มารทั้ง ๕
ต่อไปเป็นเรื่องของ มัจจุมาร ใน ขุททกนิกาย จูฬนิทเทส โมฆราชมาณวกปัญหานิทเทส มีข้อความว่า
แม้มาร ก็ชื่อว่ามัจจุราช แม้ความตาย ก็ชื่อว่ามัจจุราช ในอุทเทสว่า มจฺราชา น ปสฺสติ ดังนี้
ข้อความต่อไปมีว่า
สมจริงตามพระพุทธพจน์ที่พระผู้มีพระภาคตรัสว่า
ดูกร ภิกษุทั้งหลาย เนื้อที่อยู่ในป่า เมื่อเที่ยวอยู่ในป่าใหญ่ เดินไปก็ไม่ระแวง ยืนอยู่ก็ไม่ระแวง นั่งพักอยู่ก็ไม่ระแวง นอนอยู่ก็ไม่ระแวง ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะเนื้อนั้นไม่ไปในทางของพราน แม้ฉันใด ดูกร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็เหมือนฉันนั้นแล สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรม เข้าปฐมฌานอันมีวิตก มีวิจาร มีปีติ และสุข เกิดแต่วิเวกอยู่
ดูกร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรากล่าวว่า ทำมารให้มืด กำจัดมารไม่ให้มีทาง ไปแล้วสู่สถานเป็นที่ไม่เห็นด้วยจักษุแห่งมารผู้ลามก
ดูกร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเข้าทุติยฌาน (ข้อความโดยนัยเดียวกัน) แล้วก็ต่อไปเข้าตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนฌาน วิญญาณัญจายตนฌาน อากิญจัญญายตนฌาน เนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง เข้าสัญญาเวทยิตนิโรธอยู่ และอาสวะของภิกษุนั้นก็หมดสิ้นไป เพราะเห็นด้วยปัญญา
ดูกร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรากล่าวว่า ทำมารให้มืด กำจัดมารไม่ให้มีทาง ไปแล้วสู่สถานเป็นที่ไม่เห็นด้วยจักษุของมารผู้ลามก ข้ามแล้วซึ่งตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ต่างๆ ภิกษุนั้นเดินอยู่ก็ไม่ระแวง ยืนอยู่ก็ไม่ระแวง นั่งอยู่ก็ไม่ระแวง นอนอยู่ก็ไม่ระแวง ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะภิกษุนั้นไม่ไปในทางแห่งมารผู้ลามก เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า มัจจุราชย่อมไม่เห็น เพราะเหตุนั้นพระผู้มีพระภาคจึงตรัสว่า
ดูกร โมฆราช ท่านจงเป็นผู้มีสติ พิจารณาเห็นโลกโดยความเป็นของสูญทุกเมื่อ ถอนอัตตานุทิฏฐิเสียแล้ว พึงข้ามพ้นมัจจุได้ด้วยอุบายอย่างนี้ เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโลกอย่างนี้ มัจจุราชจึงไม่เห็น
พร้อมด้วยเวลาจบพระคาถา ท่านโมฆราชพ้นแล้วจากอาสวะ นั่งประนมอัญชลีนมัสการพระผู้มีพระภาค ประกาศว่า
ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเป็นพระศาสดาของข้าพระองค์ ข้าพระองค์เป็นสาวก ฉะนี้แล
จบมารทั้ง ๕ คือ เทพบุตรมาร กิเลสมาร ขันธมาร อภิสังขารมาร และ มัจจุมาร มัจจุมารขัดขวางความเจริญในทางธรรม ซึ่งถ้าเกิดขึ้นกับผู้ที่กำลังเจริญกุศลอาจจะทำให้บุคคลนั้นหมดโอกาสที่จะได้เจริญกุศลต่อไป ถ้าเกิดในอบายภูมิ