สามัญญลักษณะ,สภาวะลักษณะ,วิเสสลักษณะ

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

สามัญญลักษณะ คือ เครื่องหมายรู้ที่เสมอกันทั่วไป หมายถึง ลักษณะทั้ง ๓ ที่เป็นทั่วไปแก่สังขารธรรมทั้งปวง คือ ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และ เป็นอนัตตา หรือที่เรียกว่า ไตรลักษณ์นั่นเอง จิต เจตสิก รูป เป็นสังขารธรรมคือธรรมที่เกิดเพราะปัจจัยปรุงแต่ง ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และเป็นอนัตตา คือ ไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่บุคคล ไม่ใช่ตัวตน ไม่ใช่สิ่งหนึ่งสิ่งใด

สภาวะลักษณะ คือ ลักษณะของสิ่งที่มีจริงที่สามารถให้รู้ได้ ปรากฏได้ สิ่งที่สามารถให้รู้ได้ สิ่งนั้น คือ ธรรม ซึ่งเป็นสิ่งที่มีลักษณะ มีภาวะคือความเป็นจริงอย่างนั้นตามความเป็นจริงของธรรมนั้นๆ เช่น เห็น สี ได้ยิน เสียง เป็นต้น เป็นธรรมและมีสิ่งที่ให้รู้ได้ นั่นคือ ตัวลักษณะ เพราะฉะนั้น ธรรมทั้งปวง ต้องมีลักษณะ คือ สิ่งที่ให้รู้ได้

วิเสสลักษณะ แปลว่า เครื่องหมายรู้ที่แตกต่างกัน หมายถึง ลักษณะของธรรมแต่ละอย่างซึ่งทำให้ธรรมเหล่านั้นมีความแตกต่างกัน อย่างเช่น จิตและเจตสิกต่างก็เป็นนามธรรมเหมือนกัน แต่ก็มีลักษณะที่แตกต่างกัน กล่าวคือ จิตมีลักษณะเป็นใหญ่ในการรู้อารมณ์ ส่วนเจตสิกแต่ละประเภท ก็มีลักษณะเฉพาะของแต่ละเจตสิก ซึ่งมีลักษณะที่แตกต่างกัน เช่น ผัสสะ มีลักษณะกระทบอารมณ์ เวทนา มีลักษณะเสวยหรือรู้สึกซึ่งอารมณ์ เป็นต้น หรือแม้แต่รูปแต่ละรูป ซึ่งไม่ใช่นามธรรม ก็มีลักษณะของตนๆ ซึ่งแตกต่างกันไป ไม่เหมือนกัน ครับ

... ยินดีในกุศลของคุณเจียมจิตและทุกๆ ท่านด้วยครับ ...