มั่นคงที่จะอบรมคุณความดี

[เล่มที่ 69] พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๒ - หน้า 831

[๗๔๑] คำว่า ภาวนาธิฏฺานชีวิตํ (ภาวนาธิษฐานชีวิต) ความว่า บุคคลผู้ละกามฉันทะ เจริญเนกขัมมะ เพราะเหตุนั้นจึงชื่อว่า ถึงพร้อมด้วยภาวนา ย่อมอธิษฐานจิตด้วยสามารถแห่งเนกขัมมะ เพราะเหตุนั้นจึงชื่อว่า ถึงพร้อมด้วยอธิษฐาน ผู้ถึงพร้อมด้วยภาวนา ถึงพร้อมด้วยอธิษฐานอย่างนี้นั้น ย่อมเป็นอยู่สงบ ไม่เป็นอยู่ไม่สงบ เป็นอยู่ชอบ ไม่เป็นอยู่ผิด เป็นอยู่หมดจด ไม่เป็นอยู่เศร้าหมอง เพราะเหตุนั้นจึงชื่อว่า ถึงพร้อมด้วยอาชีวะ

[เล่มที่ 35] พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย จตุกนิบาต เล่ม ๒ - หน้า 461-462

๘. อุปกสูตร

พระพุทธองค์ทรงโต้วาทะกับอุปกมัณฑิกาบุตร

พ. ดูก่อนอุปกะ เราบัญญัติแล้วว่า นี้เป็นอกุศลแล บท พยัญชนะ ธรรมเทศนาของตถาคตในข้อนั้น หาประมาณมิได้ว่า นี้เป็นอกุศลแม้เพราะเหตุนี้ อนึ่ง เราบัญญัติว่า อกุศลนี้นั้นแล ควรละเสีย บท พยัญชนะ ธรรมเทศนา ของตถาคตในข้อนั้น หาประมาณมิได้ว่า แม้เพราะเหตุนี้ อกุศลนี้ควรละเสีย อนึ่ง เราบัญญัติไว้แล้วว่า นี้เป็นกุศลแล บทพยัญชนะ ธรรมเทศนาของตถาคตในข้อนั้น หาประมาณมิได้ว่า นี้เป็นกุศลแม้เพราะเหตุนี้ อนึ่ง เราบัญญัติว่า กุศลนี้นั้นแลควรบำเพ็ญ บท พยัญชนะ ธรรมเทศนาของตถาคตในข้อนั้น หาประมาณมิได้ว่า กุศลนี้ควรบำเพ็ญแม้เพราะเหตุนี้.

อ.วิชัย: ท่านอาจารย์ครับ อย่างข้อความในอุปกสูตรที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้านอกจากจะแสดงความเป็นอกุศล เป็นสิ่งที่ควรละแล้ว ก็ยังทรงแสดงความเป็นธรรมฝ่ายดีที่เป็นกุศลเป็นสิ่งที่ควรอบรมควรเจริญครับ อย่างข้อความในปฏิสัมภิทามรรค ก็มีคำหนึ่งก็จะกราบเท้าท่านอาจารย์ให้ความเข้าใจเพิ่มเติม อย่างคำว่า ภาวนาทิฏฐานชีวิตัง ก็หมายถึงความเป็นผู้มีชีวิตที่ประพฤติสุจริต แล้วก็อบรมบำเพ็ญเป็นคุณความดีโดยประการทั้งปวงนะครับ อย่างข้อความในปฏิสัมภิทามรรค ท่านก็ได้กล่าวว่า

บุคคลผู้ละกามฉันทะ เจริญเนกขัมมะ เพราะเหตุนั้นจึงชื่อว่า ถึงพร้อมด้วยภาวนา ย่อมอธิษฐานจิตด้วยสามารถแห่งเนกขัมมะ เพราะเหตุนั้นจึงชื่อว่า ถึงพร้อมด้วยอธิษฐาน ผู้ถึงพร้อมด้วยภาวนา ถึงพร้อมด้วยอธิษฐานอย่างนี้นั้น ย่อมเป็นอยู่สงบ ไม่เป็นอยู่ไม่สงบ เป็นอยู่ชอบ ไม่เป็นอยู่ผิด เป็นอยู่หมดจด ไม่เป็นอยู่เศร้าหมอง เพราะเหตุนั้นจึงชื่อว่า ถึงพร้อมด้วยอาชีวะ

ท่านอาจารย์ครับ อย่างก็รู้ว่า อกุศลที่มากมาย สิ่งที่จะละได้ต้องอาศัยคุณความดีโดยประการทั้งปวงที่เป็นกุศลธรรม ดังนั้น การที่จะอบรมเจริญกุศลคุณความดี คือภาวนา แล้วก็เป็นผู้ที่มีความมั่นคงในการเจริญกุศลครับ จะเป็นแนวทางหรือเป็นเบื้องต้นอย่างไร ครับ ที่จะมากเพิ่มขึ้นในกุศลธรรมทั้งหลายครับ

ท่านอาจารย์: รู้จริงหรือเปล่า?

