บัญญัติเป็นสังขตะหรืออสังขตะ ครับเมตตาอธิบายเพื่อความเข้าใจถูกด้วยครับ

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

[เล่มที่ 68] พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑ - หน้า 1161
บัญญัติแม้หลายประเภท ย่อมเข้ากับฝ่ายอสังขตะ เพราะปัจจัยมิได้ปรุงแต่ง.

ต้องเข้าใจว่า สิ่งที่มีจริงๆ ที่เป็นปรมัตถธรรมนั้น มี ๔ อย่าง คือ จิต เจตสิก รูป และพระนิพพาน เป็นสิ่งที่มีจริงๆ มีลักษณะให้รู้ตามความเป็นจริงได้ แม้พระนิพพานก็มีลักษณะ คือ มีความสงบเป็นลักษณะ พระนิพพาน ไม่เกิด ไม่ดับ แต่มีจริงๆ ซึ่งจะต่างกับบัญญัติอย่างสิ้นเชิง เพราะบัญญัติไม่มีจริง ไม่มีลักษณะ    บัญญัติไม่เกิดไม่ดับ  จึงนับเนื่องหรือเข้ากับฝ่ายอสังขตะ แต่บัญญัติไม่ใช่นิพพาน   ก็เพียงพอที่จะได้พิจารณาในความเป็นจริงได้ 

บัญญัติ ไม่มีจริง ไม่มีสภาวลักษณะ บัญญัติเป็นอารมณ์ของจิตในขณะที่จิตคิดถึงชื่อ เรื่องราว สัณฐานต่างๆ เท่านั้น คือ ไม่ใช่สภาพธรรม แต่เพราะมีสภาพธรรมที่เป็นจิต เจตสิก และรูป จึงมีการบัญญัติเรียกว่าเป็นคนนั้น คนนี้ ชื่อนั้น ชื่อนี้ บัญญัติจึงไม่มีจริง ไม่มีลักษณะ เป็นสิ่งที่จิตคิด นั่นเอง แม้จะมีพยัญชนะที่กล่าวว่า บัญญัติธรรม ก็คือ บัญญัติ นั่นเอง ไม่ได้หมายถึงสภาพธรรมที่มีจริงๆ ตามที่กล่าวในตอนต้นแล้วว่า บัญญัติเป็นอารมณ์ของจิตที่คิดนึกเท่านั้น ครับ

ขอเชิญศึกษาเพิ่มเติมได้ที่หัวข้อด้านล่างนี้ครับ

สังขตธรรม 
อสังขตธรรม
บัญญัติคืออะไร

... ยินดีในกุศลของคุณ Pranon และทุกๆ ท่านด้วยครับ ...

กราบขอบพระคุณครับ