ปัญญาเท่านั้นที่สามารถถึงสิ่งที่ถูกปกปิดไว้

ที่ (จิต) ชื่อว่า “หทย” เพราะความหมายว่า เป็นสภาวะอยู่ภายใน

จิตเป็นภายใน เพราะเป็นสภาพรู้อารมณ์ที่ปรากฏอารมณ์เป็นภายนอก เพราะเป็นสิ่งที่จิตกำลังรู้ ฉะนั้น การศึกษาเรื่องจิตจึงเป็นการพิจารณาสภาพธรรมที่กำลังปรากฏในขณะนี้ทั้งภายในและภายนอกจึงจะรู้ลักษณะของจิตได้ จิตมีจริงแต่จิตอยู่ไหน จิตเป็นสภาพธรรมที่เป็นภายใน ในขณะที่เห็น จิตไม่ได้อยู่ข้างนอก สีสันวัณณะกำลังปรากฏภายนอก จิตเป็นสภาพธรรมที่อยู่ภายใน คือ เป็นสภาพธรรมที่กำลังรู้สิ่งที่กำลังปรากฏทางตา

อ.ธนากร: ท่านอาจารย์ครับ อยากที่จะเพิ่มความลึกซึ้ง เพราะว่ายังไม่แจ่มแจ้งครับในคำว่า หทย ซึ่งหมายถึงว่า อยู่ภายในที่สุดครับ เพราะว่า อย่างปัณฑระนี้ไม่สงสัยครับ เพราะว่าชัดเจนจากที่ท่านอาจารย์ได้สนทนากับคณะอาจารย์ว่า จิตล้วนๆ ก็ไม่สามารถที่จะเปลี่ยนภาวะเป็นอย่างอื่นได้ อย่างไรก็ต้องเป็นอย่างนั้นครับ

แต่ว่าท่านก็มีคำอื่นที่อธิบายถึงจิตว่า เป็นหทย ซึ่งก็หมายถึงว่า อยู่ภายใน คือจริงๆ เหมือนเข้าใจครับ เพราะว่าเวลาเห็น เวลาได้ยินอะไรก็ตาม หรือคิด ก็รู้ว่า จิตไม่ได้อยู่นอกตัว แต่ทีนี้พอมีความลึกซึ้งว่า แม้เจตสิกก็อยู่ภายนอกนะครับ อันนี้ก็ทำให้รู้เลยว่า มืดมนอนธการครับ เพราะว่าจิต และเจตสิก ก็เหมือนกับว่า เวลาเกิดก็เกิดที่เดียวกัน แต่ว่า ทำไมพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงทรงแสดง เพราะความจริงเป็นอย่างนั้นนะครับว่า จิตอยู่ภายในที่สุด แต่ว่าเมื่อพวกเรายังไม่รู้ก็ต้องอาศัยคำของพระองค์ ก็อยากให้ท่านอาจารย์ได้กล่าวถึง คำว่า หทยะ ซึ่งหมายถึงภายในที่สุดของจิตครับว่า ทำไมถึงภายในยิ่งกว่าเจตสิกทั้งหลายครับ

ท่านอาจารย์: คุณธนากรเคยโกรธไหม?

อ.ธนากร: เคยครับ

ท่านอาจารย์: โกรธอยู่ไหน?

อ.ธนากร: ก็อยู่ที่จิตครับ

ท่านอาจารย์: แต่ โกรธอยู่ที่จิต เห็นจิตไหม รู้จักจิตไหม? หรือว่ารู้จักโกรธ?

อ.ธนากร: อ้อ .. ชัดเจนเลยครับ เพราะว่าโกรธปรากฏชัด แต่ว่าจิตเงียบเชียบไม่ปรากฏเลยครับ

ท่านอาจารย์: ไม่มีทางเปิดเผย ต้องปัญญาเท่านั้นที่จะสามารถค่อยๆ ถึงสิ่งที่ถูกปกปิดไว้ และรู้ความจริง

เพราะฉะนั้น ความจริงเปิดเผยกับความเข้าใจถูกเท่านั้น

อ.ธนากร: โห.. ก็คืออยู่ลึกที่สุดภายในที่สุดจริงๆ ครับ แต่ท่านอาจารย์ถามก็ทำให้รู้เลยว่า เผินครับ

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น รู้จิตของคนอื่นได้ไหม?

อ.ธนากร: ของตัวเองยังไม่รู้เลยครับ

ท่านอาจารย์: เพราะฉะนั้น ก็ค่อยๆ เข้าใจขึ้น เขาโกรธนี่ไม่ใช่รู้จิตเขานะ เห็นไหม!!

อ.ธนากร: คิดเรื่องครับ ชัดเจนครับ เพราะว่าเจตสิกทั้งหลายอยู่ภายนอกจริงๆ ครับ กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์ครับ

ขอเชิญอ่านเพิ่มได้ที่ ..

ที่จิตชื่อว่า หทย

กราบเท้าบูชาคุณท่านอาจารย์สุจินต์ บริหารวนเขตต์ ด้วยความเคารพยิ่งค่ะ

และกราบยินดีในกุศลจิตของ อ.ธนากร ด้วยค่ะ