นิคมกถา ในปฏิสัมภิทามรรค

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๒ - หน้า 838

นิคมกถา

ในปฏิสัมภิทามรรคนี้ ท่านพระสารีบุตรเถระกล่าวไว้ ๓ วรรค ตามลำดับของขนาดโดยชื่อว่า มหาวรรค มัชฌิมวรรคและจุลวรรค (จูฬวรรค) ในวรรคหนึ่งๆ ท่านแสดงไว้วรรคละ ๑๐ กถา การพรรณนาอุทานกถาเหล่านี้ (การพรรณนากถาที่รวมไว้ในวรรคเหล่านี้) ท่านแสดงตามลำดับของกถาเหล่านั้น.

กถาเหล่านั้นมี ๑๐ คือญาณกถา ๑ ทิฏฐิกถา ๑ อานาปานกถา ๑ อินทริยกถา ๑ วิโมกขกถาเป็นที่ ๕ คติกถา ๑ กรรมกถา ๑ วิปัลลาสกถา ๑ มรรคกถา ๑ มัณฑเปยยกถา ๑ รวมเป็น ๑๐ กถา.

กถาต่อไปคือ ยุคนัทธกถา ๑ สัจจกถา ๑ โพชฌังคกถา ๑ เมตตากถา ๑ วิราคกถาเป็นที่ ๕ ปฏิสัมภิทากถา ๑ ธัมมจักกกถา ๑ โลกุตรกถา ๑ พลกถา ๑ สุญญตากถา ๑

ปัญญากถา ๑ อิทธิกถา ๑ อภิสมยกถา ๑ วิเวกกถา ๑ จริยากถาเป็นที่ ๕ ปาฏิหาริยกถา ๑ สมสีสกถา ๑ สติปัฏฐานกถา ๑ วิปัสสนากถา ๑ มาติกากถา ๑.

พระเถระผู้เป็นใหญ่กว่าพระสาวกผู้สดับมาจากพระสุคต ผู้ยินดีในการทำประโยชน์แก่สัตว์ ผู้มีคุณอันมั่นคง (อรรถกถาอันมั่นคง) กล่าวปฏิสัมภิทามรรคใดไว้แล้ว อรรถกถาปฏิสัมภิทามรรคนั้น ข้าพเจ้าเริ่มรจนาโดยอาศัยนัยของอรรถกถาก่อนๆ เป็นข้อยุติอย่างนั้น อรรถกถานั้นจึงถึงความสำเร็จลงได้ด้วยประการฉะนี้.

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๒ - หน้า 839

ท่านผู้มีปัญญายิ่ง เป็นผู้ประกอบด้วยคุณ คือปัญญาประกอบด้วยศรัทธา ได้กระทำคุณงามความดีไว้ไม่น้อย ณ บริเวณมหาวิหาร (ให้สร้างบริเวณอันมีคุณประโยชน์มิใช่น้อยในมหาวิหารนั้นใด) พระเถระผู้อาศัยอยู่ในวิหารนี้ มีชื่อปรากฏแล้ว (ผู้มีชื่อเสียงมาก) ได้แต่งอรรถกถานี้ในปีที่ ๓ แห่งการสวรรคตของพระเจ้าแผ่นดินพระนามว่า โมคคัลลานะ อรรถกถานี้อนุโลมตามลัทธิสมัยของพระเถระทั้งหลายผู้เป็นประทีปฝ่ายเถรวาท ยังประโยชน์ให้เกิดแก่ชาวโลก ได้สำเร็จลงเพราะอาศัยพระเถระผู้แสดงเถรวาท ขออรรถกถาอนุโลมตามธรรมอันให้สำเร็จประโยชน์ตนและประโยชน์ผู้อื่น เป็นที่ชื่นชมของสรรพสัตว์ จงถึงความสำเร็จแก่สัตว์ทั้งปวงโดยประการนั้นเถิด.

ส่วนภาณวาร ๕๘ ภาณวารที่ควรรู้แจ้ง ท่านผู้ฉลาดในการคำนวณ คำนวณไว้ในอรรถกถาสัทธัมมปกาสินีนี้แล้ว ส่วนภาณวารแห่งอรรถกถานั้น จำนวน ๑๔,๐๐๐ และคาถา ๕๐๐ คาถา (๑๔,๕๐๐ คาถา) ท่านคำนวณด้วยการประพันธ์เป็นฉันท์แห่งอรรถกถาสัทธัมมปกาสินีนั้นอย่างรอบคอบ.

ข้าพเจ้าผู้เอื้อเฟื้อ รจนาอรรถกถานี้เพื่อให้ศาสนาตั้งอยู่นานและเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ชาวโลก ได้สะสมบุญนี้ถึงความไพบูลย์ไม่น้อย ขอชาวโลกจงบริโภครสแห่งพระสัทธรรมอันปราศจากมลทินของพระทสพล ด้วยบุญนั้น ถึงความสุขด้วยความสุขแท้จริงเทอญ.

จบอรรถกถาคัมภีร์ปฏิสัมภิทามรรค ชื่อสัทธัมมปกาสินี