บัญญัติไม่ใช่ตัวธรรมะ (ตัวธรรมะ เล็กน้อยรวดเร็วแสนสั้น) บัญญัติเกิดจากจำ และคิดนึกหลายๆ ครั้ง แต่ถ้าไม่มีบัญญัติเลย มนุษย์ก็จะใช้ชีวิตอยู่ไม่ได้ ... ผิดถูกอย่างไรเพิ่มเติมด้วยครับ

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

บัญญัติไม่มีสภาวะ บัญญัติเป็นเพียงเรื่องหรือชื่อของปรมัตถธรรม เพราะมีปรมัตถธรรม จึงมีชื่อ หรือมีคำบัญญัติ เพราะแท้ที่จริงแล้ว สิ่งที่มีจริงๆ ที่ใครๆ ก็เปลี่ยนแปลงลักษณะของสิ่งที่มีจริงนั้นไม่ได้ มีอยู่ ๔ อย่าง ที่เรียกว่า ปรมัตถธรรม ๔ ได้แก่ จิต เจตสิก รูป และนิพพาน ไม่ใช่บัญญัติ บัญญัติไม่ใช่ปรมัตถธรรม บัญญัติไม่มีลักษณะให้รู้ ไม่มีจริง เพราะไม่มีลักษณะ แต่เพราะมีปรมัตถธรรมซึ่งเป็นสิ่งที่มีจริงนี้เอง จึงมีบัญญัติธรรม ยกตัวอย่างเช่น เพราะมีขันธ์ 5 ซึ่งเป็นสภาพธรรมที่มีจริงที่เกิดเพราะเหตุปัจจัย อันได้แก่ นามธรรม (จิต และเจตสิก) และรูปธรรม จึงมีการบัญญัติเรียกว่าเป็นคนนั้น คนนี้ เป็นคนดี เป็นคนไม่ดี เป็นต้น ทั้งหมดนี้ก็สืบเนื่องมาจากมีสิ่งที่มีจริงที่เป็นปรมัตถธรรมนั่นเอง

จะเห็นได้ว่า ในชีวิตประจำวันไม่ว่าจะเป็นใครก็ตาม เมื่อจิตเกิดขึ้น ย่อมรู้อารมณ์ตามควรแก่จิตขณะนั้นๆ จิตที่เกิดขึ้นรู้บัญญัติเรื่องราวต่างๆ ก็มี รู้ว่าเป็นอะไร นี่ก็เป็นการรู้บัญญัติ มีบัญญัติเป็นอารมณ์ เพราะอารมณ์ของจิต นอกจากปรมัตถธรรมแล้ว ก็ยังมีบัญญัติด้วย ไม่ได้ห้ามการรู้บัญญัติเลย เพราะเป็นชีวิตปกติจริงๆ ไม่ได้ผิดปกติแต่อย่างใด แต่สำหรับผู้ที่มีปัญญาเข้าใจความจริง ท่านย่อมรู้ว่าอะไรเป็นปรมัตถธรรม อะไรเป็นบัญญัติ ไม่หลงผิด

ขอเชิญอ่านคำบรรยายของท่านอาจารย์สุจินต์ บริหารวนเขตต์ ดังนี้

บัญญัติอารมณ์ เป็นอารมณ์ของจิตในชีวิตประจำวันในขณะที่จิตไม่มีปรมัตถธรรมเป็นอารมณ์ เพราะฉะนั้น ลองคิดดูว่าวันหนึ่งๆ จะมีบัญญัติเป็นอารมณ์มากไหม
ทางตาที่กำลังเห็น ก็มีเรื่องของสิ่งที่ปรากฏทางตา
ทางหูที่ได้ยิน ก็มีเรื่องของเสียงที่ได้ยิน
ทางจมูกที่ได้กลิ่น ก็มีเรื่องของกลิ่น
ทางลิ้นที่ลิ้มรส ก็มีเรื่องของรส
ทางกายที่กระทบสัมผัส ก็มีเรื่องของโผฏฐัพพารมณ์

ในวันหนึ่งๆ จิตที่เกิดขึ้นทางกายนั้นรู้สี เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพารมณ์ และคิดนึกเรื่องราวต่างๆ ของอารมณ์เหล่านั้น จะมีอารมณ์อื่นอีกไหมในวันหนึ่งๆ นอกจากปรมัตถอารมณ์กับบัญญัติอารมณ์ในวันหนึ่งๆ ทั้งชาตินี้ ชาติก่อนชาติหน้า ทุกภูมิ ทุกโลก จะมีอารมณ์อื่นนอกจากปรมัตถอารมณ์กับบัญญัติอารมณ์ได้ไหม ... ไม่ได้ เพราะว่าอารมณ์มี ๖ เท่านั้น และในอารมณ์ ๖ นี้ นอกจากปรมัตถธรรมแล้วก็เป็นบัญญัติ ฉะนั้น จึงไม่มีอารมณ์อื่นอีก

... ยินดีในกุศลของคุณ Kuat639 และทุกๆ ท่านด้วยครับ ...