อ.วิชัย: ยังไม่รู้จริงครับ9

ท่านอาจารย์: จะไปเพิ่มได้ยังไง เห็นไหม!!

อ.วิชัย: ครับ

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น ต้องมีความเข้าใจมั่นคง จึงจะเห็นการที่จะบำเพ็ญกุศลใช่ไหมแม้เพียงเล็กน้อย?

อ.วิชัย: ต้องเห็นคุณของกุศลครับ เห็นว่าเป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์ครับ

ท่านอาจารย์: เพราะ ถ้ากุศลไม่เกิด อกุศลเกิด เห็นไหม! เห็นโทษของอกุศลไหม? เห็นประโยชน์ของกุศลไหม? และชีวิตประจำวันเป็นอย่างนี้หรือเปล่า แค่นี้ค่ะ!!

อ.วิชัย: ท่านอาจารย์ครับ ดูเหมือนกับก็รู้ครับ แต่รู้โดยขั้นการศึกษาครับ แต่พออกุศลที่เกิดขึ้นก็รู้ว่าเป็นสิ่งที่ไม่ดีนะครับ แต่ก็เหมือนกับไม่มั่นคงที่จะเป็นกุศลในการที่จะละอกุศลนั้นๆ นะครับ

ท่านอาจารย์: แล้ว ๔ อสงไขยแสนกัปป์หมายความว่าอย่างไร?!

อ.วิชัย: ก็ต้องอาศัยการอบรมที่เป็นกาลเวลาที่ยาวนานที่จะให้อกุศลทั้งหลายค่อยๆ หมดสิ้นไปได้ครับ

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น คำภาษาบาลีที่คุณวิชัยเริ่มต้นว่ายังไงค่ะ

อ.วิชัย: คำว่า ภาวนาทิฏฐานชีวิตัง ครับ

ท่านอาจารย์: หมายความว่าอะไร?

อ.วิชัย: ก็กราบ อ.คำปั่น ดัวยครับ ให้ความเข้าใจในความหมายนี้

อ.คำปั่น: ก็เป็นคำที่ไพเราะอย่างยิ่งครับ แม้ในพยัญชนะภาษามคธี ภาษาที่ดำรงรักษาไว้ซึ่งพระพุทธพจน์นี่ก็ไพเราะจริงๆ นะครับ ก็คือภาวนาธิฐานชีวิตัง ซึ่งก็มีคำรวมกันอยู่ ๓ คำ ก็คือคำว่า ภาวนา คำหนึ่ง อธิษฐานะ คำหนึ่ง แล้วก็ ชีวิต หรือว่า ชีวิตตัง นี่คือชีวิตครับอีกคำหนึ่ง ก็รวมเป็นภาวนาธิษฐานชีวิตัง ซึ่งคำว่า ภาวนา ก็คือการอบรมเจริญคุณความดี และอบรมเจริญปัญญาครับ เพราะว่า จากที่คุณความดี และปัญญาไม่เคยมี ก็ค่อยๆ เกิดขึ้น ค่อยๆ เจริญขึ้นครับ อธิษฐานะ ก็คือความตั้งใจมั่นความมั่นคง แล้วก็ ชีวิตัง ก็คือชีวิต ซึ่งก็คือความเป็นอยู่ความเป็นไปของธรรม ซึ่งแน่นอนครับว่า ชีวิตตรงนี้ก็มุ่งหมายถึงความเป็นไปของสภาพธรรมที่ดีงามนะครับ เพราะเหตุว่าเป็นความตั้งมั่นที่จะอบรมเจริญกุศลอบรมเจริญปัญญาครับ

เพราะฉะนั้น ก็เป็นอีก ๑ คำที่เกื้อกูลให้เห็นถึงความเป็นจริงว่า มีชีวิตอยู่ก็เพื่อที่จะมีความมั่นคงในการที่จะอบรมเจริญกุศลอบรมเจริญปัญญา จนกว่าจะถึงความสมบูรณ์พร้อมในที่สุดครับ อ.วิชัยครับ ก็กราบท่านอาจารย์ครับ

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น เดี๋ยวนี้ใครเป็นอย่างนี้บ้าง? ชีวิตทุกขณะจิตที่เป็นอยู่ อธิษฐานะ มั่นคงที่จะอบรมคุณความดี ใครคิดอย่างนี้บ้าง?

