สัลลักขณา อุปลักขณา และ ปัจจุปลักขณา [ธรรมสังคณี]

[เล่มที่ 75] พระอภิธรรมปิฎก ธรรมสังคณี เล่ม ๑ ภาค ๑ - หน้าที่ ๓๘๗

ในนิทเทสแห่งปัญญินทรีย์.- ธรรมที่ชื่อว่า ปัญญา เพราะอรรถว่าการประกาศให้รู้ คือ กระทำเนื้อความนั้นๆ ให้แจ่มแจ้ง อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่า ปัญญา เพราะย่อมรู้ธรรมทั้งหลายโดยประการต่างๆ มีความไม่เที่ยงเป็นต้นนั้นๆ

คำนี้เป็นบทแสดงสภาวะของปัญญานั้น อาการที่รู้ทั่ว ชื่อว่า ปชานนา ปัญญา ชื่อว่า วิจัย เพราะค้นหาธรรมมีความไม่เที่ยง เป็นต้น

คำว่า ปวิจัย นี้ท่านเพิ่มอุปสรรคเข้ามา ปัญญา ชื่อว่า ธรรมวิจัย เพราะค้นหาธรรม คือ สัจจะ ๔

ธรรมที่ชื่อว่า สัลลักขณา ด้วยอำนาจการกำหนดอนิจจลักษณะ เป็นต้นได้ สัลลักขณานั่นแหละ ตรัสเรียกว่า อุปลักขณา ปัจจุปลักขณา โดยความต่างกันแห่งบทอุปสรรค