ ปานนั้น!! นี่คือการตรัสรู้ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

อ.วิชัย: ท่านอาจารย์ครับ แสดงว่า โลกตามความเป็นจริงต่างกับโลกที่ลวงขนาดนี้มากครับ เพราะจำเป็นทุกอย่างเลย แต่ว่า ความจริงก็เป็นธรรมแต่ละอย่างเท่านั้นเอง

ท่านอาจารย์: ถ้ารู้ความจริงนะ อยู่ในความมืดมาตลอดทุกชาติ ด้วยความเข้าใจว่า สว่างหมดทั้งวัน

อ.อรรณพ: แล้วก็มืดในหลายระดับซะด้วยครับ

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น ปัญญาไม่หวั่นไหวเลยในความมืดสนิท เพราะปัญญาสามารถรู้แจ้งสิ่งที่มีจริงซึ่งต้องรู้ในความมืด

อ.อรรณพ: อันนี้ไพเราะมากเลย เพราะความจริงแล้วมืดมากกว่าสว่าง นามธรรมทั้งหลายมืด ไม่ใช่สิ่งที่กระทบตา แล้วแม้แต่รูปอื่นที่ไม่ใช่รูปที่กระทบตาก็ไม่สว่าง

เพราะฉะนั้น ประโยคแรกนี่มีประโยชน์มาก อ.วิชัย นะครับ แม้คำ ๒ คำ มืดกับสว่างนี่ก็เป็นการอบรมความเป็นปริยัติเพิ่มขึ้นครับ

ท่านอาจารย์: กำลังคิด ไม่สว่างเลย เห็นไหม!? กำลังคิดก็สว่างแต่คิดไม่สว่าง

อ.อรรณพ: คิดว่า สว่าง แต่ก็ไม่สว่าง

ท่านอาจารย์: ไม่สว่าง

อ.อรรณพ: กำลังคิด ที่ความหมายที่ท่านอาจารย์กล่าวนี่ ผมมองไปก็เหมือนว่าก็สว่าง โอ้โห! ความเกิดดับปรากฏของแต่ละสี สุดที่จะละเอียดจริงๆ

ท่านอาจารย์: ต้องไม่ลืม!! เป็นปกติ แต่ปัญญาต่างกัน ปัญญาที่เริ่มรู้ว่า เสียงนี่แหละปรากฏไม่ใช่สว่างทางตา เสียงปรากฏในความมืด แข็งไม่ใช่สิ่งที่กระทบตาปรากฏว่าสว่าง แข็งปรากฏในความมืด กลิ่นปรากฏในความมืด คิดถึงใครก็ในความมืด ลืมตามามีแต่สิ่งที่กระทบตาสว่าง จนกว่าจะมีความเห็นที่ถูกต้องว่า ไม่ใช่ใครเลย

เพราะฉะนั้น ทางตาจะปรากฏเป็นคนไม่ได้เมื่อประจักษ์ความจริง แค่สิ่งที่สว่างนิดเดียวในความมืดสนิททั้งหมด

เพราะฉะนั้น ตราบใดที่ยังสว่างเป็นสิ่งนั้นสิ่งนี้ นั่นเป็นความเห็นผิดความเข้าใจผิด ไม่รู้ในความเกิดดับที่เร็วสุดที่จะประมาณได้ที่เป็นทุกข์ รู้ทุกข์

อ.อรรณพ: เพราะฉะนั้น ข้อแรกที่เราจะฟังผ่านไม่ได้ที่ท่านอาจารย์กล่าวว่า ธาตุรู้ในความสว่างไม่มี เพราะว่า สว่าง ก็คือธรรมอย่างเดียว คือสิ่งที่กระทบตา หรือในพระสูตรเมื่อสักครู่ ก็คือรูป ก็คือสี ที่อารมณ์ทางตา รูปารมณ์เท่านั้น แล้วแค่นี้ๆ ที่ท่านอาจารย์กล่าวนี่ เรียกว่าก็ยังลึกซึ้ง แล้วจะไปรู้ว่า เห็นอยู่ รู้อยู่ ในรูปที่กระทบตา โดยความไม่เที่ยงเข้าไปอีก นี่.. โอ้โห!! ไม่รู้เท่าไหร่ แค่รู้ว่า นั่นคือธาตุที่สว่างทางตาเท่านั้นยังยาก แล้วที่จะไปรู้เกิดดับนี่

ท่านอาจารย์: ถ้ามีความเข้าใจอย่างนี้มั่นคง เริ่มเป็นปริยัติ

อ.อรรณพ: กราบเท้าท่านอาจารย์

ท่านอาจารย์: ถ้ายังสับสนก็ยังไม่ใช่การรอบรู้ในธรรมที่ได้ฟัง

อ.อรรณพ: เพราะฉะนั้น ข้อความแรกนี่ ถ้าเราไม่ได้ผ่านไป แล้วก็ได้กราบเรียนท่านอาจารย์ เพราะว่าเป็นคำที่มีเงื่อนงำอันลึกซึ้งที่จะต้องมีการอธิบาย อรรถาธิบาย

ท่านอาจารย์: แล้วจริงไหม? อริยสัจจะรอบที่ ๑ เป็นปริยัติ ไม่ใช่ปฏิเวธะ แต่ถ้าไม่มีความเข้าใจที่มั่นคงอย่างนี้ไม่มีทางถึง

อ.อรรณพ: ที่จะรู้ว่า ควรรู้ความจริงอย่างนี้แหละทั้งๆ ที่ยังไม่รู้ ในขั้นต่อไป

ท่านอาจารย์: แล้วที่รู้ก็ไม่ใช่ใคร นอกจากปัญญาที่สามารถเข้าใจถูกจริงๆ ไม่หวั่นไหว

ขอเชิญอ่านได้ที่ ..

๑๐. มิจฉาทิฏฐิสูตร ว่าด้วยการละมิจฉาทิฏฐิ

กราบเท้าบูชาคุณท่านอาจารย์สุจินต์ บริหารวนเขตต์ ด้วยความเคารพยิ่งค่ะ

และกราบยินดีในกุศลจิตของ อ.อรรณพ อ.วิชัย ด้วยค่ะ