ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

๑. พระธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดง ทรงแสดงตามความเหมาะควรแก่อัธยาศัยของผู้ฟัง พระองค์ทรงรู้ถึงการสะสมของผู้ฟังว่าจะได้รับประโยชน์จากพระธรรมในส่วนใด ที่สำคัญคือพระธรรมละเอียดลึกซึ้งอย่างยิ่ง ไม่ว่าจะเป็นพระสูตรใด ตลอดทั้งพระไตรปิฎก ไม่พ้นจากความเป็นธรรมที่เป็นอนัตตา รวมถึงธัมมจักกัปปวัตตนสูตรหรือปฐมตถาคตสูตรซึ่งเป็นพระธรรมเทศนาครั้งแรกของพระองค์ด้วย ซึ่งจะเห็นได้จริงๆ ว่า ไม่ว่าจะเป็นหนทางที่ไม่ควรดำเนิน หนทางที่ควรดำเนิน และอริยสัจจ์ทั้ง ๔ ล้วนเป็นธรรมที่เป็นอนัตตาทั้งหมด

๒. ท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี ได้บรรลุธรรมถึงความเป็นพระโสดาบัน ก็ต้องเป็นผู้ที่เข้าใจในความเป็นจริงของธรรม เข้าใจในความเป็นธรรมที่เป็นอนัตตา ท่านได้ฟังอนุปุพพิกถาและอริยสัจจ์ทั้ง ๔ (สุทัตตสูตร) ในเวลาจบพระธรรมเทศนาก็ทำให้ท่านได้ประจักษ์แจ้งความจริงรู้แจ้งอริยสัจจธรรมถึงความเป็นพระโสดาบัน ส่วนเหตุผลที่ท่านอนาถบิณฑิเศรษฐีได้กล่าวกับท่านพระสารีบุตรเถระ เมื่อได้ฟังอนาถบิณฑิโกวาทสูตรว่า " ... ไม่เคยได้สดับธรรมมีกถาเห็นป่านนี้" เพราะส่วนใหญ่แล้วท่านจะได้ฟังพระธรรมที่กล่าวถึงการให้ทาน แต่ก็ไม่ใช่ว่าท่านจะไม่ได้เข้าใจในความเป็นอนัตตา แม้ในขณะที่ให้ทาน ก็ไม่ใช่ตัวตนที่ให้ แต่เป็นความเป็นไปของธรรมที่เกิดขึ้นเป็นไปตามเหตุตามปัจจัย ไม่อยู่ในอำนาจบังคับบัญชาของใครทั้งสิ้น

ขอเชิญอ่านข้อความเพิ่มเติมใน [เล่มที่ 23] พระสุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ เล่ม ๓ ภาค ๒ - หน้า 424-425(อรรถกถาอนาถบิณฑิโกวาทสูตร) ดังนี้

คําว่า "ธรรมกถาทํานองนี้ กระผมยังไม่เคยได้ฟังเลย" คือ อุบาสกนี้กล่าวว่า ธรรมกถาทํานองนี้ แม้จากสํานักพระศาสดา กระผมก็ยังไม่เคยได้ฟังเลย. ถามว่า พระศาสดาไม่ทรงแสดงถ้อยคําที่ละเอียดลึกซึ้งแบบนี้หรือ. ตอบว่า ไม่ทรงแสดงก็หาไม่. แต่ทว่าถ้อยคําที่ทรงแสดงถึงอายตนะภายใน ๖ อายตนะภายนอก ๖ พวกวิญญาณ ๖ พวกผัสสะ ๖ พวกเวทนา ๖ ธาตุ ๖ ขันธ์ ๕ อรูป ๔ โลกนี้และโลกหน้า แล้วตรัสใส่ไว้ในความเป็นพระอรหันต์ ด้วยอํานาจรูปที่ตาได้เห็นแล้ว เสียงที่หูได้ยินแล้ว กลิ่นรส โผฏฐัพพะ ที่จมูก ลิ้นกายได้ทราบแล้ว และธรรมารมณ์ที่ใจได้รู้แจ้งแล้ว ท่านคฤหบดีนี้ยังไม่เคยฟัง เพราะฉะนั้น จึงกล่าวอย่างนั้น

อีกอย่างหนึ่ง อุบาสกนี้ ยินดียิ่งในทาน เมื่อจะไปสํานักพระพุทธเจ้าจึงไม่เคยไปมือเปล่า เมื่อจะไปก่อนฉันก็ให้คนเอาข้าวต้มและของขบเคี้ยวเป็นต้นแล้วจึงไป เมื่อจะไปหลังฉันแล้ว ก็ให้เอาเนยใส น้ำผึ้งและน้ำอ้อยเป็นต้นแล้วจึงไป เมื่อไม่มีสิ่งนั้น ก็ให้แบกหามทรายเอาไปเกลี่ยลงในบริเวณพระคันธกุฎี ครั้นให้ทาน รักษาศีลเสร็จแล้วจึงกลับไปสู่เรือน. เล่ากันว่า อุบาสกนี้มีคติแบบโพธิสัตว์ ฉะนั้น ตลอดเวลา ๒๔ ปี โดยมากพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส แต่ทานกถาเท่านั้นแก่อุบาสกว่า อุบาสก ธรรมดาว่าทานนี้ เป็นทางดําเนินของเหล่าโพธิสัตว์ เป็นทางดําเนินของเราด้วย เราได้ให้ทานมาเป็นเวลาสี่อสงไขยยิ่งด้วยแสนกัป ท่านก็ชื่อว่าดําเนินตามทางที่เราได้ดําเนินมาแล้วโดยแท้. ถึงพระมหาสาวกมีพระธรรมเสนาบดีเป็นต้น ในเวลาที่อุบาสกมาสู่สํานักของตนๆ ก็แสดงแต่ทานกถาแก่ท่านเหมือนกัน. เพราะเหตุนั้นแล ท่านจึงว่า คฤหบดีธรรมกถาเห็นปานนี้ ย่อมไม่ปรากฏแก่พวกคฤหัสถ์ผู้นุ่งห่มขาวเลย. มีคําที่ท่านอธิบายไว้อย่างนี้ว่า คฤหบดีสําหรับ พวกคฤหัสถ์มีความพัวพันเหนียวแน่นแต่ในนา สวน เงิน ทอง คนใช้หญิง ชาย บุตรและภรรยาเป็นต้น เอาแต่ความพอใจและความกลุ้มรุมอย่างแรง ถ้อยคําว่าอย่าทําความอาลัยใยดีในสิ่งเหล่านี้ อย่าไปทําความพออกพอใจ ดังนี้ จึงไม่ปรากฏ คือ ย่อมไม่ชอบใจแก่คฤหัสถ์เหล่านั้น ด้วยประการฉะนี้

ขอเชิญอ่านพระสูตรที่ทำให้ท่านอนาถบิณฑกเศรษฐีได้รู้แจ้งอริยสัจจธรรมถึงความเป็นพระโสดาบัน ที่หัวข้อด้านล่างนี้ ครับ

สุทัตตสูตร อนาถบิณฑิกคหบดีเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าครั้งแรก

... ยินดีในกุศลของ "ผู้ยังศึกษา" และทุกๆ ท่านด้วยครับ ...