ข่าวสารต่างๆ เหตุการณ์ต่างๆ แล้วก็ชีวิตในขณะนั้น มั่นคงที่จะดำรงสะสมคุณความดี ชีวิตที่มีอยู่เป็นชีวิตที่มั่นคงในการอบรมเจริญกุศลให้มากขึ้น เพื่อละอกุศล เพราะว่า อกุศลละไม่ได้เลยถ้าไม่ใช่ขณะนั้นเป็นกุศลก็ต้องเป็นอกุศล

เพราะฉะนั้น ตั้งแต่ฟังมาจนถึง ณ.บัดนี้ เป็นชีวิตที่ไม่ว่าจะชาติไหนเมื่อไหร่ที่ยังเป็นอยู่ในชีวิต มั่นคงในการที่จะอบรมเจริญภาวนาความเข้าใจถูกต้อง และกุศลทั้งหลายให้มั่นคงขึ้น

เห็นไหม ไม่ใช่ฟังเฉยๆ พูดได้ ภาวนา ชีวิตัง อธิษฐานะ ภาวนาธิษฐานชีวิตัง ไม่ใช่คำที่จะลืมนะ แต่เป็นคำที่เตือนไหม? ชีวิตที่มีความมั่นคงที่จะอบรมเจริญกุศล เป็นชีวิตที่น่าประเสริฐไหม?

เกิดมาแล้ว คุณค่าของการที่มีชีวิตเป็นไปแต่ละขณะ เพื่อที่จะได้มั่นคงในการอบรมเจริญกุศลและปัญญา ไม่อย่างนั้น มีชีวิตอยู่เพื่ออะไร? เพื่อมั่นคงในอกุศลเพิ่มขึ้นอย่างนั้นหรือ?

อ.วิชัย: ก็ต้องอาศัยพระธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงอุปการะอย่างยิ่งครับ ที่จะให้เห็นคุณของความดีครับ ที่ท่านอาจารย์เคยกล่่าวไว้ว่า เมื่อเห็นคุณของความดีแล้ว มีหรือที่จะไม่กระทำความดี ครับ

ดังนั้น การที่มีโอกาสได้ฟัง แม้แต่ความเป็นกุศลธรรมที่เกิดขึ้น เพราะเหตุว่าถ้ากุศลไม่เกิด อกุศลก็เกิดขึ้นอย่างนี้ครับ ก็เป็นสิ่งที่เตือนอย่างยิ่งครับที่จะเป็นโอกาสของกุศลไม่ว่าจะเพียงเล็กน้อยนั้น นี่ก็ควรอย่างยิ่งที่จะอบรมให้มีขึ้น ครับ

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น ก็ยินดีในกุศลภาวนาของเจ้าหน้าที่ มศพ. ทุกท่าน และอาจารย์มูลนิธิ และผู้ที่ใส่ใจช่วยเหลือกิจกรรมของมูลนิธิ ใช่ไหม!! จนกว่าแต่ละคนมั่นคงที่จะอบรมเจริญกุศลในแต่ละชีวิตที่เกิดมา แม้ชีวิตนี้ เห็นไหม? น่าปลาบปลื้มยินดีในกุศลอย่างยิ่งไม่ว่าใคร! แม้เพียงเล็กน้อย! เกิดแล้วกุศล!! เกิดได้ อบรมได้ เจริญต่อไปได้ เพราะขณะที่เป็นกุศลนั้น อกุศลกล้ำกรายไม่ได้เลย ในการนอบน้อมต่อผู้ที่ควรอ่อนน้อมในการบูชาคุณของผู้ที่ควรบูชาในคุณความดีต่างๆ เห็นไหม!!

กว่าจะเป็นขณะนั้นได้!! คิดดู มีไหม ก่อนนั้น

อ.วิชัย: ครับท่านอาจารย์ครับ ก็ต้องอาศัยความเข้าใจที่เกิดขึ้นจากการได้ยินได้ฟังที่จะเห็นคุณของกุศล แล้วค่อยๆ อบรมขึ้นครับ

ขอเชิญอ่านได้ที่ ..

ภาวนาธิษฐานชีวิต [ปฏิสัมภิทามรรค]

กราบเท้าบูชาคุณท่านอาจารย์สุจินต์ บริหารวนเขตต์ ด้วยความเคารพยิ่งค่ะ

และกราบยินดีในกุศลจิตของ อ.วิชัย ด้วยค่ะ